Tüketicilerin Sürdürülebilir Tüketim Davranışları: Bibliyometrik Analizi (1996-2024)

Sefa Üstüner; Meltem Canoğlu

doi:10.19168/jyasar.1628491

Tüketicilerin Sürdürülebilir Tüketim Davranışları: Bibliyometrik Analizi (1996-2024)

Öz

Bu çalışma, tüketicilerin sürdürülebilir tüketim davranışlarını alanındaki mevcut literatürü gözden geçirmekte olup gelecekteki araştırmalar için bir yol gösterici olmayı amaçlamaktadır. Sürdürülebilir tüketim kavramının kökenine odaklanarak alanın tarihsel gelişimini, temel tanımlarını ve ilgili kavramları incelemektedir. 1996-2024 yılları arasında geniş bir veri tabını taranmış ve gözden geçirilmiştir. Sürdürülebilir tüketim davranışı ile ilgili makaleler seçilerek literatürün derinlemesine incelenmesi amacıyla belirlenen çeşitli kriterlere göre sınıflandırılmıştır. Çalışma, tüketicilerin sürdürülebilir tüketim davranışları alanındaki mevcut durumu analiz ettikten sonra, gelecekte yapılacak olan araştırmalara geniş bir bilgi ve öneri sunmaktadır. Bu bilgiler, sürdürülebilir tüketim alanına önemli katkılar sağlaması için araştırmacılara rehber niteliğinde bir kaynak olmayı hedeflemektedir. Ayrıca, sürdürülebilir tüketim davranışlarıyla ilgili yapılan yayınların Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri (SKH) ile olan ilişkisi analiz edilmiş ve hangi hedef kapsamında daha fazla çalışma yapıldığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Albort-Morant, G., Henseler, J., Leal-Millán, A., & Cepeda-Carrión, G. (2017). Mapping the Field: A Bibliometric Analysis of Green Innovation. Sustainability, 9(6). doi:10.3390/su9061011
Anderson, W. T., & Cunningham, W. H. (1972). The Socially Conscious Consumer. Journal of Marketing, 36(3), 23-31. doi:10.2307/1251036
Belz, F.-M., & Peattie, K. (2009). Sustainability marketing : A global perspective. Chichester: John Wiley and Sons.
Bhattacharyya, J. (2023). The structure of sustainability marketing research: a bibliometric review and directions for future research. Asia-Pacific Journal of Business Administration, 15(2), 245-296. doi:10.1108/APJBA-06-2021-0239
BM Komisyonu, B. M. (1987). World Commission on Environment and Development: Our Common Future. Oslo: Western Cape Education Department Public. 7 12, 2023 tarihinde https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/5987our-common-future.pdf adresinden alındı
Boca, G. D. (2021). Factors influencing consumer behaviour in sustainable fruit and vegetable consumption in maramures county, Romania. Sustainability, 13(4), 1-20. doi:10.3390/su13041812
Bridges, C. M., & Wilhelm, W. B. (2008). Going Beyond Green: The “Why and How” of Integrating Sustainability Into the Marketing Curriculum. Journal of Marketing Education, 30(1), 33-46. doi:10.1177/0273475307312196
Castaneda, M. G., Martinez, C. P., Marte, R., & Roxas, B. (2015). Explaining the environmentally-sustainable consumer behavior: a social capital perspective. Social Responsibility Journal, 11(4), 658-676.

