The Effectiveness of the Interest Rate Channel in Türkiye: An Analysis of the Role of the Net Interest Margin and the Deposit Interest Margin

Yıl 2026, Cilt: 21 Sayı: 81 , 1 - 19 , 31.01.2026

Esat Daşdemir

https://doi.org/10.19168/jyasar.1674650

https://izlik.org/JA22KE45SL

Öz

This study measures the relationship between the net interest margin (NFM) and the deposit interest margin (MFM)—defined as the difference between the average interest rates applied to new and existing deposits—and the effectiveness of the interest rate channel in inflation-targeting policies. Inflation and the effectiveness of monetary policies developed to combat it remain central and timely areas of research in the economics literature. In this context, the study examines the efficiency of policy interest rates during the disinflation process and presents findings related to the determination of optimal interest rates. To test the hypotheses, generalized linear models (GLM) and robust estimators were used to perform ordinary least squares (OLS) regression analyses. The difference between the inflation rate and the average consumer loan interest rate (PR) was used to represent the effectiveness of the interest rate channel. The econometric analysis was conducted using monthly frequency data from the Turkish economy covering the period from February 2003 to April 2025. The results show that, holding other variables constant, a one-unit increase in NFM raises PR by approximately 3.053 units in the following month, while an increase in MFM raises PR by about 0.529 units. In periods when PR is greater than zero, keeping NFM and MFM low would allow interest rate hikes to serve as a more efficient tool for disinflation. Thus, unnecessary interest rate increases can be minimized, reducing the economic costs of tight monetary policy.

Anahtar Kelimeler

Monetary Policy , Net Interest Margin , Inflation , Interest Rate , Deposit Interest

Türkiye'de Faiz Kanalının Etkinliği: Net Faiz Marjı ve Mevduat Faizi Marjının Rolüne İlişkin Bir Analiz

https://izlik.org/JA22KE45SL

Öz

Bu çalışma net faiz marjı (NFM) ile yeni ve mevcut mevduatlara uygulanan ortalama faizler arasındaki farkı ifade eden mevduat faiz marjının (MFM), enflasyonla mücadele politikalarında faiz oranı kanalının etkinliğiyle olan ilişkisini ölçmektedir. Enflasyon ve bu soruna karşı geliştirilen para politikalarının etkinliği, iktisat literatüründe daima güncelliğini koruyan temel araştırma alanlarından biridir. Bu bağlamda, çalışmada politika faizlerinin dezenflasyon sürecindeki verimliliği incelenmekte ve optimal faiz oranlarının belirlenmesine ilişkin bulgular sunulmaktadır. Hipotezleri test etmek amacıyla, genelleştirilmiş doğrusal model (GLM) ve dirençli tahminciler kullanılarak en küçük kareler (EKK) regresyon analizleri gerçekleştirilmiştir. Faiz oranı kanalının etkinliğini temsil etmek üzere enflasyon oranı ile ortalama tüketici kredisi faizi arasındaki fark (PR) kullanılmıştır. Ekonometrik analiz Türkiye ekonomisinin Şubat 2003 – Nisan 2025 dönemine ait aylık frekanslı verilerle yapılmıştır. Sonuçlar diğer değişkenler sabitken NFM’deki 1 birimlik artışın bir ay sonra PR’yi yaklaşık 3,053 birim, MFM’deki artışın ise yaklaşık 0,529 birim artırdığını göstermektedir. PR’nin 0’dan büyük olduğu dönemlerde politika yapıcıların NFM’yi ve MFM’yi düşük tutmaları, faiz artışlarının daha verimli bir dezenflasyon aracı olmasını sağlayacaktır. Böylece gereksiz faiz artırımları minimize edilerek sıkı para politikasının ekonomik maliyetleri azaltılabilecektir.

