A Changing Role of Military Service in the Construction of Male Identity: Implications of Exemption from the Draft due to “Rot Report”

Öz

This study aims to examine the experiences of men who were exempted from military service through a medical exemption certificate (commonly known in Turkey as a “çürük raporu”). The study investigates the significance of military service, traditionally regarded as a rite of passage into manhood, for those who have been exempted and seeks to identify the contemporary role of military service in the construction of masculinity. It discusses the role of completing or not completing military service in the formation of masculinity and explores the relationship between masculinity and military service from the perspectives of the participants. The study adopts a qualitative research design, and in-depth interviews were conducted with 20 male participants who had been exempted from military service for various health-related reasons. The findings challenge conventional understandings of the relationship between military service and masculinity. In fact, the interview results indicate that military service is now perceived Zübeyir as a duty that is “not necessary for all men, but necessary for some inadequate men.” The findings demonstrate that military service is no longer considered as important to the construction of masculinity as it once was, and participants frequently questioned its necessity. It was also found that most participants had not experienced marginalization due to their exemption status and, in some cases, had even benefited from it. Based on these findings, it can be argued that the role of military service in the construction of masculinity is undergoing an ongoing process of transformation and decline.

Anahtar Kelimeler

• Militarism
• Military service
• Masculinity
• Exemption from military service
• Military service exemption report

Erkek Kimliği İnşasında Askerliğin Değişen Konumu: Çürük Raporu Bağlamında Askerlikten Muafiyetin Yansımaları

Öz

Bu araştırmada “çürük raporu” olarak da ifade edilen rapor kapsamında sağlık nedenlerinden kaynaklı askerlikten muaf olmuş erkeklerin deneyimlerini incelemek amaçlanmıştır. Bu kapsamda yapılan saha çalışmasında erkek olabilmek için bir aşama olarak görülen askerliğin, askerlikten muaf olan erkekler üzerindeki etkisi sorgulanmış ve askerliğin erkeklik inşasındaki güncel konumu tespit edilmeye çalışılmıştır. Askerlik yapmış veya yapmamış olmanın erkeklik kurgusundaki rolü ve erkeklik ile askerlik arasındaki ilişki katılımcılar özelinde tartışmaya açılmıştır. Çalışmada nitel yöntem kullanılmış olup çeşitli sağlık nedenleri kapsamında askerlikten muaf olan 20 erkek katılımcı ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Askerlik ve erkeklik ilişkisi geleneksel erkeklik algısı üzerinden okunduğunda bulgular ile bir çelişkinin söz konusu olduğu söylenebilir. Nitekim yapılan görüşmeler sonucunda askerliğin “her erkek için gerekli olmayan ancak bazı yetersiz erkekler için gerekli olan” bir görev olarak görüldüğü, askerliğin erkeklik inşasında eskisi kadar önemli bir faktör olmadığı yalnızca kişisel gelişimin bir parçası olabileceği ve askerliğin gerekliliğinin katılımcılar tarafından sorgulandığı tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda katılımcıların büyük çoğunluğunun askerlikten muafiyete ilişkin ötekileştirme pratiğine maruz kalmadıkları, askerlikten muaf olmanın birtakım avantajları beraberinde getirebileceği sonuçlarına ulaşılmıştır. Bu bağlamda katılımcılar için askerliğin erkeklik inşa sürecindeki konumunda bir çözülmenin varlığından söz edilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Militarizm
• Askerlik
• Erkeklik
• Askerlikten muafiyet
• Çürük raporu

Destekleyen Kurum

Bu araştırma için herhangi bir dış finansman alınmamıştır.

Etik Beyan

Çalışmanın alan araştırması için Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nden Etik Kurul onay belgesi alınmış ve beyan edilmiştir. Tüm prosedürler bilimsel ve etik ilkelere uygun olarak gerçekleştirilmiş olup, atıfta bulunulan tüm çalışmalar uygun şekilde kaynak gösterilmiştir.

Teşekkür

Yazarlar, görüşmeyi kabul ederek değerli zamanlarını ayıran tüm görüşmecilere teşekkür ederler.

Kaynakça

1. Akgül, Ç. (2011). Militarizmin cinsiyetçi suretleri devlet ordu ve toplumsal cinsiyet. Dipnot Yayınları.
2. Aktaş, F. O. (2010). Türkiye’de erkekliğin kurgulanışında askerliğin yeri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
3. Akyürek, S. (2010). Zorunlu askerlik ve profesyonel ordu (Rapor No. 24). Bilgesam Yayınları.
4. Altınay, A. (2005). Militarizm. İçinde F. Başkaya (Ed.), Özgür üniversite kavram sözlüğü söylem ve gerçek (ss. 351–367). Maki Basın Yayın.
5. Altınay, A. (2013). Askerlik yapmayana adam denmez: Zorunlu askerlik, erkeklik ve vatandaşlık. İçinde N. Y. Sünbüloğlu (Ed.), Erkek millet asker millet: Türkiye’de militarizm, milliyetçilik, erkeklik(ler) (ss. 205–261). İletişim Yayınları.
6. Aykaç, Ş. (2013). Şehitlik ve Türkiye’de militarizmin yeniden üretimi: 1990–1999. İçinde N. Y. Sünbüloğlu (Ed.), Erkek millet asker millet: Türkiye’de militarizm, milliyetçilik, erkeklik(ler) (ss. 141–181). İletişim Yayınları.
7. Barutçu, A. (2013). Türkiye’de erkeklik inşasının bedensel ve toplumsal aşamaları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
8. Biricik, A. (2013). 7. Ok – Militarizm: Vatandaşlık, borçluluk ve çürükleştirmek üzerine. İçinde N. Y. Sünbüloğlu (Ed.), Erkek millet asker millet: Türkiye’de militarizm, milliyetçilik, erkeklik(ler) (ss. 369–393). İletişim Yayınları.