Dam, Y. K., & Apeldoorn, P. A. (1996). Sustainable Marketing. Journal of Macromarketing, 16(2), 45-56. doi:10.1177/027614679601600204
Diodato, V., & Gellatly, P. (1994). Dictionary of Bibliometrics (1. b.). Routledge. doi:10.4324/9780203714133
Dong, X., Liu, S., Li, H., Yang, Z., Liang, S., & Deng, N. (2020). Love of nature as a mediator between connectedness to nature and sustainable consumption behaviour. Journal of Cleaner Production, 242, 1-11. doi:10.1016/j.jclepro.2019.118451
Fisk, G. (1973). Criteria for a Theory of Responsible Consumption. Journal of Marketing, 37(2). doi:10.2307/1250047
Fuller, D. A. (1999). Sustainable Marketing: Managerial-Ecological Issues. SAGE Publications. doi:10.4135/9781452220611
Gansky, L. (2010). The Mesh: Why the Future of Business Is Sharing. Penguin.
Garg, R., Rahman, Z., & Kumar, I. (2011). Customer experience: A critical literature review and research agenda. International Journal of Services Sciences (IJSSCI), 4(2), 146-173. doi:10.1504/IJSSCI.2011.045556
Hael, M., Hazaea, S. A., Zhang, H., & Mareeh, H. (2024). Mapping the literature trends of consumer behavior and sustainability: insights from a bibliometric analysis approach. Environment, Development and Sustainability, 27, 9841-9871. doi:10.1007/s10668-023-04382-8
Haider, M., Shannon, R., & Moschis, G. P. (2022). Sustainable Consumption Research and the Role of Marketing: A Review of the Literature (1976–2021). Sustainability, 14. doi:10.3390/su14073999
Hameed, I., Khan, K., Waris, I., & Zainab, B. (2021). Factors influencing the sustainable consumer behavior concerning the recycling of plastic waste. Environmental Quality Management, 32(2), 197-207. doi:10.1002/tqem.21815
Heslop, L. A., Moran, L., & Cousineau, A. (1981). "Consciousness" in Energy Conservation Behavior: An Exploratory Study. Journal of Consumer Research, 8(3), 299-305.
Hettiarachchi, W. N. (2020). Ecological İntelligence towards ecological behaviour. International Journal of All Research Writings, 3(5), 64-73.
Jung, Y. J., & Kim, Y. (2023). Research trends of sustainability and marketing research, 2010–2020: Topic modeling analysis. Heliyon, 9(3), 1-18. doi:10.1016/j.heliyon.2023.e14208
Kadic-Maglajlic, S., Arslanagic-Kalajdzic, M., Micevski, M., Dlacic, J., & Zabkar, V. (2019). Being Engaged Is A Good Thing: Understanding Sustainable Consumption Behavior Among Young Adults. Journal of Business Research, 104, 644-654. doi:10.1016/j.jbusres.2019.02.040
Karaca, Ş. (2018). Duygusal ve bilişsel güdülerin sürdürülebilir giysi tüketim davranışı üzerindeki etkisini incelemeye yönelik bir çalışma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 40, 254-268.
Karalar, R., & Kiracı, H. (2011). Çevresel sorunlara karşı bir çözüm önerisi olarak sürdürülebilir tüketim düşüncesi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 30, 63-76.
Karmarkar, U. R., & Bollinger, B. (2015). BYOB: How Bringing Your Own Shopping Bags Leads to Treating Yourself and the Environment. Journal of Marketing, 79(4), 1-15. doi:10.1509/jm.13.0228
Kassarjian, H. H. (1971). Incorporating Ecology into Marketing Strategy: The Case of Air Pollution. Journal of Marketing, 35(3), 61-65. doi:10.1177/002224297103500310
Kemper, J. A., & Ballantine, P. W. (2019). What do we mean by sustainability marketing? Journal of Marketing Management, 35(3-4), 277-309. doi:10.1080/0267257X.2019.1573845
Kemper, J. A., Hall, C. M., & Ballantine, P. W. (2019). Marketing and Sustainability: Business as Usual or Changing Worldviews? Sustainability, 11(3). doi:doi.org/10.3390/su11030780
Kotler, P. (2011). Reinventing Marketing to Manage the Environmental Imperative. Journal of Marketing, 75(4), 132-135. doi:10.1509/jmkg.75.4.132
Kotler, P., & Armstrong, G. (1989). Principles of Marketing (4 b.). Prentice Hall.
Kumar, V., Rahman, Z., & Kazmi, A. (2013). Sustainability Marketing Strategy: An Analysis of Recent Literature. Global Business Review, 14(4), 601-625. doi:10.1177/0972150913501598
Lele, S. M. (1991). Sustainable development: A critical review. World Development, 19(6), 607-621. doi:10.1016/0305-750X(91)90197-P
