Between War and Diplomacy: Emîr Kutlugşâh Noyân’s Strategic Role in the Ilkhanids

Öz

In the history of the Ilkhanate, Noyans played a significant role. They were not only commanders of a single division but could also command multiple divisions. The emirs were the greatest supporters of the Ilkhanid rulers in wars, providing them with all necessary military assistance. One of the most prominent emirs of the era, Kutlugshah, served as an envoy during Ghazan Khan’s princely years, participated in wars as a successful commander, and held various bureaucratic positions in the state. Fighting on the front lines in battles, Kutlugshah stood out for his bravery and determination, serving as a loyal commander to his ruler. He also took a strict stance against those who displayed hostility toward Ghazan Khan and even played a leading role in their executions when necessary. In this context, Ghazan Khan trusted Kutlugshah’s loyalty and assigned him to significant state affairs. After Ghazan Khan ascended to the throne, he appointed Kutlugshah as the chief commander of the Caucasus campaigns, allowing him to implement the best military strategies. Kutlugshah also achieved great success in battles against the Mamluks. Ghazan Khan maintained a strict attitude toward commanders’ mistakes, holding them accountable for failures in battle and imposing severe punishments when necessary. Kutlugshah Noyan also served during the early years of Öljaitü Khan’s reign and participated in the Gilan campaign, where he fought valiantly. However, despite his courage, the Gilani forces ambushed him with a rain of arrows in June 706/1307, killed him and seized his belongings. His body was brought to Tabriz and buried there. After the great emir Kutlugshah Noyan, Emir Chupan was appointed in his place. In general, emirs represented a crucial military class in the Ilkhanate and often served as commanders-in-chief in wars. This study examines the personality and activities of Kutlugshah, one of the leading emirs of the Ilkhanate. The primary aim of this research is to address the lack of a specific academic study on Kutlugshah, despite his significance as a military leader in Ilkhanate history. Filling this gap and detailing Kutlugshah’s role within the Ilkhanate forms the central motivation of our study.

Anahtar Kelimeler

• Kutlugshah Noyan
• Ghazan Khan
• Öljaitü Khan
• Nowruz

Savaş ve Diplomasi Arasında: Emîr Kutlugşâh Noyân’ın İlhanlılardaki Stratejik Rolü

Öz

İlhanlı Devleti tarihinde “Noyânlar”, önemli bir rol üstlenmiştir. Noyânlar, yalnızca bir tümen değil, birden fazla tümenin emîri olarak görev yapabilmekteydi. Emîrler, İlhanlı hükümdarlarının savaşlardaki en büyük yardımcıları olmuş ve onlara askerî alanda gerekli tüm desteği sağlamışlardır. Dönemin önde gelen hükümdarlarından Gâzân Hân’ın en büyük emîrlerinden biri olan Kutlugşâh, Hân’ın şehzâdeliği döneminden itibaren elçilik görevlerinde bulunmuş, başarılı bir komutan olarak savaşlarda yer almış ve devletin çeşitli bürokratik görevlerinde bulunmuştur. Savaşlarda ön saflarda mücadele eden Kutlugşâh, cesareti ve kararlılığıyla dikkat çekmiş hükümdarına sadık bir komutan olarak hizmet etmiştir. Ayrıca Gâzân Hân’a karşı düşmanca tavır sergileyen kişilere karşı sert bir tutum sergilemiş yeri geldiğinde idam edilmelerine bile öncülük etmiştir. Bu bağlamda Gâzân Hân, Kutlugşâh’ın sadakatine güvenmiş ve önemli devlet işlerinde onu görevlendirmiştir. Gâzân Hân, tahta çıktıktan sonra Kutlugşâh’ı Kafkas seferlerinin başkomutanı olarak atamış ve en iyi savaş stratejileri uygulamasına imkân tanımıştır. Kutlugşâh, Memlûklara