Meleklerin Kadınlara Lânet Ettiğini Bildiren Rivâyetlerin Eleştirel İncelemesi

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: 2, 91 - 120, 29.12.2025

Şule Soyal Şenol

https://izlik.org/JA74YN95EX

Öz

Kadın algısı, tarihsel süreç içerisinde din, kültür ve toplumsal yapılar arasın daki etkileşimle biçimlenmiştir. Müs lüman toplumlarda bu algının oluşu munda, İslâm öncesi kültürel mirasın ve geleneklerin izleri günümüzde dahi gözlemlenebilmektedir. Söz konusu tarihsel birikim, yalnızca toplumsal pratiklerde değil, aynı zamanda dinî nasların yorumlanma biçimlerinde de etkisini sürdürmektedir. Oysa Kur’ân-ı Kerîm, kadın ve erkeği yaratılış itiba rıyla eşit görmekte; dinî sorumluluklar ve haklar bakımından da aralarında bir üstünlük tanımamaktadır. Hz. Peygamber’in kadınlara yönelik tavır ve uygulamaları da bu eşitlik ilkesine dayalı olarak Kur’ânî referanslarla uyum içinde gelişmiştir. Nisa Sûresi 34. ayette Müslüman sâliha kadınların özellikleri arasında sayılan “itaatkâr” olma vasfı, kadının kocasına itaatkâr olması şeklinde anlaşılmıştır. Bu düşünceden hareketle itaatkâr sâliha kadının önemli görevlerinden birinin kocası yatağa çağırdığı zaman icabet etmek olduğu ifade edilmiştir. Bu makalede, “Kocası yatağına çağırdığı zaman, kadın bundan yüz çevirirse, adam karısına kızgın olarak gecelediğinde, melekler kadına sabah oluncaya kadar lanet eder.” rivayetinin sened metin analizinin yapılması ve şerh kitaplarında rivâyetin nasıl anlaşıldığı incelenerek söz konusu düşüncenin doğruluğunun araştırılması hedeflenmiştir. Yapılan sened ve metin analizleri, söz konusu rivayetlerin zayıf isnadlara sahip olduğunu, metinler arasında anlam kaymaları ve tutarsızlıklar bulunduğunu ortaya koymuş; klasik şerh literatüründeki yorumların ise bağlamsal ve tarihsel arka planı dikkate almak yerine, ataerkil toplum yapısını meşrulaştırıcı bir perspektifle şekillendiği tespit edilmiştir. Bu bağ lamda, rivayetlerin mutlak bir dinî hüküm olarak değil, dönemsel ve bağlamsal faktörler ışığında yeniden okunması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kadın , Hadis , Cinsel İlişki , Erkeğe İtaat , Kadınlara Lanet Hadisleri

A Critical Examination of Narratives Claiming Angels Cursed Women

https://izlik.org/JA74YN95EX

Öz

The perception of women, religion in the historical process, shaped by the interaction between culture and social structures. Even today, traces of pre-Islamic cultural heritage and traditions can be observed in the formation of this perception in Muslim societies. This historical accumulation continues to have an impact not only on social practices but also on the interpretation of religious teachings. However, the Qur’an considers men and women equal in terms of creation and does not recognize any superiority between them in terms of religious responsibilities and rights. The Prophet's attitudes and practices towards women were based on this principle of equality and developed in harmony with the Qur’anic references. Being “obedient”, which is listed among the characteristics of Muslim women of good character in verse 34 of Surah al-Nisa, is understood as a woman being obedient to her husband. Based on this idea, it has been stated that one of the important duties of a submissive woman is to obey her husband when he calls her to bed. This article aims to investigate the accuracy of this idea by analyzing the sened-text analysis of the narration “When her husband calls her to bed, if she turns away from him, the angels will curse her until the morning when he spends the night angry with his wife.” and by examining how the narration is understood in the commentary books. The conducted chain of transmission (isnad) and textual (matn) analyses reveal that the narrations in question have weak chains of transmission, contain semantic shifts and inconsistencies among their texts, and it has been determined that the interpretations in the classical commentary literature were shaped by a perspective that legitimizes the patriarchal social structure, rather than considering the contextual and historical background.