Leonard-Barton, D. (1981). Voluntary Simplicity Lifestyles and Energy Conservation. Journal of Consumer Research, 8(3), 243-252. doi:10.1086/208861
Luchs, M. G., & Mooradian, T. A. (2012). Sex, Personality, and Sustainable Consumer Behaviour: Elucidating the Gender Effect. Journal of Consumer Policy, 35(1), 127-144. doi:10.1007/s10603-011-9179-0
Martin, D., & Schouten, J. (2014). Sustainable Marketing. Harlow: Pearson.
Mayer, R. N. (1976). The Socially Conscious Consumer-Another Look at the Data. Journal of Consumer Research, 3(2), 113-115. doi:10.1086/208659
Menon, A., & Menon, A. (1997). Enviropreneurial Marketing Strategy: The Emergence of Corporate Environmentalism as Market Strategy. Journal of Marketing, 61(1), 51-67.
Naini, S. R., & Reddy, M. R. (2025). A bibliometric analysis on factors influencing green consumer behaviour – research issues and future directions. Benchmarking: An International Journal, 32(1), 261-298. doi:10.1108/BIJ-10-2022-0648
Nekmahmud, M., Ramkissoon, H., & Fekete-Farkas, M. (2022). Green purchase and sustainable consumption: A comparative study between European and non-European tourists. Tourism Management Perspectives, 43. doi:10.1016/j.tmp.2022.100980
Olsen, M. C., Slotegraaf, R. J., & Chandukala, S. R. (2014). Green Claims and Message Frames: How Green New Products Change Brand Attitude. Journal of Marketing, 78(5), 119-137. doi:10.1509/jm.13.0387
Poddar, A., Narula, S. A., & Zutshi, A. (2019). A study of corporate social responsibility practices of the top Bombay Stock Exchange 500 companies in India and their alignment with the Sustainable Development Goals. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 26(6), 1184-1205. doi:10.1002/csr.1741
Quoquab, F., & Mohammad, J. (2020). A Review of Sustainable Consumption (2000 to 2020): What We Know and What We Need to Know. Journal of Global Marketing, 33(5), 305-334. doi:10.1080/08911762.2020.1811441
Sakalasooriya, N. (2021). Conceptual Analysis of Sustainability and Sustainable Development. Open Journal of Social Sciences, 9(3), 396-414. doi:10.4236/jss.2021.93026.
Sheth, J. N., & Parvatiyar, A. (1995). Ecological Imperatives and the Role of Marketing. M. J. Polonsky, & A. T. Mintu-Wimsatt içinde, Environmental Marketing: Strategies, Practice, Theory and Research (s. 3-20). New York: Haworth Press.
Snelgar, R. S. (2006). Egoistic, altruistic, and biospheric environmental concerns: Measurement and structure. Journal of Environmental Psychology, 26, 87-99.
Su, M., Fang, M., Kim, J., & Park, K.-s. (2022). Sustainable marketing innovation and consumption: Evidence from cold chain food online retail. Journal of Cleaner Production, 340. doi:10.1016/j.jclepro.2022.130806
(2016). The Sustainable Development Goals Report 2016. New York, 2: United Nations. http://www.un.org/publications adresinden alındı
Trudel, R. (2019). Sustainable consumer behavior. Consumer Psychology Review, 2(1), 85-96. doi:10.1002/arcp.1045
Tussyadiah, I. P. (2016). Factors of satisfaction and intention to use peer-to-peer accommodation. International Journal of Hospitality Management, 55, 70-80.
Vergura, D. T., Zerbini, C., Luceri, B., & Palladino, R. (2023). Investigating sustainable consumption behaviors: a bibliometric analysis. British Food Journal, 125(13), 253-276. doi:10.1108/BFJ-06-2022-0491
Webster, F. E. (1975). Determining the characteristics of the socially conscious consumer. Journal of Consumer Research, 2(3), 188-196. doi:10.1086/208631
White, K., & Simpson, B. (2013). When Do (and Don't) Normative Appeals Influence Sustainable Consumer Behaviors? Journal of Marketing, 77(2), 78-95. doi:10.1509/jm.11.0278
White, K., Habib, R., & Hardisty, D. J. (2019). How to SHIFT Consumer Behaviors to be More Sustainable: A Literature Review and Guiding Framework. Journal of Marketing, 83(3), 22–49.
Yalıçıntaş, D., Oğuz, S., Yaşa Özeltürkay, E., & Gülmez, M. (2023). Bibliometric Analysis of Studies on Sustainable Waste Management. Sustainability, 15(2). doi:10.3390/su15021414