karşı yapılan savaşlarda da büyük başarılar elde etmiştir. Gâzân Hân, emîrlerin hata yapmasına karşı son derece katı bir tutum sergilemiş savaşlarda başarısız olan komutanları sorumlu tutarak ağır cezalar vermekten çekinmemiştir. Olcâytû Hân döneminin ilk yıllarında da görev yapan Kutlugşâh Noyân, Gîlân seferine de katılmış ve orada büyük mücadele vermiştir. Emîr Kutlugşâh, savaşta büyük cesaret gösterse de Gîlânlılar, Haziran 706/1307’de Kutlugşâh’ı ok yağmuruna tutarak öldürdüler ve ganimetlerini ele geçirmişler. Kutlugşâh’ın naaşı, Tebrîz’e taşındı ve buraya defnedildi. Büyük emîr Kutlugşâh Noyân’dan sonra Emîr Çûpân göreve atanmıştır. Bu çalışmada, İlhanlı Devleti’nin önde gelen emîrlerinden Kutlugşâh’ın kişiliği ve faaliyetleri ele alınmaktadır. Bu konuyu seçmemizdeki temel amacımız, İlhanlı tarihinin önemli komutanlarından biri olmasına rağmen Kutlugşâh hakkında bugüne kadar yapılmış özel bir akademik çalışmanın bulunmamasıdır. Var olan eksikliği gidermek ve Kutlugşâh’ın İlhanlı Devleti’ndeki rolünü detaylandırmak çalışmamızın temel amacını oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kutlugşâh Noyân
• Gâzân Hân
• Olcâytû
• Novrûz

Kaynakça

1. ‘Abdullâh-i Kâşânî, Cemâlu’d-dîn Ebu’l-Kâsım ‘Abdullâh b. Muhammed b. Ebî Tâhir, (1391), Târih-î Olcâytû, (Nşr. M. Hamblî), Şirket-î İntişârât-ı Îlmî ve Ferhengî, Tahran.
2. Âbu’l-Farac Gregory (1987), Abû’l-Farac Tarihi, (Çev. Ö. R. Doğrul), C. II, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
3. Ağır, Abdullah Mesut (2021), Avrupalı Seyyahların Gözüyle Memlûk Türk Devleti (1250-1517), Selenge Yayınları, İstanbul.
4. Aigle, Denise (2007), “The Mongol Invasions of Bilād al-Shām by Ghāzān Khān and Ibn Taymiyah’s Three “Anti-Mongol” Fatwas, Ecole Pratique des Hautes Etudes, Vol. 11, No. 2, (89-120).
5. Akkuş, Mustafa (2016), “Altın Orda-İlhanlı İlişkilerinde Dinin Rolü”, Turkish Studies, C. 11, S. 11, (1-12).
6. Aksarayî, Kerîmüddin Mahmud (1999), Müsâmeretü’l Ahbâr, (Çev. O. Turan), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
7. Alan, Hayrunnisa (2003), “Mangıtlar”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 27, İstanbul.
8. Alıç, Samet (2022), “Cankurbanlılardan (Canikurbanîler) Emir Argun Aka ve Emir Nevruz’un Siyasi Faaliyetleri”, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, S. 74, (348-359).

9. Amitai, Reuven (1996), “Ghazan, Islam and Mongol tradition: A view from the Mamlûk Sultanate”, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 59 (1), (1-10).
10. Âştiyânî, Abbâs İkbâl (1390), Târîh-i Mogûl, İntişârât-ı Sâhil, Tahran.
11. Atalar, Münir (1995), “Emîr-i Hac”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 11, İstanbul.
12. Ataş, Haci (2024), “Emîrü’l-Ümerâlık Kurumunun Abbâsî Yönetimine Etkisi”, Tasavvur Tekirdağ İlahiyat Dergisi, C. 10, S. 1, (213-243).
13. Atıcı Arayancan, Ayşe (2022), Gazan Han, Erdem Yayınları, İstanbul.
14. Aubin, Jean (1995), Émirs Mongols et Vizirs Persans Dans les Remous de la’Acculturation, Paris.
15. Ayaz, Fatih Yahya (2007), “Memlük-İlhanlı İlişkilerinde Bir Dönüm Noktası (702-1303)”, Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, S. 15, (1-32).
16. Barthold, Wilhelm (1984), An Historical Geography of Iran, (Trans. S. Soucek), (Ed. C. E. Bosworth), Princeton University Press.
17. Baybars el-Mansûrî (2016), et-Tuhfetu’l-Mulûkiyye fi’d-Devleti’t-Turkiyye (1252-1312), (Çev. H. Polat), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
18. Benâketî, Fahreddȋn Davut b. Muhammed (1348), Ravzatü Ulu’l-Elbab fî Marifeti’t-Tevȃrȋh ve’l-Ensȃb (Târîh-i Benâkitî), (Haz. C. Şear), Tahran.
