Examples of Problems Experienced by Women Between 1558-1576 in Ottoman, According to the Mühimme Registers

Öz

This article aims to present a realistic narrative of the social position of Ottoman women through the problems they encountered in daily life. The attitudes of the state and society toward women are examined through the issues discussed in the Imperial Council (Divan-ı Hümâyun), which functioned as the highest authority to which subjects of the Ottoman Empire could submit their complaints. In this respect, the Imperial Council provides an important field of analysis for understanding the problems experienced by women, the state’s response to these issues, and the roles of the parties involved in such processes. This study analyzes the Mühimme Registers compiled between 1558 and 1576 through a case study approach. The primary source of the research consists of the Mühimme Registers, which contain copies of the decisions issued on matters discussed in the Imperial Council (Divan-ı Hümâyun). Through systematic keyword searches conducted within these registers, relevant decrees and cases were identified, thematically classified, and subsequently analyzed and evaluated in terms of their content. The examined decrees shed light on the problems Ottoman women encountered in matters related to public order, murder, theft, abduction of women, the protection of women’s safety, paternity cases, and women’s own complaints and demands. The findings of the study suggest that, beyond conventional narratives about women's lives in the Ottoman Empire, women participated in public life, appeared in historical records not only as victims but also as perpetrators of various offenses, and, particularly those of higher social status, demonstrated a strong awareness of their legal rights and actively pursued their claims. The findings further point out that social status and political connections within Ottoman society facilitated women's access to legal mechanisms and enhanced their ability to seek justice and protect their interests.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman women
• History of women
• Ottoman history
• the Mühimme registers
• the Imperial Council

Mühimme Defterlerine Göre 1558-1576 Yıllarında Osmanlı’da Kadınların Yaşadığı Sorunlara Dair Örnekler

Öz

Bu makalede, Osmanlı kadınlarının günlük yaşamda karşılaştıkları sorunlar üzerinden kadınların toplumsal konumuna dair gerçekçi bir anlatı amaçlanmaktadır. Devletin ve toplumun kadınlara yönelik yaklaşımı, Osmanlı Devleti’nde halkın şikâyetlerini iletebildiği en üst merci olan Divan-ı Hümâyun’da görüşülen meseleler üzerinden incelenmiştir. Kadınların yaşadıkları sorunlar, bu sorunlar karşısında devletin tutumu ve tarafların bu süreçlerdeki rollerini anlamak açısından Divan-ı Hümâyun önemli bir inceleme alanı sunmaktadır. Bu araştırma, 1558–1576 yılları arasında teşekkül eden Mühimme Defterlerini örnek olay incelemesi yaklaşımıyla analiz etmektedir. Çalışmanın temel kaynağını, Divan-ı Hümâyun’da görüşülen konulara ilişkin alınan kararların kaydedildiği Mühimme Defterleri oluşturmaktadır. Defterlerde yapılan sistematik kelime taramaları sonucunda belirlenen hüküm ve vakalar tematik olarak sınıflandırılmış, ardından içerik analizi yapılmıştır. İncelenen hükümler, Osmanlı kadınlarının asayiş, cinayet, hırsızlık, kadın kaçırma, kadınların güvenliğinin sağlanması, babalık davaları ile kadınların kendi şikâyet ve taleplerine ilişkin meselelerde karşılaştıkları sorunlara ışık tutmaktadır. Araştırmanın bulguları Osmanlı'da kadınların yaşamına dair farklı anlatıların ötesinde, kadınların kamusal yaşama katıldığı, sadece mağdur değil çeşitli suçlarda fail olarak da kayıtlara geçtiği, hukuk karşısında özellikle sosyal statüsü yüksek kadınların bilinçli ve talepkâr olduğuna işaret etmektedir. Bulgular, Osmanlı toplumunda sosyal statü ve siyasal bağlantıların kadınların hukuki mekanizmalara erişimini kolaylaştırdığına işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı kadını
• Kadın tarihi
• Osmanlı tarihi
• Mühimme defteri
• Divan-ı Hümayûn

Destekleyen Kurum

Bu araştırma için herhangi bir dış finansman alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışma insan veya hayvan katılımcıları içermemektedir. Tüm prosedürler bilimsel ve etik ilkelere uygun olarak gerçekleştirilmiş olup, atıfta bulunulan tüm çalışmalar uygun şekilde kaynak gösterilmiştir.