Anahtar Kelimeler

Para Politikası , Net Faiz Marjı , Enflasyon , Faiz Oranı , Mevduat Faizi

Kaynakça

• Abbassi, P., & Linzert, T. (2012). The effectiveness of monetary policy in steering money market rates during the financial crisis. Journal of Macroeconomics, 34(4), 945-954. https://doi.org/10.1016/j.jmacro.2012.06.004
• Acharya, S., Challe, E., & Dogra, K. (2023). Optimal Monetary Policy According to HANK. American Economic Review, 113(7), 1741-1782. https://doi.org/10.1257/aer.20200239
• Ağırtmış, M., & Mollaahmetoğlu, E. (2024). Türk Bankacılık Sektöründe Panel Veri Analizi Yöntemiyle Likidite ve Karlılık Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi. BDDK Bankacılık ve Finansal Piyasalar Dergisi, 18(2), 135-149. https://doi.org/10.46520/bddkdergisi.1600268
• Albert, J.-F., Peñalver, A., & Perez-Bernabeu, A. (2020). The effects of monetary policy on income and wealth inequality in the U.S. Exploring different channels. Structural Change and Economic Dynamics, 55, 88-106. https://doi.org/10.1016/j.strueco.2020.07.002
• Andrews, D. W. K. (1993). Tests for Parameter Instability and Structural Change With Unknown Change Point. Econometrica, 61(4), 821-856. https://doi.org/10.2307/2951764
• Arestis, P., & Sawyer, M. (2004). On the Effectiveness of Monetary Policy and of Fiscal Policy. Review of Social Economy, 62(4), 441-463. https://doi.org/10.1080/0034676042000296218
• Avci, S. B., & Yucel, E. (2017). Effectiveness of monetary policy: Evidence from Turkey. Eurasian Economic Review, 7(2), 179-213. https://doi.org/10.1007/s40822-017-0068-y
• Bektaş, N. B., & Çetinkaya, Ö. (2021). Bütçe Yönetimi Kavramı ve Türkiye’de Bütçe Yönetiminin Başarısının Değerlendirilmesi. International Journal of Public Finance, 6(2), 233-262. https://doi.org/10.30927/ijpf.1001036
• Beybur, M. (2021). Covid-19’un Türk Bankacılık Sektöründeki Mevduat ve Katılım Bankalarının Kârlılık Düzeyleri Üzerindeki Etkisi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi, 56(4), 2627-2646.
• Blanchard, O. (2019). Public Debt and Low Interest Rates. American Economic Review, 109(4), 1197-1229. https://doi.org/10.1257/aer.109.4.1197
• Bordo, M. D., & Levy, M. D. (2021). Do enlarged fiscal deficits cause inflation? The historical record. Economic Affairs, 41(1), 59-83. https://doi.org/10.1111/ecaf.12446
• Bozkurt, H. (2021). Türkiye’de Para Politikası-Döviz Kuru-Enflasyon İlişkisinin Ampirik Analizi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 11(3), 981-994. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1000589
• Breusch, T. S. (1978). Testing for Autocorrelation in Dynamic Linear Models. Australian Economic Papers, 17(31), 334-355. https://doi.org/10.1111/j.1467-8454.1978.tb00635.x
• Breusch, T. S., & Pagan, A. R. (1979). A Simple Test for Heteroscedasticity and Random Coefficient Variation. Econometrica, 47(5), 1287-1294. https://doi.org/10.2307/1911963
• Busch, R., & Memmel, C. (2017). Banks’ Net Interest Margin and the Level of Interest Rates. Credit and Capital Markets – Kredit und Kapital, 50(3), 363-392.
• Büyükkör, Y., & Şehirlioğlu, A. K. (2020). Dayanıklı (Robust) Regresyon: Karşılaştırmalı Simülasyon Çalışması. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 18, 188-195. https://doi.org/10.31590/ejosat.678710
• Caramp, N., & Feilich, E. (2024). Monetary Policy and Government Debt. Journal of Money, Credit and Banking, n/a(n/a). https://doi.org/10.1111/jmcb.13215