19. Brosset, Marie F. (1849), Historie de la Georgie, S. Petersbourg.
20. Çetin, Halil (2012), “İlhanlı Hâkimiyeti Altında Anadolu’da Siyasetin Temel Dinamiği: Göçebe Moğol-Türkmen Çatışması”, Journal of Turkish Studies, 7 (2), (1203-1216).
21. Dayı, Özkan (2017a), “Bağdat’ta İlhanlı Dönemi İdarecileri (1258-1280)” Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S. 60, (391-412).
22. Dayı, Özkan (2017b), İran Moğollarında İdarî Bürokrasi (1231-1295), Atatürk Üniversitesi, Erzurum. (Yayımlanmış Doktora Tezi).
23. Durmuşoğlu, Kurban (2023), İlhanlılar Döneminde Horasan (1256-1335), Ankara Üniversitesi, Ankara. (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
24. Durmuşoğlu, Kurban (2024), “Büyük Moğol Hanlarında Dinî Müsamaha (Cengiz, Ögeday, Göyük ve Möngke Dönemi), Journal of Universal History Studies, 7 (2), (143-162).
25. Ebü’l-Ferec İbnü’l-İbri (2011), Târîhu Muhtasari’d-Düvel, (Çev. Ş. Yaltkaya), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
26. Ebü’l-Fidâ (2017), Ebü’l-Fidâ Coğrafyası (Takvimü’l-Büldan), (Çev. R. Şeşen), Yeditepe Yayınları, İstanbul.
27. Ebü’l-Fidâ, el-Melikü’l Müeyyed İmâmüddîn İsmail b. Ali (1997), el Muhtasar fî Ahbârî’l-Beşer- Târîhû Ebî’l-Fidâ, (Thk. M. Deyyûb), C. I-II, Beyrût.
28. Erdem, İlhan (2000), “Olcaytu Han’ın Ölümüne Kadar İlhanlılar’da Yaşanan Siyasi-Kültürel Gelişmeler ve Yakın Doğu’ya Etkileri”, Tarih Araştırmaları Dergisi, C. 20, S. 31, (1-35).
29. Ergin, Muharrem (t.y.), Orhun Abideleri, Boğaziçi Yayınları, İstanbul.
30. Fasîh Hâfî, Ahmed b. Celâleddîn Muhammed (1386), Mücmel-i Fasîhî, C. I-III, (Tsh. M. Ferruh), Kitâbfurûş-i Bâstân, Meşhed.
31. Galstyan, A. G. (2017), Ermeni Kaynaklarına Göre Moğollar, (Çev. İ. Kemaloğlu), Yeditepe Yayınları, İstanbul.
32. Gördegir, Ercan (2019), “İlhanlı Hükümdarlarının Leviratus Geleneğine Uygun Evlilikleri”, Tarih Okulu Dergisi, S. 43, (1324-1340).
33. Gördegir, Ercan, (2021), Olcaytu Han ve Zamanı (1304-1316), İksad Yayınları, Ankara.
34. Grousset, Rene (2011), Bozkır İmparatorluğu (Çev. M. R. Uzmen), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
35. Gülensoy, Tuncer ve Küçüker, Paki (2015), Eski Türk-Moğol Kişi Adları Sözlüğü, Bilge Kültür Sanat, İstanbul.
36. Güler, Nagehan (2018), “Şebânkâreî’ye Göre İlhânlı Hükümdarlarından Hulâgû Hân, Abâkâ Hân ve Ahmed Hân”, Turkish Studies, 13 (8), (65-78).
37. Günay, Kürşat (2003), Gazan Mahmud Han Döneminde Anadolu’da Meydana Gelen Moğol İsyanları (1295-1304), Ankara Üniversitesi, Ankara. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi).
38. Hâfız-i Ebrû (1317), Zeyl-i Câmiü’t-Tevârih-i Reşîdî, (Nşr. H. B. Beyânî), Matbaa-i Bahâr, Tahran.
39. Hamdullâh Mustevfî-yi Kazvînî (1364), Târîh-i Guzîde, (Nşr. ‘A. H. Nevâ’î), Tahran.
40. Hândmîr, Hâce Gıyâseddîn Hümâmeddîn Muhammed b. Hâce Celâleddîn Muhammed el-Hüseynî (1362), Târîh-i Habîbü’s-Siyer fî Ahbâr-i Efrâd-ı Beşer, C. III, (Nşr. M. D. Siyâkî), Kitâbfûrûş-i Hayyâm, Tahrân.
41. Hândmîr, Hâce Gıyâseddîn Hümâmeddîn Muhammed b. Hâce Celâleddîn Muhammed el-Hüseynî (1317), Dustûru’l-Vuzerâ, (Tsh. S. Nefisî), Çâphâneyi İkbâl, Tahran.