Anahtar Kelimeler

Women , Hadith , Sexual Relations , Obedience to Men , Hadiths Cursing Women

Kaynakça

• Afsaruddin, A. (2007). The first Muslims: History and Memory. Oneworld Publications.
• Ahmed b. Hanbel. (1993). el-Müsned. Dâru İhyâ’i-Türâsi’l-Arabî.
• Ahmed, L. (1992). Women and Gender in Islam: Historical Roots of a Modern Debate. New Haven: Yale University Press.
• Ahnas, M. O. (2025). İslamcı Dergilerde Cinsiyet Kimliği ve Modern-leşme: Kadın Kimliği Dergisi Örneği. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34(1), 634–650.
• Akgün, H. (2013). Râvi Tasarruflarının Rivâyetlere Etkisi ‘Hz. Peygam-ber’e Otuz Erkek Gücünün Verildiği’ Örneği. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (22), 43-65.
• Ali, K. (2006). Sexual ethics and Islam: Feminist reflections on Qur’an, Hadith, and Jurisprudence. Oneworld Publications.
• Ali, M., Talpur, A. R. & Ahmed, J. (2022). Concept of Gender Equity: An Islamic Perspective. Al-Qamar Journal, 5(2), 33–49.
• Ateş, A. O. (2006). Hadis Temelli Kalıp Yargılarda Kadın. Beyan Yayın-ları.
• Ayaz, H. (2023). Gelenekten Moderne Müslüman Toplumlarda Cinsi-yet, Cinsellik ve Evlilik. In T. Akyüz & O. Paköz (Eds.), İslam’da Cin-siyet, Cinsellik ve Evlilik (ss. 185–220). Ravza Yayınları.
• Alî el-Kârî, N. (2002). Mirkâtü’l-mefâtih. Dâru’l-Fikr.
• Altay, S. & Erkol, A. (2022). Patriyarkal Kültürde Dini Referanslarla Kadın Kimliğinin Oluşturulması ve Olumsuz Kadın Fıtratına Dair Söyleme Eleştiri. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (29), 137-157.
• Aydın, G. & Erciyes, J. C. (2022). Patriyarkal Düzende Kadın Cinselliği. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kadın ve Aile Araştırmaları Dergisi, (2/2), 313-336.
• Aydın, M. A. Kadın. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde. (24/82-86 s.s). TDV Yayınları.
• Aydınlı, A. Muan‘an. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi İslâm Ansiklopedisi içinde. (30/324-325 ss). TDV Yayınları.
• Aynî, B. (2001). ʿUmdetü’l-ḳārî fî şerḥi Sahîhi’l-Buhârî. Dâru’l-Kütüb’il-İlmiyye.
• Azîmâbâdî, Ş. (1995). Avnu’l-ma’bûd. Dâru’l-Fikr.
• Barlas, A. (2002). “Believing Women” in Islam: Unreading Patriarchal Interpretations of the Qur’an. Austin: University of Texas Press.
• Badran, M. (2009). Feminism in Islam: Secular and Religious Conver-gences. Oxford: Oneworld Publications.
• Beyhakî, A. (1925). es-Sünenü’l-kübrâ. Meclisü Dâiratü’l-Me’ârif.
• Buhârî, M. (1993). Sahîhu’l- Buhârî. Dâru İbn Kesîr.
• Cessâs, A. (1992). Ahkâmü’l-Kur’ân. Dâru İhyâ’i-Türâsi’l-Arabî.
• Çağlar, İ. (2015). Obedience or resistance: Obedience or Resistance: Muslim Conception of Time as a Reaction to the Authoritarian Tur-kish Modernization. İnsan ve Toplum, 5(9), 1–11.
• Çolak, A. (2000). Kur’ân ve Hadislere Göre Melek. (Yayımlanmış yüksek lisans tezi). Adana: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitü-sü.