• Chatelain, J.-B., & Ralf, K. (2021). Imperfect Credibility versus No Credibility of Optimal Monetary Policy. Revue économique, 72(1), 43-64. JSTOR.
• Christev, A., & Kang, Y. (2015). Money and Inflation: Is Monetary Policy Useful? The Manchester School, 83(S1), 30-50. https://doi.org/10.1111/manc.12103
• Coenen, G., Montes-Galdón, C., & Schmidt, S. (2021). Macroeconomic stabilisation and monetary policy effectiveness in a low-interest-rate environment. Secular Stagnation, Low Interest Rates and Low Inflation: Causes and Implications for Policy, 132, 104205. https://doi.org/10.1016/j.jedc.2021.104205
• Cook, R. D., & Weisberg, S. (1983). Diagnostics for heteroscedasticity in regression. Biometrika, 70(1), 1-10. https://doi.org/10.1093/biomet/70.1.1
• D’agostino, R. B., Belanger, A., & D’agostino Jr., R. B. (1990). A Suggestion for Using Powerful and Informative Tests of Normality. The American Statistician, 44(4), 316-321. https://doi.org/10.1080/00031305.1990.10475751
• Dahan, M. (1998). The Fiscal Effects of Monetary Policy. IMF Working Papers, Working Paper No. 1998/066.
• Demirel, B. L., Çil Koçyiğit, S., & Kevser, M. (2021). Makroekonomik değişkenler ve içsel faktörler ile bankaların finansal performansı arasındaki ilişki: Türkiye için ampirik bir araştırma. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(2), 598-611. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.754245
• Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the Estimators for Autoregressive Time Series With a Unit Root. Journal of the American Statistical Association, 74(366), 427-431. https://doi.org/10.2307/2286348
• Domanski, D., Scatigna, M., & Zabai, A. (2016). Wealth Inequality and Monetary Policy. BIS Quarterly Review, March, 45-64.
• Dornbusch, R. (1987). Exchange Rates and Prices. The American Economic Review, 77(1), 93-106.
• Dornbusch, R. (1998). Debt and Monetary Policy: The Policy Issues. İçinde G. Calvo & M. King (Ed.), The Debt Burden and its Consequences for Monetary Policy: Proceedings of a Conference held by the International Economic Association at the Deutsche Bundesbank, Frankfurt, Germany (ss. 3-27). Palgrave Macmillan UK. https://doi.org/10.1007/978-1-349-26077-5_1
• Durbin, J., & Watson, G. S. (1950). Testing for Serial Correlation in Least Squares Regression: I. Biometrika, 37(3/4), 409-428. https://doi.org/10.2307/2332391
• Durbin, J., & Watson, G. S. (1951). Testing for Serial Correlation in Least Squares Regression. II. Biometrika, 38(1/2), 159-177. https://doi.org/10.2307/2332325
• Durbin, J., & Watson, G. S. (1971). Testing for Serial Correlation in Least Squares Regression III. Biometrika, 58(1), 1-19. https://doi.org/10.2307/2334313
• Erşin Meta, F. (2022). Bankacılık Sektöründe Kârlılığı Belirleyici Faktörlerin İncelenmesi: Panel Veri Analizi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi, 57(2), 1133-1152.
• Fisher, I. (1930). The Theory of Interest as Determined By Impatience to Spend Income and Opportunity to Spend It. MacMillan.
• Gedikli, A. (2017). Para Politikası Aracı Olarak Faiz Koridorunun Etkinliği Üzerine Bir Değerlendirme: Örnek Ülke Deneyimleri. Sosyal Bilimler Metinleri, 2017(1), 24-40.
