Solid Waste Facility Location Selection with Multi-Criteria Decision Making Methods: Case of Giresun Province

Yıl 2025, Cilt: 20 Sayı: 78, 289 - 317, 30.04.2025

Halime Artul , Mustafa Ergün

https://doi.org/10.19168/jyasar.1326859

https://izlik.org/JA93YN65YX

Öz

The increase in the amount of waste generated as a result of population growth, industrialization and rapid urbanization has made the waste management process difficult. However, effective management of the process has become a necessity for municipalities, an important phenomenon for businesses to obtain economic returns, to produce with environmental sensitivity and for legal reasons. In this context, suitable facilities should be established for the products returned within the scope of reverse logistics to be disposed of properly or to be reintroduced to the economy. As a result of the researches, it was seen that there is no such facility in Giresun within the framework of legal regulations.
For this purpose, in this study, in which appropriate areas where this facility can be established in accordance with the natural life, economic conditions and legislation within the provincial border of Giresun; First of all, 13 criteria and 5 alternative regions were determined in 2 categories, taking into account the other researches on the subject for the solid waste facility location selection and the current situation of the study area. Afterwards, these criteria were presented to the expert opinion as a result of face-to-face interviews to determine their weights. The numerical data obtained as a result of expert opinions were transferred to the methods of FUCOM (Full Consistency Method) which are multi-criteria decision-making methods, and were solved with the help of Excel and the criterion weights were found. Afterwards, experts were asked to evaluate 5 alternative locations according to the criteria. The numerical data obtained as a result of this process were transferred to the GIA (Gray Relational Analysis) method and the alternatives were sorted with the help of Excel. At the end of the analyzes made, the most suitable alternative for the problem of determining the waste facility location in Giresun province was found to be the Örencik location, which is alternative number 4. The order of suitability of all alternatives was found as A4>A1>A2>A3>A5.

Anahtar Kelimeler

Tersine Lojistik , Çok Kriterli Karar Verme , FUCOM , (GİA) Gri İlişkisel Analiz

Proje Numarası

Yok

Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri ile Katı Atık Tesisi Yeri Seçimi: Giresun İli Örneği

https://izlik.org/JA93YN65YX

Öz

Nüfus artışı, sanayileşme ve bunlara bağlı olarak hızlı kentleşme sonucunda, ortaya çıkan atık miktarının artması atık yönetim sürecini zorlaştırmıştır. Bununla birlikte sürecin etkin yönetimi, belediyeler için bir zorunluluk, işletmeler için de ekonomik getiri elde etmek, çevresel hassasiyetle üretim gerçekleştirmek ve yasal sebeplerden dolayı önemli bir olgu haline gelmiştir. Bu bağlamda tersine lojistik kapsamında geriye dönen ürünlerin, uygun şekilde yok edilmesi veya ekonomiye yeniden kazandırılması için uygun tesisler kurulması gerekmektedir. Yapılan araştırmalar neticesinde yasal mevzuatlar çerçevesinde Giresun ilinde bu tür bir tesisin bulunmadığı görülmüştür.
Bu amaçla Giresun il sınırı içinde, doğal yaşam, ekonomik koşullar ve mevzuatlara uygun olarak bu tesisin kurulabileceği uygun alanların araştırıldığı bu çalışmamızda; öncelikle katı atık tesisi yer seçimi için konuyla ilgili yapılan diğer araştırmalar ve çalışma alanının mevcut durumu da göz önünde bulundurularak 2 kategoride toplam 13 kriter ve 5 alternatif bölge belirlenmiştir. Sonrasında belirlenen bu kriterler, ağırlıkları belirlenmek üzere yüz yüze görüşme neticesinde 10 uzmanın görüşüne sunulmuştur. Uzman görüşleri sonucunda elde edilen sayısal veriler çok kriterli karar verme yöntemlerinden FUCOM (Full Consistency Method-Tam Tutarlık Yöntemi)’ne aktarılmış ve Excel yardımıyla çözülerek kriter ağırlıkları bulunmuştur. Sonrasında uzmanlardan kriterlere göre, 5 alternatif lokasyonun değerlendirilmesi istenmiştir. Bu işlem sonucunda elde edilen sayısal veriler GİA (Gri İlişkisel Analiz) yöntemine aktarılmış ve Excel yardımıyla alternatiflerin sıralaması yapılmıştır. Yapılan analizler sonunda Giresun ilinde atık tesisi yeri belirleme problemi için en uygun alternatif 4 numaralı alternatif olan Örencik mevkii olarak bulunmuştur. Tüm alternatiflerin uygunluk sıralaması ise A4>A1>A2>A3>A5 olarak bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Tersine Lojistik , Çok Kriterli Karar Verme , FUCOM , (GİA) Gri İlişkisel Analiz