42. Hope, Michael (2015), The “Nawrūz King”: The Rebellion of Amīr Nawrūz in Khurāsān (688-694/1289-1294) and its Implications for the Ikhān Polity at the end of the Thirteenth Century”, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 78 (3), (451-473).
43. Howorth, Henry (1888), History of the Mongols (Part I-III), Longmans-Green Publ, London.
44. İbn Devâdârî, Seyfeddîn Ebû Bekr b. Abdullah (1971), Kenzü’d-Dürer ve Câmîu’l-Gurer, C. I-IX, ed-dürretü’z-zekîyye fî Ahbâri’d-Devleti’t-Türkiyye, (Thk. U. Haarmann) Kahire.
45. İbn Kesîr (1995), el-Bidâye ve’n-nihâye, (Çev. M. Keskin), Büyük İslâm Tarihi, C. XIV, İstanbul.
46. İbn Tağrîberdî (2023), En-Nücûmü’z-Zâhire’de Memlûk Sultanları (Parlayan Yıldızlar) (Çev. A. Batur), Selenge Yayınları, İstanbul.
47. Kanar, Mehmet (2016), Farsça-Türkçe Sözlük, Say Yayınları, İstanbul.
48. Kâsım, b. Kâsım (2020), “Muhammed b. Kalavun”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 30, İstanbul.
49. Katib, Ahmed b. Hüseyin b. Ahmed (1345), Tarih-i Cedid-i Yezd, İrenç Afşâr Yayınları, İntişarat-ı İbn Sina, Tahran.
50. Kazvînî, Kadı Ahmed Gaffarî (1963), Târih-i Cihân-Ârâ, Kitâbfurûş-i Hâfız, Tahran.
51. Khelejani, Hesamipour Ahmad (2013), İlhanlılar ile Altın Orda Devleti’nin Siyasi ve Sosyal İlişkileri Ege Üniversitesi, İzmir. (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
52. Korkmaz, Fatih (2024), 14. ve 15. Yüzyıllarda Sultaniye Şehri, Atatürk Üniversitesi, Erzurum. (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
53. Lang, D. M. (1955), “Georgia in the Reign of Giorgi the Brilliant (1314-1346)”, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, Vol. 18, (74-91).
54. [54] Macit, Ensar (2019), “Celâyirliler’de Kadın ve Siyaset” Selçuklu araştırmaları Dergisi, S. 11, (11-36). Macit, Ensar ve Aydın, Yunus Emre (2022), “İlhanlıların İnkırazından Kara Koyunlu Hâkimiyetine Erzurum ve Çevresinde Yaşanan Hâkimiyet Mücadelesi”, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S. 57, (52-59).
55. Makrîzî, Ebü’l Abbas Takıyûddîn Ahmed b. Alî b. Abdûlkâdir (1934), Kitâbû’s-Sülûk li-Ma’rifeti Düveli’l Mülûk, C. I, (Thk. Muhammed Mustafa Ziyâde-î Sadî ve Abdûlfettah Âşûr), Kahire.
56. Moğolların Gizli Tarihi (2016), (Çev. A. Temir), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
57. Morgan, D. O. (1986), “Kutlugh-Shâh Noyan”, The Encyclopaedia of Islam, Second Edition, EI2 V, (554).
58. Mu’inuddîn Natanzî (1957), Müntehabü’t-Tevârîh-i Mu’inî, (Tsh. J. Aubin), Kitâbfur’uş-i Hayyâm, Tahran.
59. Nâsr-i Azîmî (1394), Târîh-i Gilân, Reşt, Ferheng-i İlyâ, Tahran.
60. Nicola, De Bruno (2014), “Patrons or murids? Mongols and Shaykhs in Ilkhanid Iran and Anatolia”, Iran, Vol. 52, (143-156).
61. Nicola, De Bruno (2017), “Mongol Women’s Encounters with Eurasian Religions. Women in Mongol Iran: The Khatun”, Edinburgh University Press, Edinburgh, (182-241).
62. Nüveyrî, Ebû’l-Abbâs Şehabüddîn Ahmed b. Abdülvehhâb b. Muhammed el-Bekrî et-Teymî el-Kureşî (2004), Nihâyetü’l-Ereb fî Fünûnî’l-Edeb, C. I-XXXI, (Thk. Necip Mustafa Fevvaz ve Hikmet Keşlî Fevvaz), Beyrut.
