An Examination of Domestic Tourists’ Souvenir Purchase Behavior Related to Mardin

Öz

This research aims to examine the souvenir purchasing behavior of tourists visiting Mardin, considering its contribution to tourism mobility in the province. Research data was collected from 400 domestic tourists visiting Mardin through face-to-face surveys between April and June 2025. Factor analysis, cluster analysis, and one-way ANOVA were applied to test the study data. As a result of the study, participants were divided into subgroups: tourists seeking cultural values based on aesthetics and functionality, tourists showing low participation and sensitivity, and tourists focused on functionality and service. Significant differences were also found between the groups. These subgroups also reveal the characteristics of the elements that tourists pay attention to in their purchasing behavior. The research shows that the souvenir purchasing behavior of tourists in Mardin plays an important role in terms of tourist appeal. At the same time, the study reveals a multidimensional structure in souvenir purchasing behavior and shows that tourists can be classified according to their different purchasing behaviors.

Anahtar Kelimeler

• Mardin
• Souvenirs
• Domestic Tourists

Destekleyen Kurum

This study is supported by the TÜBİTAK-2209-A University Students Research Projects Support Program (Project No: 1919B012412584).

Proje Numarası

1919B012412584

Etik Beyan

Ethical approval for this study was obtained from the Scientific Research and Publication Ethics Committee of Mardin Artuklu University, with decision number 188799 dated 12/03/2025.

Yerli Turistlerin Mardin’e İlişkin Hediyelik Eşya Satın Alma Davranışlarının İncelenmesi

Öz

Bu araştırma ile Mardin ili için hediyelik eşya satın alma davranışının turizm hareketliliğine sağlayacağı katkı göz önüne alınarak, Mardin’i ziyaret eden turistlerin hediyelik eşya satın alma davranışlarını incelemek amaçlanmıştır. Araştırma verileri Mardin ilini ziyaret eden 400 yerli turistten yüz yüze anket aracılığıyla Nisan-Haziran 2025 tarihlerinde toplanmıştır. Çalışma verilerini test etmek amacıyla faktör analizi, kümeleme analizi ve tek yönlü ANOVA uygulanmıştır. Bu kapsamda çalışma sonucunda katılımcılar, estetik ve fonksiyonellik kültürel değer arayıcı turistler, düşük katılım ve duyarlılık gösteren turistler, fonksiyonellik ve hizmet odaklı turistler şeklinde alt gruplara ayrılmıştır. Ayrıca gruplar arasında da anlamlı farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Bu alt gruplar turistlerin satın alma davranışlarında dikkat ettiği unsurların özelliklerini de ortaya koymaktadır. Araştırma Mardin’de turistlerin hediyelik eşya satın davranışlarının turistik çekicilik açısından önemli bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Aynı zamanda çalışma hediyelik eşya satın alma davranışında çok boyutlu bir yapı ortaya koyarken turistlerin birbirinden farklı satın alma davranışları ile sınıflandırılabileceğini de göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Mardin
• Hediyelik Eşya
• Yerli Turist.

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, Tübitak–2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Desteği Programı (Proje No: 1919B012412584) tarafından desteklenmektedir.

Proje Numarası

1919B012412584

Etik Beyan

Bu çalışma için Mardin Artuklu Üniversitesi, Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulundan 12/03/2025 tarih ve 188799 sayılı kararı ile etik kurul onayı alınmıştır

Kaynakça

1. Aaker, D. A., Kumar, V., & Day, G. S. (2004). Marketing research (9th ed.) Wiley Danvers, MA: John Wiley & Sons.
2. Ahmed, M., Seraj, R., & Islam, S. M. S. (2020). The k-means algorithm: A comprehensive survey and performance evaluation. Electronics, 9(8), 1295. https://doi.org/10.3390/electronics9081295
3. Akmeşe, H., & Ataman, D. (2018). Somut kültürel mirasın turizm açısından değerlendirilmesi: Mardin ili örneği. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 5(29), 3598-3607.
4. Aksu, E. Y. (2018). Türkiye koruma deneyiminin uluslararası koruma tüzükleri ve dünya kültürel ve doğal mirasının korunmasına dair sözleşme çerçevesinde değerlendirilmesi: Mardin örneği. [Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=0M4MVCZYqv-nyR_mIYdAEw&no=3HYhQNRK6FZmlOBsNMwuEw.
5. Akyürek, S., & Özdemir, Ö. (2019). Kırsal turizmde turistik ürün olarak hediyelik eşyaların değerlendirilmesi. Paper presented at the III. International Rural Tourism and Development Congress, Bodrum, Muğla, Türkiye.
6. Alioğlu, F. (2000). Mardin şehir dokusu ve evler. (2. baskı). Tarih Vakfı Yayınları.
7. Allak, F. (2024). Mardin’deki gümüş telkâri atölyeleri ve ustaları üzerine bir araştırma. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 14, 1370-1391. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1417983
8. Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S., & Yıldırım, E. (2005). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. (4. Baskı). Sakarya Kitabevi.