Destekleyen Kurum

Yok

Proje Numarası

Yok

Kaynakça

• Akyurt, İ, Z (2009) İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi, Lojistik Yönetimi Ders Kitabı
• Alavi, N., Goudarzi, G., Babaei, A. A., Jaafarzadeh, N., & Hosseinzadeh, M. (2013). Municipal solid waste landfill site selection with geographic information systems and analytical hierarchy process: a case study in Mahshahr County, Iran. Waste Management & Research, 31(1), 98-105.
• Altan, Ş., Karaş Aydın, E. (2015). Bulanık Dematel ve Bulanık Topsis Yöntemleri ile Üçüncü Parti Lojistik Firma Seçimi İçin Bütünleşik Bir Model Yaklaşımı. Suleyman Demirel University Journal Of Faculty Of Economics and Administrative Sciences, 20(3).
• CSB (2021), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, https://cygm.csb.gov.tr/yonetmelikler-i-440, Erişim Tarihi: 04.10.2022
• Çetin, Ö. (2013). Tersine Lojistik Açısından Katı Atık Yönetiminin İncelenmesi ve Kazanç Ençoklanması Üzerine Bir Uygulama (Doctoral Dissertation, Fen Bilimleri Enstitüsü).
• Durmić, E. (2019). Evaluation Of Criteria For Sustainable Supplier Selection Using Fucom Method. Operational Research in Engineering Sciences: Theory And Applications, 2(1), 91-107.
• Ersöz, F., Kabak, M. (2010). Savunma Sanayi Uygulamalarında Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinin Literatür Araştırması. Savunma Bilimleri Dergisi, 9(1), 97-125.
• Feng, C. M., Wang, R. T. (2000). Performance Evaluation For Airlines Including The Consideration Of Financial Ratios. Journal Of Air Transport Management, 6(3), 133-142.
• Günay, E. E., & Dere, S. Hazardous Solid Waste Landfill Site Selection for İstanbul, Türkiye using Multi-Criteria Decision-Making Methods and GIS Data. Journal of Advanced Research in Natural and Applied Sciences, 10(2), 446-463.
• Habibi, F., Asadi, E., Sadjadi, S. J., Barzinpour, F. (2017). A Multi-Objective Robust Optimization Model For Site-Selection And Capacity Allocation Of Municipal Solid Waste Facilities: A Case Study in Tehran. Journal Of Cleaner Production, 166, 816-834.
• Hepdeniz, K., Soyaslan, İ. İ. (2019). CBS ve AHY Yöntemi Kullanılarak Bucak (Burdur/Türkiye) Mermer Atık Sahasının Belirlenmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (17), 1045-1057.
• Kabite, G., Suryabhagavan, K. V., Argaw, M., & Sulaiman, H. (2012). GIS-based solid waste landfill site selection in Addis Ababa, Ethiopia. International Journal of Ecology and Environmental Sciences, 38(2-3), 59-72.
• Kapilan, S., Elangovan, K. (2018). Potential Landfill Site Selection For Solid Waste Disposal Using GIS And Multi-Criteria Decision Analysis (MCDA). Journal Of Central South University, 25(3), 570-585.
• Karkacier, O., Yazgan, A. E. (2017). Turizm Sektöründe Gri İlişkisel Analiz GİA Yöntemiyle Finansal Performans Değerlemesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (37), 154-162.
• Kenger, M. D. (2017). Banka Personel Seçiminin Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinden Entropi Temelli MAUT, ARAS ve Gri İlişkisel Analiz Yöntemleri ile Değerlendirilmesi. Master's Thesis, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Keskin, İ. (2016). Mühimmat Depoları Yer Seçimi İçin Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri Destekli Bir Model Önerisi, Yüksek Lisans Tezi, Kara Harp Okulu, Savunma Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Khorsandi, H., Faramarzi, A., Aghapour, A. A., Jafari, S. J. (2019). Landfill Site Selection Via Integrating Multi-Criteria Decision Techniques With Geographic Information Systems: A Case Study in Naqadeh, Iran. Environmental Monitoring And Assessment, 191(12), 1-16.
• Kısa, A. (2015). Tersine Lojistik Kapsamında Katı Atık Yönetiminin İncelenmesi: İstanbul Büyükşehir Belediyesinde Bir Alan Çalışması. Bahçeşehir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
• Kuo, Y., Yang, T., Huang, G. W. (2008). The Use Of Grey Relational Analysis In Solving Multiple Attribute Decision-Making Problems. Computers Industrial Engineering, 55(1), 80-93.
• Mersinli, H. (2021). Entegre Katı Atık Yönetiminde Analitik Hiyerarşi Prosesi ile Coğrafi Bilgi Sistemi Kullanarak Düzenli Depolama Tesisi Yer Seçimi: Bursa Örneği (Doctoral Dissertation, Bursa Uludag University (Turkey)).