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İşletme

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Sefa Üstüner ^*
0000-0003-1231-5694
Türkiye

Meltem Canoğlu
0000-0001-7712-1650
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

31 Temmuz 2025

Gönderilme Tarihi

28 Ocak 2025

Kabul Tarihi

16 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 20 Sayı: 79

DOI

https://doi.org/10.19168/jyasar.1628491

IZ

https://izlik.org/JA38FB65LR

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Üstüner, S., & Canoğlu, M. (2025). Tüketicilerin Sürdürülebilir Tüketim Davranışları: Bibliyometrik Analizi (1996-2024). Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 20(79), 488-508. https://doi.org/10.19168/jyasar.1628491

AMA

1.Üstüner S, Canoğlu M. Tüketicilerin Sürdürülebilir Tüketim Davranışları: Bibliyometrik Analizi (1996-2024). Yaşar Üniversitesi E-Dergisi. 2025;20(79):488-508. doi:10.19168/jyasar.1628491

Chicago

Üstüner, Sefa, ve Meltem Canoğlu. 2025. “Tüketicilerin Sürdürülebilir Tüketim Davranışları: Bibliyometrik Analizi (1996-2024)”. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi 20 (79): 488-508. https://doi.org/10.19168/jyasar.1628491.

EndNote

Üstüner S, Canoğlu M (01 Temmuz 2025) Tüketicilerin Sürdürülebilir Tüketim Davranışları: Bibliyometrik Analizi (1996-2024). Yaşar Üniversitesi E-Dergisi 20 79 488–508.

IEEE

[1]S. Üstüner ve M. Canoğlu, “Tüketicilerin Sürdürülebilir Tüketim Davranışları: Bibliyometrik Analizi (1996-2024)”, Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, c. 20, sy 79, ss. 488–508, Tem. 2025, doi: 10.19168/jyasar.1628491.

ISNAD

Üstüner, Sefa - Canoğlu, Meltem. “Tüketicilerin Sürdürülebilir Tüketim Davranışları: Bibliyometrik Analizi (1996-2024)”. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi 20/79 (01 Temmuz 2025): 488-508. https://doi.org/10.19168/jyasar.1628491.

JAMA

1.Üstüner S, Canoğlu M. Tüketicilerin Sürdürülebilir Tüketim Davranışları: Bibliyometrik Analizi (1996-2024). Yaşar Üniversitesi E-Dergisi. 2025;20:488–508.

MLA

Üstüner, Sefa, ve Meltem Canoğlu. “Tüketicilerin Sürdürülebilir Tüketim Davranışları: Bibliyometrik Analizi (1996-2024)”. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, c. 20, sy 79, Temmuz 2025, ss. 488-0, doi:10.19168/jyasar.1628491.

Vancouver

1.Sefa Üstüner, Meltem Canoğlu. Tüketicilerin Sürdürülebilir Tüketim Davranışları: Bibliyometrik Analizi (1996-2024). Yaşar Üniversitesi E-Dergisi. 01 Temmuz 2025;20(79):488-50. doi:10.19168/jyasar.1628491

Cited By

Investigation of The Effects of Player Motivation on Sustainable Consumption Behavior: The Mediation Role of Leisure Satisfaction

Hitit Sosyal Bilimler Dergisi

https://doi.org/10.17218/hititsbd.1643034

Bireysel Çevresel Yönelimlerin Sürdürülebilir Tüketim Davranışına Etkisi: Ulusal Yazın Üzerine Bir Meta-Analiz

Abant Sosyal Bilimler Dergisi

https://doi.org/10.11616/asbi.1824166