• Dülber, H. (2019). Hz. Peygamber’in Kadının Dövülmesine İzin Verdiği İfade Edilen Rivayetin Senet ve Metin Açısından Tahlili. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, (7/99), 100-122.
• Ebû Avâne, İ. (t.y.) el-Müsned. Dâru’l-Ma’rife.
• Ebû Dâvûd, S. (t.y.) Sünen-i Ebî Dâvûd. Mektebetü’l-Asriyye.
• Ebû Ya’lâ, A. (1984). el-Müsned. Dâr’ul-Me’mûn li’t-Türâs.
• Endelüsî, Y. (t.y.). el-Bahrü’l-muhît. Dâru’l-İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî.
• Eriş, H. (2022). Eşler Arası Saygının Sınırı bağlamında ‘Secde Hadisi’ne Bir Bakış’. Akademik-Us (6 / 1), 61-86.
• Genç, N. & Özüdoğru, B. (2023). İsnad Ağı, Otorite Alanı ve Rivayetleri Bağlamında Katâde B. Diâme (öl.117/735). Amasya İlahiyat Dergisi, (20), 79-110. https://doi.org/10.18498/amailad.1264829.
• Güngör, H. (2022). Hadis Usûlünde Yer Alan Tedlîs Kavramı Üzerine Bir Değerlendirme. E. C. Öztürk (Ed.), İSLARA Uluslararası İslam Araştırmaları Kongresi içinde, (407-416 ss.), Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Yayınları.
• Hatîb el-Bağdâdî. (2002). el-Kifâye fî İlmi’r-rivâye. Dâru’l-Hüdâ.
• el-Hererî, M. E. (2009). el-Kevkebu’l-vehhâc. Dâru’l-Minhâc.
• İbn Âşûr, M. T. (1984). et-Tahrîr ve’t-tenvîr (15 cilt). Tunus: ed-Dârü’t-Tûnisiyye li’n-Neşr.
• İbn Battâl, A. (2003). Şerhu’l-Câmiʿi’ṣ-sahîh. Meketebetü’r-Rüşd.
• İbn Ebî Hâtim, A. (1952). el-Cerh ve’t-ta’dîl. Dâru’l-İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî.
• İbn Ebû Şeybe, A. (1994). el-Musannef. Dâru’l-Fikr.
• İbn Hacer, A. (1986). Fethu’l-bârî. Dâru’r-Reyyân li’t-Türâs.
• İbn Hacer, A. (1999). Takrîbu’t-tehzîb. Müessesetü’r-Risâle.
• İbn Hacer, A. (1983). Taʿrîfü ehli’t-takdîs bi-merâtibi’l-mevsûfîne bi’t-tedlîs (Tabakâtü’l-müdellisîn). Mektebetü’l-Menâr.
• İbn Hacer, A. (1995). Tehzîbü’t-Tehzîb. Müesssetü’r-Risâle.
• İbn Hacer, A. (t.y.). Tabakâtü’l-müdellisîn. Mektebetü’l-Menâr.
• İbn Hacer, A. (t.y.). Hedyü’s-sârî Mukaddimetü Fethu’l-bârî. el-Mektebetü’s-Selefiyye.
• İbn Hibbân, M. (1993). Sahîh-i İbn Hibbân. Müessesetü’r-Risâle.
• İbn Kayyim, M. (2017). Tehzîbü Sünen-i Ebî Dâvûd. Vizâratü’l-evkâf ve Şüûni’l-İslâmiyyeti’l-Katariyye.
• İbn Mâce, M. (t.y.). es-Sünen. Mektebetü’l-İlmiyye.
• İbn Teymiye, A. (1995). Mecmû’ Fetâvâ. Mecmeu’l-Melik Fahd.
• İbnü’l-Irâkî, A. (1995). Kitâbü’l-müdellisîn. Dâru’l-Vefâ’.
• Iclî, A. (1985). Ma’rifetü’s-sikât. Mektebetü’d-Dâr.
• Kâ‘bî, A. (2018). el-Makâlât. Dâru’l-Feth.
• Karakaya, H. (2018). Toplumsal Cinsiyet Algısı, Din ve Kadın. Journal of Analytic Divinity, 2(2), 36–62.
• Keleş, A. (2014). Hadislerin Kur’an’a Arzı. İnsan Yayınları.
• Kurtubî, M. (t.y.). Tefsîru’l-Kurtubî. Dâru’l-Fikr.
• Mir-Hosseini, Z. (2021). Islam and Gender: The Religious Debate in Contemporary Iran. Princeton University Press.
• Mizzî, Y. (1992). Tehzîbü’l-Kemâl fî esmâî’r-ricâl. Müessesetü’r-Risâle.
