Siberfeminist Sanatta Teknoloji ve Feminist Posthüman Temsiller

Öz

Bu makale, beden, kimlik ve teknoloji ekseninde feminist bir politika öneren siberfeminizmi merkeze alarak, bu yaklaşımla birlikte düşünülen sanat üretimlerini feminist posthümanist düşünce bağlamında analiz etmeyi amaçlamaktadır. Belirlenimci cinsiyet kimliklerinin ve kadın bedeni ile doğa üzerine kurulan tahakkümün karşısında konumlanan siberfeminizm, bu yönüyle insan-merkezli özne anlayışını sorgulayan, insan ve insan-dışı canlı veya cansız varlıklar arasındaki hiyerarşik ilişkileri eleştiren ve olası ilişkileri yeniden kuran feminist posthümanist anlayışla örtüşmektedir. Teknolojiyi dönüştürücü bir güç ve yaratıcı bir aygıt olarak ele alan siberfeminizm ve feminist posthümanizm, melezlik ve hibritlik temelindeki çözüm önerileriyle türcülüğe karşı cevaplar üretmektedir. Siberfeminist sanat ise bu cevapların somut ve metaforik olarak karşılık bulduğu alanlardan birisidir. Bu bağlamda çalışma, farklı sanat pratiklerini siberfeminizm ve feminist posthümanizmin kesişiminde ele almakta; teknoloji, beden, cinsiyet ve öznellik gibi kavramların siberfeminist sanat temsillerinde nasıl karşılık bulduğunu açıklamaktadır. Çalışmada, kendisini siberfeminist sanatçı olarak tanımlayan VNS Matrix gibi sanat kolektifinin yanı sıra, bu tanımlamadan bağımsız olarak siberfeminizm ve feminist posthümanizmin sorunsallaştırdığı konuları tartışmaya açan Leeson, ORLAN ve Steyerl gibi sanatçıların üretimleri incelenmektedir. Sanatçıların eserleri kendi anlatımlarıyla desteklenerek siberfeminist sanat ile feminist posthümanizmin kesiştiği noktalar ışığında analiz edilmekte ve feminist posthümanizm ve siberfeminist sanat arasındaki ilişkinin türler arası ilişkisel öznellikler ve kimlik melezliği temelinde ortaklaştığı görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• siberfeminizm
• feminist posthümanizm
• siberfeminist sanat
• teknoloji
• beden

Technology and Feminist Posthuman Representations in Cyberfeminist Art

Öz

This article aims to analyze artistic productions considered in relation to cyberfeminism—which proposes a feminist politics along the axes of body, identity, and technology—within the framework of feminist posthumanist thought. Positioned in opposition to deterministic gender identities and the domination imposed on the female body and nature, cyberfeminism overlaps with feminist posthumanism in its critique of anthropocentric subjectivity, its challenge to hierarchical relations between human and non-human (animate or inanimate) entities, and its reconstruction of possible relationalities. Both cyberfeminism and feminist posthumanism treat technology as a transformative force and creative apparatus, offering responses to speciesism through frameworks grounded in hybridity and mixed identity formations. Cyberfeminist art is one of the domains where these responses find both concrete and metaphorical expression. In this context, the study examines various artistic practices at the intersection of cyberfeminism and feminist posthumanism, exploring how concepts such as technology, body, gender, and subjectivity are addressed in cyberfeminist art representations. The analysis includes the works of collectives like VNS Matrix, who define themselves as cyberfeminist artists, as well as those of artists such as Lynn Hershman Leeson, ORLAN, and Hito Steyerl, who, though not explicitly adopting the cyberfeminist label, engage with issues central to both cyberfeminism and feminist posthumanism. Supported by the artists' own narratives, their works are analyzed in light of the intersecting points between cyberfeminist art and feminist posthumanism, revealing a shared ground rooted in interspecies relational subjectivities and hybrid identity formations.

