YEREL HALKIN GÖZÜNDEN YAŞAYAN GELENEKLERİN SOMUT OLMAYAN GÜCÜ: ŞANLIURFA ÖRNEĞİ

Yıl 2026, Cilt: 21 Sayı: 81 , 198 - 222 , 31.01.2026

Zennübe Işık , Mehmet Fatih Işık , Rahime Yildiz

https://doi.org/10.19168/jyasar.1738535

https://izlik.org/JA39WF39BC

Öz

Günümüzde küreselleşmenin getirdiği tek tipleşme tehdidine karşı kültürel mirasların korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması hayati bir önem taşımaktadır. UNESCO ve ulusal düzeyde belirlenen çerçeveler, bu değerli mirasın güvence altına alınması için yol gösterici olsa da asıl koruyucu kalkan bu mirasın gerçek sahipleri olan yerel halkın ta kendisidir. Bu makale, Şanlıurfa’nın somut olmayan kültürel mirasını çok boyutlu bir yaklaşımla ele almayı amaçlamaktadır. İlk olarak somut olmayan kültürel mirasın tanımı, önemi ve uluslararası koruma mekanizmaları detaylı bir şekilde anlatılmıştır. Ardından Şanlıurfa’nın kendine özgü kültürel dokusunu oluşturan mevcut somut olmayan miras örnekleri dile getirilmiştir. Makalenin temel odak noktalarından biri de Şanlıurfa’nın yerel halkının bu mirasa yönelik algılarını ve katılım düzeylerini ölçmeye yönelik yapılan analizler olmuştur. Bu analizler aracılığıyla halkın somut olmayan kültürel mirası sahiplenme biçimleri ve koruma çabalarına katkıları değerlendirilmiştir. Bu bağlamda, Şanlıurfa’nın yaşayan kültürel belleğini koruma ve sürdürme stratejilerine ışık tutulması hedeflenmektedir. Araştırmada anket tekniği kullanılmıştır. Elde edilen verilere amaca ulaşma doğrultusunda frekans analizi, T-testi ve ANOVA uygulanmıştır. Sonuçlar tablolaştırılarak sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kültür turizmi , somut olmayan kültürel miras , yerel halk , Şanlıurfa.

THE INTAGNOSIBLE POWER OF LIVING TRADITIONS THROUGH THE EYES OF LOCAL PEOPLE: THE EXAMPLE OF ŞANLIURFA

https://izlik.org/JA39WF39BC

Öz

Today, the protection of cultural heritage and its transfer to future generations against the threat of standardization brought by globalization are of vital importance. Although UNESCO and national frameworks are guiding for securing this valuable heritage, the real protective shield is the local people themselves, who are the real owners of this heritage. This article aims to address the intangible cultural heritage of Şanlıurfa with a multidimensional approach. First, the definition, importance and international protection mechanisms of intangible cultural heritage are explained in detail. Then, existing intangible heritage examples that form the unique cultural texture of Şanlıurfa are expressed. One of the main focuses of the article was the analyses conducted to measure the perceptions and participation levels of the local people of Şanlıurfa towards this heritage. Through these analyses, the ways in which the people embrace the intangible cultural heritage and their contributions to the protection efforts were evaluated. In this context, it is aimed to shed light on the strategies for protecting and sustaining the living cultural memory of Şanlıurfa. The survey technique was used in the research. Frequency analysis, T-test and ANOVA were applied to the obtained data in line with the purpose. The results are presented in tabular form.

Anahtar Kelimeler

Cultural tourism , intangible cultural heritage , local people , Şanlıurfa.