• Nakıboğlu, G. (2007). Tersine Lojistik: Önemi ve Dünyadaki Uygulamaları. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(2), 181-196.
• Nguyen, M. D. T., Nguyen, T. H. T., Do, N. T., Lam, P., Dang, D., & Van Pham, M. (2024). Landfill site selection for municipal solid waste using the geospatial technique: a case study in Tuy Hoa city and surrounding areas. Journal of Mining and Earth Sciences, 65(5), 82-96.
• Özbek, A., Erol, E. (2016). COPRAS ve MOORA Yöntemlerinin Depo Yeri Seçim Problemine Uygulanması. Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 2(1), 23-42.
• Özkan, B. (2018). Kentsel Katı Atık Tesisi Yer Seçimi ve Atık Toplama Sistemi İçin Coğrafi Bilgi Sistemi Tabanlı Çok Ölçütlü Karar Analizi. Master's Thesis, ESOGÜ, Fen Bilimleri Enstitüsü.
• Pandiyan, P., Murugesan, A., Vidhyadevi, T., Dineshkirupha, S., Pulikesi, M., & Sivanesan, S. (2011). A decision making tool for hazardous waste landfill site selection. American Journal of Environmental Sciences, 7(2), 119.
• Pamučar, D., Stević, Ž., & Sremac, S. (2018). A new model for determining weight coefficients of criteria in MCDM models: Full consistency method (FUCOM). Symmetry, 10(9), 393.
• Peker, İ., Birdoğan, B. (2011). Gri İlişkisel Analiz Yöntemiyle Türk Sigortacılık Sektöründe Performans Ölçümü. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (7).
• Samastı, M., Türkan, Y. S., Güler, M., Ciner, M. N., & Namlı, E. (2024). Site selection of medical waste disposal facilities using the interval-valued neutrosophic fuzzy EDAS Method: the case study of Istanbul. Sustainability, 16(7), 2881.
• Sarıçalı, G., Kundakcı, N. (2016). AHP ve COPRAS Yöntemleri ile Otel Alternatiflerinin Değerlendirilmesi. International Review Of Economics And Management, 4(1), 45-66.
• Senger, Ö., Albayrak, Ö. K. (2016). Gri İlişki Analizi Yöntemi ile Personel Değerlendirme. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (17), 235-258.
• Şener, Ş., Sener, E., & Karagüzel, R. (2011). Solid waste disposal site selection with GIS and AHP methodology: a case study in Senirkent–Uluborlu (Isparta) Basin, Turkey. Environmental Monitoring and Assessment, 173, 533-554.
• Terzioğlu, M. K., Temelli, S., Yaşar, A., ve Özdemir, Ö. (2023). Bankacılık Sektöründe Finansal ve Çevresel Performansların Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri ile Karşılaştırılması. Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 13(25), 21-45.
• Turan, İ., Şimşek, Ü., ve Aslan, H. (2015). Eğitim Araştırmalarında Likert Ölçeği ve Likert-Tipi Soruların Kullanımı ve Analizi. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (30), 186-203.
• Türkoğlu, M., ve Duran, G. (2023). Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri ile Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık (RCEP) Ülkelerinin Lojistik Performanslarının Değerlendirilmesi. Ekonomi Bilimleri Dergisi, 15(1), 45-69.
• Uriarte-Miranda, M.-L., Caballero-Morales, S.-O., Martinez-Flores, J.-L., CanoOlivos, P., Akulova, A.-A. (2018). Reverse Logistic Strategy For The Management Of Tire Waste In Mexico And Russia: Review And Conceptual Model. Sustainability, 10(10).
• Wang, P., Zhu, Z., & Wang, Y. (2016). A novel hybrid MCDM model combining the SAW, TOPSIS and GRA methods based on experimental design. Information Sciences, 345, 27-45.
• Wu, H. H. (2002). A comparative study of using grey relational analysis in multiple attribute decision making problems. Quality Engineering, 15(2), 209-217.
• Yıldırım, Ü., Güler, C. (2016). Identification Of Suitable Future Municipal Solid Waste Disposal Sites For The Metropolitan Mersin (SE Turkey) Using AHP And GIS Techniques. Environmental Earth Sciences, 75(2), 101.
• Yıldız, D. (2013). Ambalaj Atıklarında Tersine Lojistik Uygulaması ve Öneriler. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi.
• Zeydan, M., Çolpan, C., ve Çobanoğlu, C. (2011). A Combined Methodology For Supplier Selection And Performance Evaluation. Expert Systems With Applications, 38(3), 2741-2751.
• Zhai, L. Y., Khoo, L. P., Zhong, Z. W. (2009). Design Concept Evaluation In Product Development Using Rough Sets And Grey Relation Analysis. Expert Systems With Applications, 36(3), 7072-7079.