Anahtar Kelimeler

• Cyberfeminism
• feminist posthumanism
• cyberfeminist art
• technology
• body

Kaynakça

1. Butler, J. (2008). Cinsiyet belası (B. Ertür, Çev.). Metis.
2. Dastarlı, E. (2021). Sanatın tozunu almak: Gündelik hayat ve feminist sanat. Sanat Tarihi Dergisi, 30(2), 1221–1243.
3. Dönmez Aydın, H. (2017). Kadına biçilen role karşı bir direnme yolu olarak feminist sanat. Yasama Dergisi, (33), 29–49.
4. Çizmeciler, R. & Gök, Ö. (2025). “Öteki beden” de siberfeminist yansımalar. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches, 11(51), 164-179.
5. Güneş, I. (2022). Cinsiyetçiliğin ve türcülüğün kesiştiği noktada feminist bir mevzu olarak insan dışı hayvanların yaşama hakkı. Kilikya Felsefe Dergisi, 1(1), 127-144.
6. Hall, K. (1996). Cyberfeminism. Pragmatics and Beyond New Series, 147, 147–172.
7. Hammersley, M. (1992). On feminist methodology. Sociology, 26(2), 187-206.
8. Haraway, D. (2006). Siborg manifestosu (O. Akınhay, Çev.). Agora.