9. Bröckling, U. (2020). Disiplin: Askeri itaat üretiminin sosyolojisi ve tarihi (V. Atayman, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
10. Cora, Y. T. (2013). Asker-vatandaşlar ve kahraman erkekler: Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşı dönemlerinde beden terbiyesi aracılığıyla ideal erkekliğin kurgulanması. İçinde N. Y. Sünbüloğlu (Ed.), Erkek millet asker millet: Türkiye’de militarizm, milliyetçilik, erkeklik(ler) (ss. 45–75). İletişim Yayınları.
11. Çetin, N. (2018). Türk töresinde askerliğin yeri ve Türkiye’de askerliğe bakış açısında meydana gelen değişmeler. Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 161-175. https://izlik.org/JA59HT57LF
12. Çoban, B. (2013). Gösteri iktidarı ve militarist erkeklik. İçinde N. Y. Sünbüloğlu (Ed.), Erkek millet asker millet: Türkiye’de militarizm, milliyetçilik, erkeklik(ler) (ss. 187–205). İletişim Yayınları.
13. Demir, O. Ö. (2011). Nitel araştırma yöntemleri. İçinde K. Böke (Ed.), Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (ss. 275–309). Alfa Yayınları.
14. Demir, M. (2012, 21 Kasım). Çatışma bölgelerine profesyoneller gidecek. Hürriyet. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/catisma-bolgelerine-profesyoneller-gidecek-21976926
15. Durgun, D. (2020). Ses, sessizlik ve politik faillik: Türkiye’de ve İsrail’de antimilitarizmin cinsel politikası. Kültür ve Siyasette Feminist Yaklaşımlar, 39–40, 57–76.
16. Gedik, E., Çakır, H., & Coşkun, A. (2020). Bir inşa süreci olarak erkeklik: Yozgat örneği. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 84-95. https://doi.org/10.22466/acusbd.747779
17. Karacagil, Z. (2014). Erkek olma yolunda “askerlik durağı” [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
18. Mater, N. (1999). Mehmedin Kitabı: Güneydoğu’da savaşmış askerler anlatıyor. Metis Yayınları.
19. Metin Açer, T. (2022). Yeni kapitalizm ve erkeklik krizi: Ankara’da hizmet sektöründe çalışan erkekler. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 73, 229–244. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1119585
20. Neuman, W. L. (2020). Toplumsal araştırma yöntemleri nicel ve nitel yaklaşımlar (Cilt 1) (Ö. Akkaya, Çev.). Siyasal Kitabevi.
21. Öğünç, P. (2013). Asker doğmayanlar. Hrant Dink Vakfı Yayınları.
22. Özgün, C. (2017). Türkiye’nin askerlik sisteminin tarihsel süreç bağlamında incelenmesi. Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4, 51–90. https://doi.org/10.32739/uskudarsbd.3.4.33
23. Öztan, G. G. (2013). Türkiye’de milli kimlik inşası sürecinde militarist eğilimler ve tesirleri. İçinde N. Y. Sünbüloğlu (Ed.), Erkek millet asker millet: Türkiye’de militarizm, milliyetçilik, erkeklik(ler) (ss. 75–115). İletişim Yayınları.
24. Sancar, S. (2020). Erkeklik: İmkânsız iktidar ailede, piyasada ve sokakta erkekler. Metis Yayınları.
25. Sancar, S., & Bilgin, M. (2021). Erkekler, erkeklikler ve toplumsal cinsiyet eşitliği: Haritalama ve izleme çalışması. CEİD Yayınları.
26. Selek, P. (2018). Sürüne sürüne erkek olmak. İletişim Yayınları.
27. Sever, D. (2022). Modern erkeklikten postmodern erkek(lik)lere askerlik algısı ve pratikleri [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi.
28. Tokdoğan, N. (2013). Milliyetçilik, militarizm ve toplumsal cinsiyet ilişkisini Nefes filmi üzerinden okumak. Sinecine: Sinema Araştırmaları Dergisi, 4(2), 69–83. https://izlik.org/JA32JL69DK
29. Yavuz, Ş. (2014). İktidar olma sürecinde erkeklerin erkeklikle imtihanı. Milli Folklor, 26(104), 110-127.
30. Yirmidokuz, E., & Kahraman, B. (2021). Bedelli askerliğin erkeklik algısı üzerindeki etkilerinin incelenmesi: Mehmetçik’ten Mehmet Bey’e. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(2), 267–283. https://izlik.org/JA99FK76YR