• Godfrey, L. G. (1978). Testing Against General Autoregressive and Moving Average Error Models when the Regressors Include Lagged Dependent Variables. Econometrica, 46(6), 1293-1301. https://doi.org/10.2307/1913829
• Göçmen Yağcılar, G., & Kalaycı, Ş. (2020). Türk Bankacılık Sektöründe Net Faiz Marjının Mikro-Belirleyicileri: Küresel Mali Krizin Etkileri. Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 10(19), 7-34.
• Gust, C., & Lopez-Salido, D. (2024). Optimal Monetary Policy with Uncertain Private Sector Foresight. Finance and Economics Discussion Series, No. 2024-059.
• Günbegi, F., & Karahan, Ö. (2021). Türkiye’de Banka Kredi Kanalının Etkinliği. JOEEP: Journal of Emerging Economies and Policy, 6(2), 162-169.
• Hamilton, L. C. (1992). How Robust is Robust Regression? Stata Technical Bulletin, 1(2). https://EconPapers.repec.org/RePEc:tsj:stbull:y:1992:v:1:i:2:srd1
• Harper, I. R., & Lim, G. C. (1989). Is Monetary Policy Too Tight? Australian Economic Review, 22(2), 15-24. https://doi.org/10.1111/j.1467-8462.1989.tb00320.x
• Hauzenberger, N., Pfarrhofer, M., & Stelzer, A. (2021). On the effectiveness of the European Central Bank’s conventional and unconventional policies under uncertainty. Journal of Economic Behavior & Organization, 191, 822-845. https://doi.org/10.1016/j.jebo.2021.09.041
• Huber, P. J. (1992). Robust Estimation of a Location Parameter. İçinde S. Kotz & N. L. Johnson (Ed.), Breakthroughs in Statistics: Methodology and Distribution (ss. 492-518). Springer New York. https://doi.org/10.1007/978-1-4612-4380-9_35
• Irandoust, M. (2020). The effectiveness of monetary policy and output fluctuations: An asymmetric analysis. Australian Economic Papers, 59(2), 161-181. https://doi.org/10.1111/1467-8454.12177
• İltaş, Y., & Yıldır, K. (2021). Bankacılık Sektöründe Kârlılığı Belirleyen Faktörlerin Analizi: Türkiye Örneği (2003-2019). Ahi Evran Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(2), 228-240.
• Jarque, C. M., & Bera, A. K. (1987). A Test for Normality of Observations and Regression Residuals. International Statistical Review / Revue Internationale de Statistique, 55(2), 163-172. https://doi.org/10.2307/1403192
• Kara, M., & Afsal, M. Ş. (2018). TCMB’nin Fiyat İstikrarına Yönelik Uyguladığı Para Politikası Araçlarının ve Aktarım Kanallarının Etkinliği. International Journal of Social Science Research, 7(2), 275-290.
• Kartal, F. (2023). Türk Bankacılık Sektöründe 2022 Yılı Kârlılığının Belirleyicileri. Marmara Sosyal Araştırmalar Dergisi, 19, 1-25. https://doi.org/10.58793/marusad.1275226
• Keskin Gündoğdu, S., & Yalınpala Çokgezen, J. (2022). Geleneksel Olmayan Para Politikası Araçlarının Fiyat İstikrarı ve Finansal İstikrara Etkileri: TCMB Örneği. Artuklu Kaime Uluslararası İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi, Kongre Özel Sayısı, 169-201. https://doi.org/10.55119/artuklu.1066833
• Kılınç, E. C., & Şahbaz Kılınç, N. (2020). Türkiye’de Banka Kredi Kanalının Etkinliği. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 418-431. https://doi.org/10.32709/akusosbil.450801
• Ledoit, O. (2011). The redistributive effects of monetary policy. University of Zurich Working Paper Series, No. 44. https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/51548/
• Lopez-Buenache, G. (2019). The evolution of monetary policy effectiveness under macroeconomic instability. Economic Modelling, 83, 221-233. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2019.02.012