Kaynakça

• Akay, A. S. (2006). Somut olmayan kültürel mirasın tarih araştırmalarında kaynak olma özelliği (Intangible Cultural Heritage as a Resource for History Studies), Milli Folklor,70(18), 38–58.
• Akmaz, A. ve Sürme, M. (2018). Somut Olmayan Kültürel Miras Kapsamında Mevlevi Sema Törenleri, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl: 6, Sayı: 84, s. 425-431.
• An, K. (2020). Using traditional Chinese opera to tell modern Chinese story, Drama house, 3(1), 4–7.
• Andreas Aristidou, Efstathios Stavrakis, and Yiorgos Chrysanthou. (2014). LMA-based motion retrieval for folk dance cultural heritage. In Proceedings of the Euro-Mediterranean Conference. Springer, 207–216.
• Ar. H. (2015). Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunmasında Turist Rehberlerinin Rolü (YL Tezi), Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Anabilim Dalı, Balıkesir.
• Arıoğlu, İ. E. ve Atasoy, Ö. A. (2015). Somut olmayan kültürel miras kapsamında geleneksel el sanatları ve Kültür ve Turizm Bakanlığı, Journal of Turkish Studies, 10(16). ss.109-126.
• Baytok, A., Boyraz, M., ve Başar, B. (2021). Somut Olmayan Kültürel Miras Konulu Bilimsel Yayınların Veri Görselleştirme Tekniği ile Bibliyometrik Analizi, Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(2), 246-262.
• Begiç, H. N. (2015). UNESCO Dünya Kültürel Miras Listesinde yer alan geleneksel Türk ebru sanatı'nda yeni yorumlar, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (35). ss.587-605.
• Blomstervik, I. H., & Olsen, S. O. (2022). Progress On Novelty In Tourism: An Integration Of Personality, Attitudinal And Emotional Theoretical Foundations, Tourism Management, 93,
• Borza, M., Manolescu, I. T., (2015). Heritage as an Alternative Driver for Sustainable Development and Economic Recovery in South East Europe The Implication of International Cooperation in the Sustainable Valorisation of Rural Touristic Heritage, Procedia - Social and Behavioral Sciences 188, 222 – 229.
• Bruseker, G. Nicola Carboni, and Anaïs Guillem. (2017). Cultural heritage data management: The role of formal ontology and CIDOC CRM, Heritage and Archaeology in the Digital Age, Matthew L. Vincent, Víctor Manuel López-Menchero Bendicho, Marinos Ioannides, and Thomas E. Levy (Eds.). 93–131.
• Chantas, G., Karavarsamis, S., Nikolopoulos, S. and Kompatsiaris, I. (2018). A probabilistic, ontological framework for safeguarding the intangible cultural heritage, Journal on Computing and Cultural Heritage 11, 3 (2018), 1–29.
• Chen, Z. (2022). Visualizing Experiencescape- from the art of Intangible Cultural Heritage, Current Issues in Tourism, 25 (4), 559-578.
• Chen, Z., Suntikul,W., & King, B. (2020). Constructing an intangible cultural heritage experiencescape: The case of the feast of the Drunken Dragon (Macau), Tourism Management Perspectives, 34.
• Cozzani, G., Pozzi, F., Dagnino, F. M., Katos, A. V. ve Katsouli. E. F. (2017). Innovative technologies for intangible cultural heritage education and preservation: The case of i-Treasures. Personal and Ubiquitous Computing 21, 2 (2017), 253–265.
• Critique, Annals of Tourism Research, 89.
• Çakır, C. Ş. (2010). Somut Olmayan Kültürel Mirasın Müzelenmesi, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Çapar, G., ve Yenipınar, U. (2016). Kültürel miras kaynağı olarak yöresel yiyeceklerin turizm endüstrisinde kullanılması, Journal of Tourism and Gastronomy Studies, ss.110-115.
• Daniel G. Aliaga, Elisa Bertino, and Stefano Valtolina. (2011). DECHO–a framework for the digital exploration of cultural heritage objects, Journal on Computing and Cultural Heritage 3, 3 (2011), 1–26.
• Demirbulat, Ö. G., Özdemir, S. S., ve Bozol, D. (2015). El sanatları ve turizm ilişkisi çerçevesinde Türk halı dokumacılığının UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Litesinde yer alan örnekler doğrultusunda değerlendirilmesi, 14. Geleneksel Turizm Paneli Bildiriler Kitabı, Sakarya. ss.564-579.
• Eichler, J. (2021) Intangible Cultural Heritage, Inequalities And Participation: Who Decides On Heritage?, The International Journal of Human Rights, 25:5, 793-814.
• Ercan, İ. ve Kan, İ. (2004). Ölçeklerde Güvenirlik ve Geçerlik, Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 30 (3), 211-216.
• Esfehani, M. H. ve Albrecht, J.L. (2019). Planning for Intangible Cultural Heritage in Tourism: Challenges and Implications, Journal of Hospitality & Tourism Research, 43 (7), 980-1001.