9. Amaro, S., Morgado Ferreira, B., & Henriques, C. (2019). Towards a deeper understanding of the purchase of souvenirs. Tourism and Hospitality Research, 20(2), 223-236. https://doi.org/10.1177/1467358419848139
10. Arkant, S. (2013). Hediyelik eşya kapsamında Manisa markasının yaratılması [Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=TFJ14KQt29AFhihpEdcYqA&no=H8ZbahhT940H1BDuxIM4lw
11. Ataman, D. (2019). Mardin halkının turizmin etkilerine yönelik algıları [Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi, Turizm İşletmeciliği Anabilim Dalı]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=kd2KGKBeowNW6W70jyXMw&no=3sCW7YtLK7o6hsBNb0sRcA
12. Bawa, S. (2025, April 14). The craft shopping guide: 20 cultural souvenirs that bring the world ınto your home. https://www.travelandleisureasia.com/in/travel-tips/20-culturally-rich souvenirs-that-bring-the-world-to-your-home/ adresinden 1 Ağustos 2025 tarihinde alınmıştır.
13. Boley, B. Magnini, V. & Tuten, T. L. (2013). Social media picture posting and souvenir purchasing behavior: Some initial findings. Tourism Management, 37, 27-30. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2012.11.020
14. Boz, A. (2016). Bölgesel kalkınmada turizmin rolü: Mardin örneği [Yüksek lisans tezi, Hasan Kalyoncu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı İşletme Yüksek Lisans Programı]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=VlZ7dW0aMQ63Qo8uIdaRFA&no=1GsegP9o6kRJ9vCV4JAzjw
15. Çeribaş, S. (2015). Turistik eşya üretimi olgusunun turizm sektörü içerisindeki yeri ve önemi [Yüksek lisans tezi, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=6r_bY_1xYf_qyM2VmDOxw&no=ehuHXlYDmPTZrNO-JLE2Ng
16. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları. Ankara.
17. Decrop, A. & Masset, J. (2014). This is a piece of coral received from Captain Bob: Meanings and functions of tourist souvenirs. International Journal of Culture, Tourism and Hospitality Research, 8(1), 22-34. https://doi.org/10.1108/IJCTHR-08-2013-0051
18. Demir, M. (2010). Mardin şehri (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=znJUPFb-5fHykZZ2vsnFcA&no=AjUmEiuEBCtJ3yqxxaDQmw
19. Erkuş, A. (2009). Davranış bilimleri için bilimsel araştırma süreci. (4. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
20. Gordon, B. (1986). The souvenir: Messenger of the extraordinary. Journal of popular culture, 20(3), 135.
21. Gün, S. Durmaz, Y. & Tutcu, A. (2019). Destinasyon imajının ziyaretçi memnuniyeti üzerindeki etkisi: Mardin’e gelen yerli turistler üzerinde bir araştırma. Mukaddime, 10(1), 375-392. https://doi.org/10.19059/mukaddime.524229
22. Günal, V. (2006). Mardin ilinde kültürel çekicilikler ve turizm amaçlı kullanım olanakları [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
23. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., Anderson, R. E., & Tatham, R. L. (2006). Multivariate data analysis (6th ed.). Pearson Prentice Hall.
24. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J. and Anderson, R. E. (2009). Multivariate data analysis (Seventh Ed.). New York: Prentice Hall.
25. Haldrup, M. (2017). Souvenirs: Magical objects in everyday life. Emotion, Space and Society, 22, 52–60. https://doi.org/10.1016/j.emospa.2016.12.004
26. Harris, L. C., & Magrizos, S. (2023). Souvenir shopping is for schmucks! Exploring tourists’ deviant behavior through the items they bring back. Journal of Travel Research, 62(2), 345-361. https://doi.org/10.1177/0047287521106261