Teşekkür

Yazar herhangi bir kişi veya kuruma teşekkür etmek istememektedir.

Kaynakça

1. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı. (1993). 3 numaralı Mühimme Defteri (966–968/1558–1560) (2 cilt). Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı.
2. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı. (1995a). 6 numaralı Mühimme Defteri (972/1564–1565) I: Özet-transkripsiyon ve indeks. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı.
3. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı. (1995b). 6 numaralı Mühimme Defteri (975–976/1567–1569) II: Özet-transkripsiyon ve indeks. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı.
4. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı. (1999a). 7 numaralı Mühimme Defteri (975/1567–1569) II: Özet-transkripsiyon ve indeks. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı.
5. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı. (1999b). 7 numaralı Mühimme Defteri (975/1567–1569) III: Özet-transkripsiyon ve indeks. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı.
6. İpşirli Argıt, B. (2005). Osmanlı hukuk çalışmalarında kadın. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 3(5), 575–621. https://izlik.org/JA44CU96PU
7. Hornby, L. (2007). Kırım Savaşı sırasında İstanbul (K. Işık, Çev.). Kitap Yayınevi.
8. Gerber, H. (1980). Social and economic position of women in an Ottoman city, Bursa, 1600–1700. International Journal of Middle East Studies, 12(2), 231–244.

9. Gerber, H. (1998). Bir Osmanlı şehri olan Bursa’da kadının sosyo-ekonomik statüsü (1600–1700) (H. Erten, Çev.). Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8(8). https://izlik.org/JA44HC38KB
10. Jennings, R. C. (1975). Women in early 17th century Ottoman judicial records: The Sharia court of Anatolian Kayseri. Journal of the Economic and Social History of the Orient, 18(1), 53–114. https://doi.org/10.1163/156852075X00038
11. Jennings, R. C. (1978). Kadi, court, and legal procedure in 17th C. Ottoman Kayseri: The kadi and the legal system. Studia Islamica, 48, 133–172. https://doi.org/10.2307/1595357
12. Karataş, O. (2010). 3 numaralı mühimme zeyli Rebiyülevvel–Cemaziyelevvel 984 / Haziran–Ağustos 1576 (s. 176–351) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü].
13. Marcus, A. (1983). Men, women and property: Dealers in real estate in eighteenth-century Aleppo. Journal of the Economic and Social History of the Orient, 26(2), 137–172. https://doi.org/10.2307/3631799
14. Salakides, G. (2002). Women in the kadı sicilleri of Yenişehir (Larissa) in the middle of the 17th century. In S. Prätor & C. K. Neumann (Eds.), Frauen, Bilder und Gelehrte: Studien zu Gesellschaft und Künsten im Osmanischen Reich (pp. 209–228). İstanbul: Simurg.
15. Sancar, A. (2009). Osmanlı kadını: Efsane ve gerçek. Kaynak Yayınları.
16. Sancar, S. (2022). Türk modernleşmesinin cinsiyeti: Erkekler devlet, kadınlar aile kurar. İletişim Yayınları.
17. Temizer, N. C. (2022). 19. yüzyılda Batı’da ve Osmanlı’da kadının sosyal ve ekonomik hayattaki yeri. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kadın ve Aile Araştırmaları Dergisi, 2(1), 51–70. https://izlik.org/JA96ZE58GX
18. Yaşaroğlu, A. (1995). Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Koğuşlar 888 numaralı mühimme defteri (1a–260a: tahlil ve transkripsiyon) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.