Gender Differences in Health Care Utilization in Türkiye: Evidence from 2008–2022

Öz

The main research problem of this study is how the statistical increase in healthcare utilization over the years in Turkey is shaped within the context of gender and socioeconomic factors. Accordingly, the research examines the structural inequalities and gender-based differentiations underlying the upward trend in healthcare utilization. In the study, utilizing secondary data from the 2008–2022 period published by the Turkish Statistical Institute (TURKSTAT), the utilization rates of general practitioner/family physician, specialist physician, and dental services were descriptively analyzed and discussed within the framework of the literature. The findings demonstrate that women have consistently and significantly higher utilization rates across all types of healthcare services compared to men. However, this quantitative superiority should not be interpreted as women having a more advantageous position within the healthcare system. On the contrary, this situation represents a health burden generated by structural factors such as invisible care labor, the positioning of women as intra-familial health coordinators, and the intense medicalization of the female body. The tendency of women to somatize psychosocial stress and utilize outpatient clinics as socialization spaces constitutes another fundamental dynamic behind this increase. Conversely, the relatively low service utilization among men has been associated with the restrictive effects of hegemonic masculinity norms on preventive health behaviors. Furthermore, it is emphasized that despite the macro-level increase in the data, the rural-urban divide and regional inequalities continue to restrict the access of disadvantaged groups to quality healthcare services. In conclusion, it has been determined that gender differences in healthcare utilization are shaped not merely by individual preferences but by sociocultural and structural mechanisms; therefore, there is a distinct need for gender-sensitive macro policies rather than purely curative, treatment-oriented approaches.

Anahtar Kelimeler

• Gender inequality
• Healthcare utilization
• Health equity
• Turkey
• Social determinants of health

Sağlık Hizmetlerinin Kullanımında Toplumsal Cinsiyet Farklılıkları: Türkiye Üzerine Bir Analiz (2008–2022)

Öz

Bu çalışmanın temel araştırma problemi, Türkiye’de sağlık hizmetleri kullanımında yıllar içinde gözlemlenen istatistiksel artışın, toplumsal cinsiyet ve sosyoekonomik faktörler bağlamında nasıl şekillendiğidir. Bu doğrultuda araştırma, sağlık hizmetleri kullanımındaki artış eğiliminin ardında yatan yapısal eşitsizlikleri ve cinsiyet temelli farklılaşmaları incelemektedir. Çalışmada, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan 2008–2022 dönemine ait ikincil veriler kullanılarak; pratisyen/aile hekimi, uzman hekim ve diş hekimi hizmetlerinin kullanım oranları betimsel olarak analiz edilmiş ve literatür çerçevesinde tartışılmıştır. Bulgular, kadınların tüm sağlık hizmeti türlerinde erkeklere kıyasla istikrarlı ve anlamlı düzeyde daha yüksek başvuru oranlarına sahip olduğunu göstermektedir. Ancak bu niceliksel üstünlük, kadınların sistemde daha avantajlı olduğu biçiminde yorumlanmamıştır. Aksine bu durum; görünmez bakım emeği, kadının aile içi sağlık koordinatörü olarak konumlandırılması ve kadın bedeninin yoğun biçimde tıbbileştirilmesi gibi yapısal faktörlerin yarattığı bir sağlık yüküdür. Kadınların maruz kaldığı psikososyal stresleri bedenselleştirerek poliklinikleri bir sosyalleşme alanı olarak kullanması da bu artışın temel dinamiklerindendir. Erkeklerin görece düşük hizmet kullanımı ise hegemonik erkeklik normlarının koruyucu sağlık davranışlarını sınırlandırıcı etkisiyle ilişkilendirilmiştir. Ayrıca verilerdeki makro artışa rağmen; kır-kent ayrımı ve bölgesel eşitsizliklerin, dezavantajlı grupların nitelikli hizmetlere erişimini kısıtlamaya devam ettiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, sağlık hizmeti kullanımındaki cinsiyet farklılıklarının salt bireysel tercihlerle değil, sosyokültürel ve yapısal mekanizmalarla şekillendiği; bu nedenle tedavi odaklı yaklaşımlar yerine toplumsal cinsiyet duyarlı makro politikalara ihtiyaç duyulduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Toplumsal cinsiyet eşitsizliği
• Sağlık hizmeti kullanımı
• Sağlıkta hakkaniyet
• Türkiye
• Sağlığın sosyal belirleyicileri

Destekleyen Kurum

Bu araştırma için herhangi bir dış finansman desteği alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışma insan veya hayvan katılımcıları içermemektedir. Çalışma, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından halka açık, anonimleştirilmiş ve ikincil (makro) istatistiksel verilerin kullanımına dayandığı için etik kurul izni veya bilgilendirilmiş onam formu gerektirmemektedir. Tüm prosedürler bilimsel ve etik ilkelere uygun olarak gerçekleştirilmiştir.

Teşekkür

İstanbul Medipol Üniversitesi.