27. Huang, S. C. L., Wang, C. Y., & Yan, Y. R. (2020). Motivational typology of online food souvenir shoppers and their travel-related intentions. Sustainability, 12(18), 7624. https://doi.org/10.3390/su12187624
28. İslamoğlu, A. H., & Alnıaçık, Ü. (2016). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: SPSS uygulamalı. (5. Baskı). Beta Yayınları.
29. Jemil, N. (2024, August 28). Are we hardwired to buy souvenirs? The psychology of travel trinkets might surprise you. https://adventure.com/psychology-travel-souvenirs/ adresinden 10 Temmuz 2025 tarihinde alınmıştır.
30. Karasu, A. (2013). Türkiye'de izlenen turizm politikaları: Mardin turizmine yansımaları [Yayınlanmış yüksek lisans tezi, Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=qt_aamhkHn4wL-4Lc9MgBg&no=FyRsAHKW8CVI4RcrMiycIA
31. Ketchen, D. J., & Shook, C. L. (1996). The application of cluster analysis in strategic management research: an analysis and critique. Strategic management journal, 17(6), 441-458.
32. Kızılcık, O., & Birdir, K. (2023). Determining the factors influencing tourist souvenir expenditure: The case of Turkey. Turyzm, 33(2), 29-41.
33. Kurtuluş, K. (2010). Araştırma yöntemleri. (1. Baskı). Türkmen Kitabevi.
34. Lehto, X. Chen, S. & Silkes, C. (2014). Tourist shopping style preferences. Journal of Vacation Marketing, 20(1), 3-15. https://doi.org/10.1177/1356766713484727
35. Li, F. (2023). Souvenir in tourism research: a literature review and future agenda". Tourism Critiques, 4(1-2) 15–27, https://doi.org/10.1108/TRC-09-2022-0022
36. Littrell, M. Baizerman, S. Kean, R. Gahring, S. Niemeyer, S. Reilly, R. & Stout, J. (1994). Souvenirs and tourism styles. Journal of Travel Research, 33(1), 3–11. https://doi.org/10.1177/00472875940330010
37. Liu, H. & Li, X. (2021). How travel earns us bragging rights: A qualitative inquiry and conceptualization of travel bragging rights. Journal of Travel Research, 60(8), 1635-1653. https://doi.org/10.1177/0047287520964599 Meitiana, M. Setiawan, M. Rohman, F. & Irawanto, D. W. (2019). Factors affecting souvenir purchase behavior: Valuable insight for tourism marketers and industry. Journal of Business and Retail Management Research, 13(3), 248-255. https://doi.org/10.24052/JBRMR/V13IS03/ART-22 Middleton, V. T. C., Fyall, A., Morgan, M., & Ranchhod, A. (2009). Marketing in travel and tourism (4th ed.). Routledge.
38. Özer, S. & Tüzünkan, D. (2012). Alışveriş turizmi kapsamında İstanbul Shopping Fest ve yansımaları. 13. Ulusal Turizm Kongresi, Antalya, Türkiye.
39. Parasakul, L. (2020). Assessing Chinese tourists’ satisfaction with their shopping experiences in Bangkok Metropolis. Journal of China Tourism Research, 16(2), 279-296. https://doi.org/10.1080/19388160.2019.1638864
40. Paraskevaidis, P. ve Andriotis, K. (2015). Values of souvenirs as commodities. Tourism Management, 48, 1-10 https://doi.org/10.1016/j.tourman.2014.10.014 Patton, M. Q. (2005). Qualitative research. (9th ed.) New York, NY: John Wiley & Sons, Ltd.
41. Qiu, L., Rahman, A. R. A., & Dolah, M. S. B. (2024). The role of souvenirs in enhancing local cultural sustainability: A systematic literature review. Sustainability, 16(10), 3893. https://doi.org/10.3390/su16103893
42. Rashid, T. (2020). Local community and policy maker perspectives on sustainable livelihoods, tourism, environment, and waste management in Siem Reap/Angkor, Cambodia. International Journal of Asia-Pacific Studies, 16(1), 1-37. https://doi.org/10.21315/ijaps2020.16.1.1
43. Richards, G. (2007). Cultural tourism: Global and local perspectives. (1th ed.) Psychology Press.