63. Odabaşı, Zehra ve Özel, Esra (2024), “Ölüm ve Tedavi: İlhanlı Hanlarının Ölüm Sebepleri (1256-1335)”, Selçuklu Araştırmaları Dergisi, S. 21, (27-56).
64. Orbelian, Step’anos (2015), History of the State of Sisakan, (Çev. R. Bedrosian), Long Branch.
65. Örs, Derya (1992), Tarih-i Olcaytu, Ankara Üniversitesi, Ankara. (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
66. Özen, Firdevs (2023), “Emîr Çoban’ın Ebû Sa’îd Bahâdır Hân Üzerindeki Egemenlik Döneminin Sona Eriş Süreci”, Genel Türk Tarihi Araştırma Dergisi, C. 5, S. 10, (268-281).
67. Özgüdenli, Osman Gazi (2007), “Olcaytu Han”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 33, İstanbul.
68. Özgüdenli, Osman Gazi (2009), Gâzân Han ve Reformları (1295-1304), Kaknüs Yayınları, İstanbul.
69. Özgüdenli, Osman Gazi (2018), “İlhanlılar’da Hükümdarlık Telâkkisi ve Hükümdar Algısı”, Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, C. 5, S. 1, (73-92).
70. Özgüdenli, Osman Gazi- Umanç, Fırat (2023), “Bir İlhanlı Hükümdarının İbadet Dünyası: Sultan Olcâytû Muhammed (1304-1316)”, Tarih Araştırmaları Dergisi, C. 42, S. 72, (73-104).
71. Reşidüddîn Fazlullâh (1374), Câmi’u’t-Tevârîh, (Tsh. D. B. Kerîmî), İntişârât-ı İkbal, Tahrân.
72. Roux, Jean-Paul (2001), Moğol İmparatorluğu Tarihi, Kabalcı Yayınları, İstanbul.
73. Sağlam, Ahmet (2016), “İlhanlı Hükümdarı Gazan Han’ın Suriye İşgali Süresinde İbn Teymiyye’nin Siyasi ve Dini Mücadelesi”, International Journal of Old and New Studies, 3(6), (35-55).
74. Sağlam, Ahmet (2018), “Memlûk-İlhanlı Diplomatik İlişkileri”, Belleten, C. LXXXII, S. 293, (83-157).
75. Sağlam, Ahmet (2021), En-Nâsır Muhammed Devri-Memlûk Türk Devleti-, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
76. Selçuknâme (1952), Anadolu Selçuklu Devleti Tarihi III, (Çev. Feridun Nafiz Uzluk), Ankara.
77. Semerkândî, Kemâlu’d-dîn ‘Abdu’r-Rezzâk-î (1376), Matla-ı Sadeyn ve Mücmel Bahreyn, (Nşr. Doktor Abdulhüseyin Nevaî), Müessese-î Mutalaat ve Tahkikât-ı Ferhengi-yi Pejoheşkah, Tahran.
78. Spuler, B. (1991), “Gîlân”, The Encyclopaedia of Islam (Ed. B. Lewis, Ch. Pellat & J. Schacht), Vol. 2, Leiden: E. J. Brill. (1111-1112).
79. Spuler, Bertold (2011), İran Moğolları -Siyaset, İdare ve Kültür İlhanlılar Devri, 1220-1250, (Çev. Cemal Köprülü), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
80. Subaşı, Ömer (2015), Gürcü-Moğol İlişkisi –Güney Kafkasya 1220-1346-, Kitabevi, İstanbul.
81. Subaşı, Ömer (2021), Moğollarda Kadın, Evlilik ve Dış Siyaset, Selenge Yayınları, İstanbul.
82. Subaşı, Ömer (2022), “Siyasî Evlilikler Bağlamında Moğol Dış Politikası ve Kadın”, Anasay, S. 21, (3-49).
83. Subaşı, Ömer ve Köse, Bayram Arif (2024), “Moğol Dünyasında Çocuk”, Anasay, S. 29, (22-46).
84. Sümer, Faruk (1988), “Abaka”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 1, İstanbul.
85. Sümer, Faruk (1989), “İlhanlı hükümdarlarından Abaka, Argun Hanlar ve Ahmed-i Celâyir”, Belleten, C. 53, S. 206, (175-198).
86. Sümer, Faruk (2022), Anadolu’da Moğollar, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
87. Şahin, Hanifi (2013), “Sebep ve Sonuçları Bakımından Olcaytu Sultan’ın Şiîliği”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, S. 64, (115-128).