• Makin, A. J. (2019). Optimal Monetary Policy in Inflation Targeting Open Economies. Economic Notes, 48(1), 12122. https://doi.org/10.1111/ecno.12122
• McKay, A., & Wolf, C. K. (2023). Monetary Policy and Inequality. Journal of Economic Perspectives, 37(1), 121-144. https://doi.org/10.1257/jep.37.1.121
• Mirza, N., Naqvi, B., Rizvi, S. K. A., & Umar, M. (2023). Fiscal or monetary? Efficacy of regulatory regimes and energy trilemma of the inflation reduction act (IRA). International Review of Financial Analysis, 90, 102821. https://doi.org/10.1016/j.irfa.2023.102821
• Muhasebat Genel Müdürlüğü. (2025). Merkezi Yönetim Bütçe İstatistikleri. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı. https://muhasebat.hmb.gov.tr/merkezi-yonetim-butce-istatistikleri
• Nelder, J. A., & Wedderburn, R. W. M. (1972). Generalized Linear Models. Journal of the Royal Statistical Society. Series A (General), 135(3), 370-384. JSTOR. https://doi.org/10.2307/2344614
• Özer, Y. (2021). Bankaların Karlılığını Etkileyen İçsel ve Dışsal Faktörlerin Analizi – Türkiye Örneği (2008-2018). Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 29-44.
• Pehlivanoğlu, F. (2014). Optimal Para Politikası Çerçevesinde Taylor Tıpı Faiz Oranı Reaksiyon Fonksiyonun Tahmini: Türkiye Örneği. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 9(1), 115-126.
• Rogoff, K. (1996). The Purchasing Power Parity Puzzle. Journal of Economic Literature, 34(2), 647-668.
• Sezal, L. (2024). Bankaların Karlılığına Etki Eden Faktörlerin Tespiti: Türk Bankacılık Sektörü İçin Toda-Yamamoto Nedensellik Testi Bulguları. Verimlilik Dergisi, 58(2), 215-230. https://doi.org/10.51551/verimlilik.1309122
• Shibamoto, M., Takahashi, W., & Kamihigashi, T. (2023). Japan’s monetary policy: A literature review and empirical assessment. Journal of Computational Social Science, 6(2), 1215-1254. https://doi.org/10.1007/s42001-021-00113-z
• StataCorp. (2023a). Regress—Linear regression. Stata Press. https://www.stata.com/manuals/rregress.pdf
• StataCorp. (2023b). rreg—Robust regression. Stata Press. https://www.stata.com/manuals/rrreg.pdf
• Tanınmış Yücememiş, B., Alkan, U., & Dağıdır, C. (2015). Yeni Bir Para Politikası Aracı Olarak Faiz Koridoru: Türkiye’de Para Politikası Kurulu Faiz Kararlarının Enflasyon Üzerindeki Etkisi. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 7(13), 449-478. https://doi.org/10.14784/jfrs.02508
• Taylor, M. P. (2003). Purchasing Power Parity. Review of International Economics, 11(3), 436-452. https://doi.org/10.1111/1467-9396.00394
• Tursunkulovich, S. R., & Bakhtiyorovich, O. B. (2022). Some Using Questions Instruments of Monetary Policy. Galaxy International Interdisciplinary Research Journal, 10(3), 211-216.
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2025a). TCMB - 1 Hafta Repo. https://www.tcmb.gov.tr/
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2025b). TCMB Elektronik Veri Dağıtım Sistemi. https://evds2.tcmb.gov.tr
• Yıldız, T., & Tunalı, H. (2024). Covid–19’un Türk Bankacılık Sektör Kârlılığı Üzerine Etkisi. Söke İşletme Fakültesi Dergisi, 1(2), 38-47.
• Yılmaz, G. S., Yaman Güçlü, S., & Akdeniz, D. (2022). Türkiye’de Bütçe Esneklik Araçlarının Sınıflandırılması ve Esneklik Uygulamalarının Değerlendirilmesi. International Journal of Public Finance, 7(2), 273-304. https://doi.org/10.30927/ijpf.1118021