9. Hershman-Leeson, L. (1995). The Dollie Clones. https://www.lynnhershman.com/project/the-dollie-clones/ adresinden 29 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
10. Harris, A. (2010). Mind the gap: Attitudes and emergent feminist politics since the third wave. Australian Feminist Studies, 25(66), 475–484.
11. Empey, J. A. & Kilbourn, R. J. (2023). Feminist posthumanism in contemporary science fiction film and media: From Annihilation to High Life and beyond. Bloomsbury Academic.
12. Ermiş, N. (2017). Kadın imgesine bilim ile teknolojinin etkileri: Siborgfeminist sanat ve siberfeminist sanat [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
13. Ermiş, D. (2024). Posthümanist çağda feminist sanat kavrayışının sınırlarını genişletmek: Sanat ve ihtimam. Feminist Tahayyül: Akademik Araştırmalar Dergisi, 5(2), 213–239.
14. Fernandez, M. & Wilding, F. (2002). Situating cyberfeminisms. In M. Fernandez, F. Wilding, & M. M. Wright (Eds.), Domain errors! Cyberfeminist practices (pp. 17–28). Autonomedia.
15. Guga, J. (2025). Marginalized code: Feminist interventions in AI art. AM Journal of Art and Media Studies, (37), 41-55.
16. Gültekin, M. (2023). Posthümanizm ve yeni bir ayrımcılık biçimi olarak robotlara yönelik türcülük. Antropoloji, (45), 64-80.
17. Güneş, I. (2022). Cinsiyetçiliğin ve türcülüğün kesiştiği noktada feminist bir mevzu olarak insan dışı hayvanların yaşama hakkı. Kilikya Felsefe Dergisi, 1(1), 127-144.
18. Hall, K. (1996). Cyberfeminism. Pragmatics and Beyond New Series, 147, 147–172.
19. Hammersley, M. (1992). On feminist methodology. Sociology, 26(2), 187-206.
20. Haraway, D. (2006). Siborg manifestosu (O. Akınhay, Çev.). Agora.
21. Hershman-Leeson, L. (1995). The Dollie Clones. https://www.lynnhershman.com/project/the-dollie-clones/ adresinden 29 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
22. Harris, A. (2010). Mind the gap: Attitudes and emergent feminist politics since the third wave. Australian Feminist Studies, 25(66), 475–484.
23. Hawthorne, S. (1999). Cyborgs, virtual bodies and organic bodies: Theoretical feminist responses. In S.
24. Hawthorne & R. Klein (Eds.), Cyberfeminism: Connectivity, critique and creativity (pp. 119-149). Spinifex.
25. Hawthorne, S. (1999). Cyborgs, virtual bodies and organic bodies: Theoretical feminist responses. In S. Hawthorne & R. Klein (Eds.), Cyberfeminism
26. Hurst, C. (2023). VNS Matrix-Pilled: three propositions for revisiting 1990s cyberfeminist art now. Australian and New Zealand Journal of Art, 23(1), 43-60.
27. Huxley, J. (1957). New bottles for new wine. Chatto & Windus.
28. Jouet, J. (2018). Digital feminism: Questioning the renewal of activism. Journal of Research in Gender Studies, 8(1), 133–157.
29. Kantar, G. (2024). The Politics of cyberfeminism. In G. Ersöz, G. Kantar & M. İnce Yılmaz (Eds.). Reconstructing Feminism through Cyberfeminism. (pp.115-135). Brill.
30. Kasurka, M. G. (2024). The epistemic and material violence exerted against women in The Woman in White from a posthuman feminist perspective. Cankaya University Journal of Humanities and Social Sciences, (Special Issue: Wilkie Collins), 57–66.
31. Lindberg, S. (2022). On prosthetic existence: What differentiates deconstruction from transhumanism and posthumanism. In P. Jorion (Ed.), Humanism and its discontents: The rise of transhumanism and posthumanism (pp. 37–64). Springer.
32. Letherby, G. (2011). Feminist methodology. W. Vogt & M. Williams (Eds.). The SAGE handbook of innovation in social research methods, (pp. 62-79.). Sage.
33. Mutlu Boztepe, P. (2017). Post-hümanist ve feminist perspektiften bedenin sanatsal dönüşümü. Kültür ve İletişim, 20(39), 210–228.
34. Peker-Dural, H. (2024). Türcülüğün (eleştirel) sosyal psikolojisi. REFLEKTİF Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 349-366.
35. Plant, S. (1997). Zeros, ones: Digital women, the new technoculture. Fourth Estate.
36. Polat, M. & Polat, S. (2024). Revisiting cyberfeminism. In G. Ersöz, G. Kantar, & M. İnce Yenilmez (Eds.), Reconstructing feminism through cyberfeminism (pp. 9–33). BRILL.
37. Ranisch, R. & Sorgner, S. L. (2014). Post- and transhumanism: An introduction. Peter Lang.
38. Ryder, R. D. (2017). Speciesism, painism and happiness: A morality for the twenty-first century. Andrews UK Limited.
39. SubRosa. (2002). Stolen rhetoric: The appropriation of choice by the ART industry. In M. Fernandez, F. Wilding, & M. M. Wright (Eds.), Domain errors! Cyberfeminist practices (pp. 135–148). Autonomedia.
40. Snyder, R. C. (2008). What is third-wave feminism? A new directions essay. Signs: Journal of Women in Culture and Society, 34(1), 175–196.
41. Varol, S. F. (2014). Kadınların dijital teknolojiyle ilişkisine ütopik bir yaklaşım: Siberfeminizm. The Journal of Academic Social Science Studies, 27(1), 219–234.
42. VNS Matrix. (1991). 21. Yüzyıl için bir siberfeminist manifesto. https://vnsmatrix.net/projects/the-cyberfeminist-manifesto-for-the-21st-century adresinden 2 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
43. VNS Matrix. (1992). Billboard project. https://vnsmatrix.net/projects/billboard-project adresinden 23 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
44. VNS Matrix. (n.d.). The artists. https://vnsmatrix.net/the-artists adresinden 23 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
45. Weitzenfeld, A. & Joy, M. (2014). An overview of anthropocentrism, humanism, and speciesism in critical animal theory. Counterpoints, 448, 3-27.
46. Wilding, F. (1998). Where is the feminism in cyberfeminism?. Women and New Media, 2, 6–13.
47. Zhang, Z. (2024). Cyberfeminist art: Empowering women through body, identity, and technology. Feminist Media Studies, 1–7.