Zeus Kültündeki Greko-Pers Etkileşimler
Öz
Zeus kültündeki Greko-Pers etkileşimler, arkeolojik kanıtlar ve antik edebî eserler ışığında ortaya çıkarılabilir. Zeus, antik bir Hint-Avrupalı kökene sahipti. Akhamenid İmparatorluğu’nun kurulmasıyla birlikte, uzun bir süre birbirlerinden uzak kalan Hint-Avrupalı kültler, yeniden bir araya gelmişlerdir. Zeus da bu olayın sonucunda yeni etkileşimlerle karşılaşmıştır. Hinduizm’de gökyüzünün ata tanrısı olan Dyaus-Pitar’dan türetilen Zeus, Antik İran pantheonundaki kötümser tanrılar olan Daevalar’la ilişkilendirilmektedir. Ancak, Akhamenid İmparatorluğu kurulduktan sonra, hem antik edebî eserlerde, hem de arkeolojik ve epigrafik kanıtlar ışığında, Zeus’un daha çok Persler’in baş tanrısı olan Ahuramazda ile özdeşleştirilmesinden bahsedilir. Kafkaslar’da “Şimşekli Armazd” adı verilen tanrı, bu ilişkiyi açık bir şekilde yansıtmaktadır. Akhamenid İmparatorluğu çöktükten sonra, Doğu Anadolu’da baş kaldıran Yarı Persli hânedanlar, Ahuramazda ile Zeus’un birleşmesini hızlandırmışardır. Kommagene’de ortaya çıkan Zeus-Oramasdes, bu birleşimin önemli noktasıdır.
Zeus kültündeki Greko-Pers etkileşimler konusunda, Ata-Kral-Tanrı kavramı da, yeni bir kavram olarak önem taşımaktadır. Arsakid sikkelerinde, Zeus biçiminde tasvir edilen kral ve kralın atası, bu konuyu kanıtlayan örneklerden sayılmaktadır. Bunun yanında, Yunan felsefî ve kültsel düşüncede, Kral-Tanrı kavramı, ilk defa Persli bir kral, yani I. Kserkses hakkında kullanılmıştır. Olympia’da keşfedilen Zeus ve Ganymedes terrakottası, söz edilen düşünceden kaynaklanmış olabilir. Sözü geçen Zeus, Pers etkili (?) bir sakal ve bıyığa sahip olduğu için, Ata-Kral-Tanrı kavramını temsil eden bir kanıt olarak kabul edilebilir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- [1] Aelian (1959), On Animals, Vol. 3. Translated by A. F. Scholfield, Cambridge and MA: Harvard University Press; London: Heinemann.
- [2] Aeschylus (1926), Aeschylus. with an English translation by Herbert Weir Smyth, Ph. D. in two volumes. 1. Persians, Translated by Herbert Weir Smyth, Cambridge and MA: Harvard University Press.
- [3] Alram, M. (2012), “Arsacids iii. Arsacid Coinage”, Encyclopaedia Iranica 2 (5): 536-540.
- [4] Bell, J. (1850). System of Geography, Popular and Scientific; or a Physical, Political and Statistical Account of the World and Its Various Divisions Vol. IV, London, Edinburgh and Dublin: A. Fullarton And Co.
- [5] Berman, M. (2009). Georgia Through Its Folktales. Winchester/Washington: O Books.
- [6] Bickerman, E. (1983), “Time-Reckoning”, The Cambridge History of Iran, Vol 3: The Seleucid, Parthian and Sasanian Periods, ed. Ehsan Yarshater (pp. 778-791), Cambridge: Cambridge University Press.
- [7] Boyce, M. (1984), “Ahura Mazda”, Encyclopædia Iranica 1 (7): 684-687.
- [8] Briant, P. (1998), “Droaphernes et la Statue de Sardes”, Studies in Persian History: Essays in Memory of David M. Lewis, ed. Maria Brosius & Amelie Kuhrt (pp. 205-226), Leiden: Nederlands Instituut voor het Nabije Oosten.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
14 Aralık 2019
Gönderilme Tarihi
27 Eylül 2019
Kabul Tarihi
2 Kasım 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Cilt: 2 Sayı: 2
Cited By
Sasani Devleti’nin Kuruluşu:Hürmüzgân Muharebesi Üzerine Bir Değerlendirme
Journal of Universal History Studies
https://doi.org/10.38000/juhis.1441136İbrâhîm Abdülkâdir el-Mâzinî’nin Şiirinde Pesimizm
Hitit İlahiyat Dergisi
https://doi.org/10.14395/hid.1614003