• Münâvî, M. (t.y.). Feyzu’l-kadîr. Dâru’l-Ma’rife.
• Müslim, M. (t.y.). Sahîh-i Müslim. Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabî.
• Nesâî, Ş. (1994). es-Sünen. Mektebü’l-matbûâti’l-İslâmiyye.
• Nesâî, Ş. (t.y.) es-Sünen’ül-kübrâ. Vizâratü’l-evkâf ve Şüûni’l-İslâmiyyeti’l-Katariyye.
• Nevevî, M. (1929). el-Minhâc fî şerhi Sahîhi Müslim b. Haccâc. Mat-baâtü’l-Mısriyye.
• Nevevî, Y. (t.y.). Riyâzu’s-sâlihîn. Vizâratü’l-evkâf ve Şüûni’l-İslâmiyyeti’l-Katariyye.
• el-Osmânî, Ş. A. (2006). Fethu’l-Mülhim bi-Şerhi Sahîhi’l-İmam Müslim. Dâru’z-Ziyâ’.
• Palabıyık, M. H. (2019). Toplumsal Cinsiyet ve İslam Düşüncesinde Kadın. Atatürk Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi (ATAKAD), 1(2), 81–99.
• Sarısoy, S., Tuğut, N., & Mehdiyeva, G. (2024). Kadınların Toplumsal Cinsiyet Rolleri Tutumu ile Cinsel Öz-Yeterlilikleri Arasındaki İliş-ki. Advances in Women’s Studies, 5(1), 55–64.
• Şefkatli Tuksal, H. (2000). Kadın Karşıtı Söylemin İslâm Geleneğindeki İzdüşümleri. Kitabiyat.
• Şevkânî, A. (1993). Neylü’l-evtâr. Dâru’l-Hadîs.
• Uğur, M. Edâ. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi İslâm Ansiklo-pedisi içinde (10/388-389 ss.), TDV Yayınları.
• Ulusoy, Ö. M. (2008). Hadis Rivayetinde Tedlis Uygulaması ve İbn Ha-cer’in Tabakâtü’l- Müdellisîn Adlı Eseri. (Yayımlanmamış yüksek li-sans tezi). Kahramanmaraş: Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilim-leri Enstitüsü.
• Taberânî, A. (1983). el-Mu’cemu’l-kebîr. Mektebetü İbn Teymiyye.
• Taberânî, A. (1997). el-Mu’cemü’s-sağîr. Dâru’l-Fikr.
• Tirmizî, M. (t.y.). es-Sünen. Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
• Tüfekçi, İ., & Şahin, H. (2025). Cinsiyet ve Adalet Normları Bağlamında Mirastaki Pay Farklılıklarının Fıkhî Analizi. İslam Hukuku Araştır-maları Dergisi, 45, 405–430.
• Türkoğlu, H. (2023). Kadının Kocasına Secde Etmesinden Bahseden Rivâyetler Üzerine Bir İnceleme. Amasya İlahiyat Dergisi, (21), 746-785. https://doi.org/10.18498/amailad.1346335.
• Uğur, M. (2018). Ansiklopedik Hadis Terimleri Sözlüğü. Türkiye Diya-net Vakfı Yayınları.
• Yasdıman Demirdöven, N. (2014). Kocanın Hakları Bağlamında “Kadı-nın İzinsiz Evden Çıkamayışı” İle İlgili Hadislerin Tahlili ve Mezhep İmamlarının Anlayışları. EKEV Akademi Dergisi, (60), 415-448.
• Yazır, M. H. (1979). Hak Dini Kur’an Dili: Yeni Mealli Türkçe Tefsir (8 cilt). İstanbul: Eser Neşriyat.
• Zehebî, M. (1985). Siyeru aʿlâmi’n-nübelâ. Müesssetü’r-Risâle.
• Zehebî, M. (1998). Tezkiretü’l-huffâz. Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
• Zehebî, M. (1963). Mîzânü’l-iʿtidâl. Beyrût: Dâru’l-Ma‘rife.
• Zerkeşî, B. (2012). Hz. Âişe’nin Sahabeye Yönelttiği Eleştiriler. Otto Yayınları.
• Wadud, A. (1999). Qur’an and Woman: Rereading the Sacred Text from a Woman’s Perspective. New York: Oxford University Press.