Kaynakça

1. Akın, A. (2019). Türkiye’de sağlık hizmetlerine erişimde toplumsal cinsiyet eşitliği. CEİD Yayınları.
2. Altındiş, S., İnci, M. B., & Erkorkmaz, Ü. (2023). Mültecilerde sağlık hizmetlerine erişim. Sağlık Bilimlerinde Değer, 13(1), 113–118. https://doi.org/10.33631/sabd.1151227
3. Aydın, S. (2015). Sağlık ekonomisi. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
4. Connell, R. (2012). Gender, health and theory: Conceptualizing the issue in local and world perspective. Social Science & Medicine, 74(11), 1675–1683. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2011.06.006
5. Çallı, M. (2016). Türkiye’de mültecilerin ve sığınmacıların sağlık hakkı. İş ve Hayat, 2(3), 131–154. https://izlik.org/JA67HF52NE
6. Dedeoğlu, S., & Elveren, A. Y. (2012). Türkiye’de refah devleti ve kadın. İletişim Yayınları.
7. Doğan, O., & Tuğut, N. (2025). Determining the relationship between healthy lifestyle behaviors and sexual experiences of men of reproductive age. European Journal of Multidisciplinary Health Sciences, 10(3), 218–224. https://doi.org/10.51754/ejmhs.1852517
8. Doyal, L. (2001). Sex, gender, and health: The need for a new approach. BMJ, 323(7320), 1061–1063. https://doi.org/10.1136/bmj.323.7320.1061

9. Eryiğit Günler, O. (2023). Toplumsal cinsiyet ile sağlıklı yaşam biçimi davranışları arasındaki ilişki. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(3), 736–752. https://doi.org/10.21547/jss.1249907
10. Güçlü Saz, M., Ay, Y., & Sözer Aydın, T. (2024). Examination of healthy lifestyle behaviors of 60+ refreshment university students: The case of Muğla Refreshment University and its campuses. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi, 13(2), 79–93. https://doi.org/10.46971/ausbid.1571677
11. Gölbaşı, Z., & Şimşek Küçükkelepçe, D. (2021). Toplumsal cinsiyet ve kadın sağlığı. In A. Şentürk Erenel (Ed.), Kadın sağlığını etkileyen sosyal faktörler (pp. 1–7). Türkiye Klinikleri.
12. İçli, G. (2018). Toplumsal cinsiyet eşitliği politikaları ve küreselleşme. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 30, 133–143. https://izlik.org/JA66UB62PM
13. Karakuzu, B., & Şengül, S. (2024). Türkiye’de sağlık eşitsizliğinin sosyoekonomik belirleyicileri. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 59(4), 3222–3243. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.24.12.2516
14. Mardin, D., Özvarış, Ş. B., Sakarya, S., Kayı, İ., Gürsoy, G., Yukarıkır, N., & Başpınar, A. (2020). Covid-19 sürecinde Türkiye’de göçmen ve mültecilerin durumu. Sağlık ve Toplum, Özel Sayı, 112–118.
15. Özvarış, Ş. B. (2015). Toplumsal cinsiyet, çalışma yaşamı ve kadın sağlığı. TTB Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, 15(56), 37–43. https://izlik.org/JA76UN29HJ
16. Pala, K. (2021). Türkiye’de sağlık alanında eşitsizlikler (İstanPol Politika Raporu No. 2021-006). İstanbul Politik Araştırmalar Enstitüsü.
17. Sezgin, D. (2015). Toplumsal cinsiyet perspektifinde sağlık ve tıbbileştirme. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 18(1), 153–186. https://doi.org/10.18490/sad.63338
18. Sen, G., Östlin, P., & George, A. (2007). Unequal, unfair, ineffective and inefficient: Gender inequity in health: Why it exists and how we can change it. World Health Organization.
19. Şahin, E. M., Özer, C., Dağdeviren, N., Şahin, Ö., & Aktürk, Z. (2001). Birinci basamakta somatizasyon bozukluğuna yaklaşım. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 10(1), 12–14.
20. Şantaş, F., & Şantaş, G. (2021). Sağlıkta eşitsizliğe ilişkin bir araştırma. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 7(2), 318–328. https://izlik.org/JA48HS42XJ
21. Şenses, İ., & Oktay, İ. (2025). Health inequities in Turkey: A historical analysis and future perspective. Aurum Journal of Health Sciences, 7(2), 79–92. https://izlik.org/JA97EA53LT
22. Toptaş, M. C. (2025, 4 Aralık). Türkiye’de sağlık harcamaları 2024’te 2 trilyon 359 milyar lirayı geçti. Anadolu Ajansı.
23. Türkiye İstatistik Kurumu. [TÜİK]. (2022). Türkiye sağlık araştırması (2008–2022).
24. Üstün, Ç., & Karakaş, D. (2021). Türkiye’nin sağlık göstergelerinin bölgesel ve uluslararası karşılaştırma perspektifinden değerlendirilmesi. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(20. Bölge Bilimi ve Planlama Kongresi Özel Sayısı), 107–132. https://doi.org/10.46790/erzisosbil.960485
25. Yıldız, M., Gümüş, E., & Tunç, A. (2025). Sağlık hizmetlerinde piyasalaşma ve sağlıkta eşitlik: Kamu politikası analizi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 27(50), 1648–1664. https://doi.org/10.18493/kmusekad.1591854