88. Şahin, Hanifi, (2016), “İlhanlıların Sosyo-Politik İlişkilerinde Dinî-Mezhebî Kabullerin Rolü”, İLTED, S. 45, (109-138).
89. Şebânkâreî, Muhammed b. Ali b. Muhammed-i (1363), Mecma’u’l-Ensâb, Tahran.
90. Tebrîzi, Ahmed b. Muhammed-î (1397), Şâhanşâh-nâme, Târîh-i Manzûm-î, Mogûlân ve İlhânân ez-karn-î heştom-î hicrî, (Nşr. Mahşîd Gûharî Kâhekî Cevâd Râşkî ‘Alî-âbâdî), (Zîr-î Nazar: Cevâd ‘Abbâsî), Tahran.
91. Tevârîh-i Güzîde-Nusret-Name, (2022), (Haz. Harun Kaya), Türk Tarih Kurumu Yayınları Ankara.
92. Tezcan, Ayşe Beyza (2023), “Moğol Tahakkümü Altında Gürcü Krallığı’nda Çıkan İsyan Hareketleri”, Genel Türk Tarihi Araştırma Dergisi, C. 5 (9), (129-144).
93. Togan, Zeki Velidi (2019), Umumi Türk Tarihine Giriş, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
94. Tokuş, Ömer (2017), “Moğol Hâkimiyetinde Anadolu ve Moğol Noyanlarının İsyanları”, Türk Dünyası Araştırmaları, C. 117, S. 230, (177-208).
95. Tomar, Cengiz (2010), “Şam” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 38, İstanbul.
96. Tskhovreba, Kartlis (2014), A History of Georgia, (Çev. D. Gamq’relidze), (Ed. R. Metreveli and Stephan Jones), Georgian National Academy of Science, Artanuji Publishing, Tbilisi.
97. Tural, Murat (2021), Hristiyan Dünyası ve Moğollar, Timaş Akademi, İstanbul.
98. Tüysüz Cem (2004), İlhanlılar Tarihinde Çobanoulları (Sulduzlular), Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum. (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
99. Umanç, Fırat (2023), Sultan Olcâytû Muhammed’in Dinî ve Fikrî Dünyası (1304-1316) Marmara Üniversitesi, İstanbul. (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
100. Umanç, Fırat (2025), “İlhanlı Devleti’nde Yahudilerin Durumu (1256-1335)”, History Studies, C. 17 S. 4, (1031-1053).
101. Uyar, Mustafa (2003), “İlhanlı Devletinde Yahudi Bir Vezir: Sa’düddevle” Tarih Araştırmaları Dergisi, 21(33), (125-142).
102. Uyar, Mustafa (2007), “İlhanlı-Memluk Mücadelesinde Bir Kırılma Noktası: Vadi el-Hazindar Savaşı”, 38. Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, Ankara.
103. Uyar, Mustafa (2012a), “Türk Sûfîleri: İlhan Tegüdar ve Gazan Han Devirleri”, Belleten, C. 76, S. 275, (29-50).
104. Uyar, Mustafa (2012b), İlhanlı (İran Moğolları) Devleti’nin Askerî Teşkilatı, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
105. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1967), “Emîr Çoban Soldoz ve Demirtaş”, Belleten, C. 31, S. 124, (601-646).
106. Vassâf, Şehâbeddîn Abdullah b. Fazlullah Şîrâzî (1346), Târîh-i Vassâf, (Tsh. A. Âyetî), İntişârât-ı Bonyâd-ı Ferheng-i İrân, Tahrân.
107. Wing, Patrick (2016), The Jalayirids -Dynastic State Formation in the Mongol Middle East-, Edinburgh.
108. Yahya b. Abdullâtîf Kazvînî (1363), Lubbü’t-Tevârih, İntişârât-ı Bunyâd ve Gûyâ, Tahran.
109. Yazıcı, Tahsin (1996), “Gîlân” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 14, İstanbul.
110. Yıldız, Hakkı Dursun (1995), “Ümîrü’l-Ümerâ”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 11, İstanbul.
111. Yuvalı, Abdulkadir (1996), “Gâzân Han” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 13, İstanbul.
112. Yuvalı, Abdulkadir (2000), “İlhanlılar”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 22, İstanbul.
113. Yuvalı, Abdulkadir (2017), İlhanlı Tarihi, Bilge Kültür Sanat, İstanbul.