44. Shen, H. & Lai, I. (2022). Souvenirs: A systematic literature review (1981–2020) and research agenda. SAGE Open, 12(2), 1-19. https://doi.org/10.1177/2158244022110673
45. Shi, F. (2007). Commoditised religious souvenirs and visitor experience at Chinese Buddhist sites [Doctoral Thesis, Nottingham Trent University] United Kingdom. https://irep.ntu.ac.uk/id/eprint/44025/
46. Siregar, E., Bancin, F., & Novita, V. (2017, August). Factors influencing tourist to purchase souvenirs. International Journal of Management and Applied Science, Proceedings of the 71st IASTEM International Conference, Tokyo, Japan.
47. Sthapit, E. Björk, P. & Rasoolimanesh, S. M. (2024). Toward a better understanding of memorable souvenir shopping experiences. International Journal of Hospitality & Tourism Administration, 25(1), 59-91. https://doi.org/10.1080/15256480.2022.2081278
48. Suhud, U., Sihotang, D. S., Juliana, J., Azinuddin, M., Chanthawong, A., & Aujirapongpan, S. (2026). Eco-friendly souvenirs as a catalyst for sustainable tourism: Emotional and attitudinal perspectives. Sustainable Futures, 11, 101824.
49. Swanson, K. K. & Horridge, P. E. (2002). Tourists’ souvenir purchase behavior and retailers’ awareness of tourists’ purchase behavior in the Southwest. Clothing and Textiles Research Journal, 20(2), 62-76. https://doi.org/10.1177/0887302X0202000202
50. Swanson, K. K. & Horridge, P. E. (2006). Travel motivations as souvenir purchase indicators. Tourism Management, 27(4), 671-683. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2005.03.001
51. Swanson, K. K. & Timothy, D. J. (2012). Souvenirs: Icons of meaning, commercialization, and commoditization. Tourism Management, 33(3), 489-499. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2011.10.007
52. Tanrısevdi, A., & Kurnaz, H. A. (2018). Hediyelik eşya satın alma davranışında kültürel özellikler: Hediyelik eşya satıcıları açısından bir inceleme. Journal of Travel and Tourism Research, (13), 1-18.
53. Timothy, D. J. (2005). Shopping tourism, retailing and leisure. (1th ed.) Channel View Publications.
54. Turner, L. W., & Reisinger, Y. (2001). Shopping satisfaction for domestic tourists. Journal of Retailing and consumer services, 8(1), 15-27. https://doi.org/10.1016/S0969-6989(00)00005-9
55. Türkiye İstatistik Kurumu (2024). Turizm istatistikleri III. çeyrek: Temmuz-Eylül, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turizm-Istatistikleri-III.-Ceyrek:-Temmuz-Eylul,-2024-53659 adresinden 1 Ağustos 2025 tarihinde alınmıştır.
56. Wilkins, H. (2011). Souvenirs: What and why we buy? Journal of Travel Research, 50(3), 239-247. https://doi.org/10.1177/0047287510362782
57. Yanar, A. (2012). Türkiye’de geleneksel turistik hediyelik eşyanın sürdürülebilirliği [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=7WKXQ1ywBTACfy6GAzg19Q&no=P6CK7C-NemI5_yyP3PVPdw
58. Yılmaz, E (2025). Gastroturistlerin Deneyimlerinde Gıda Atmosferinin (Foodscape’i) İşlevselleştirmek [Doktora tezi, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
59. Yüksel, A. (2007). Tourist shopping habitat: Effects on emotions, shopping value, and behaviors. Tourism Management, 28 (1), 58–69. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2005.07.017
60. Zulfiqar U., Aman-Ullah A., Mehmood W., & Singh, H. (2024). Destination image and revisit intentions: a mediation-moderation study through tourist satisfaction and place attachment. Global Knowledge, Memory and Communication, https://doi.org/10.1108/GKMC-01-2024-0023