• Gülcan, B. (2010). Türkiye’de Kültür Turizminin Ürün Yapısı ve Somut Kültür Varlıklarına Dayalı Ürün Farklılaştırma İhtiyacı, İşletme Araştırmaları Dergisi, c.2, s.1,ss. 99-120.
• Gürel, D. & Çetin, T. (2019). Intangible Cultural Heritage Attitude Scale: Validity and Reliability Study, Bartın University Journal of Faculty of Education, 8(1), 82-102.
• Hou, Y., Kenderdine, S., Picca, D., Egloff, M. ve Adamou, A. (2022). Digitizing Intangible Cultural Heritage Embodied: State of the Art, Journal on Computing and Cultural Heritage, 15 (3), 1-20.
• Innocente, C., Nonis, F., Faro, A., Ruggieri, R., Ulrich, L. ve Vezzetti, E. (2024). A Metaverse Platform for Preserving and Promoting Intangible Cultural Heritage, Applied. Science, 14.
• Kalaycı, Ş. (2014). SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri, 6. Baskı, Ankara: Asil Yayın Dağıtım. Kolesnikova, J., Salyahov, E., Fakhrutdinov, R., (2015). Heritage as an Alternative Driver for Sustainable Development and Economic Recovery in South East Europe Correlation of concepts of intangible property of the state, national wealth and intangible heritage, Procedia - Social and Behavioral Sciences,188, 237 – 241.
• Li, S., Li, S., Fong, L. ve Li, Y. (2025). When Intagible Cultural Heritage Meets Modernization- Can Chinese Opera With Modernized Elements Attract Young Festival Goers?, Tourism Management, 107.
• Liu, B., Li, Y., Kralj, A., Moyle, B., & He, M. (2022). Inspiration and wellness tourism: The role of cognitive appraisal. J. Travel & Tourism Marketing, 39(2), 173–187.
• Melis, C. Ve Chambers, D. (2021). The Construction Of Intangible Cultural Heritage: A Foucauldian
• Oğuz, M. Ö. (2008). UNESCO ve insanlığın sözlü ve somut olmayan mirası başyapıtları, Milli Folklor Dergisi, (78). ss.5-11.
• Pelit, E., ve Türkoğlu, T. (2019). Somut Olmayan Kültürel Miras Değerlerinin Turizme Yansımaları Ebru Sanatı Üzerine Bir İnceleme, Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 3(1), 101-118.
• Polat, S. (2018). The Attitudes and Awareness of the Teacher Candidates about Cultural Heritage. World Journal of Education, 5(8), 49-62.
• Skavronskaya, L., Moyle, B., Scott, N., & Kralj, A. (2020). The psychology of novelty in memorable tourism experiences. Current Issues in Tourism, 23(21), 2683–2698.
• Sui, Q. (2022). Research on the overall protection of the Yellow River cultural heritage from the perspective of cultural routes, International. Journal of Education Human, 5 128–132.
• Sun, J. (2022). Intangible Cultural Heritage Management And Protection Based On Spatial Information Technology Under The Background Of Internet Of Things, Comput. Intell. Neurosci, 1–10.
• Tan, S.-K., Lim, H.-H., Tan, S.-H., & Kok, Y.-S. (2020). A cultural creativity framework for the sustainability of intangible cultural heritage. Journal of Hospitality & Tourism Research, 44(3), 439–471.
• Tarek Sayed, A. A. (2017). Assessment of students’ awareness of the national heritage (Case study: The preparatory year students at the University of Hail, Saudi Arabia), Cogent Social Sciences,3, 1306202, 1-26.
• Taylor, J. (2016). Locating intangible cultural heritage in Norway. In P. Davis & M. L. Stefano (Eds.), The Routledge Companion to Intangible Cultural Heritage (pp. 216- 229). London, England: Taylor & Francis.
• Tuna, S.T. ve Saral, E. (2018). Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Bağlamında Türkiye’de Eğitim Alanında Yapılan Bilimsel Çalışmalar Üzerine Bir Bibliyografya Denemesi, Muğla Sıtkı Koçman Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 68- 78.
• Türker, A., ve Çelik, İ. (2012). Somut Olmayan Kültürel Miras Unsurlarının Turistik Ürün Olarak Geliştirilmesine Yönelik Alternatif Öneriler, Yeni Fikir Dergisi, 4(9), 86-98.
• Ulusoy, K. (2011). Türk Toplum Hayatında Yaşatılan Kahve ve Kahvehane Kültürü (Bir Sözlü Kültür ve Sosyal Çevre Eğitimi Çalışması) [Coffee and Coffeehouse Culture in Turkish Society (A Verbal Culture and Social Environmental Education Study)], Milli Folklor,89(23),159–169.
• Wang, W., & Jacobson, S. (2023). Effects Of Health Misinformation On Misbeliefs: Understanding The Moderating Roles Of Different Types Of Knowledge, Journal of information. Communication and Ethics in Society, 21(1), 76–93.
• Wang, X., Zhang, T.,Duan, L.,Liritzis, I. ve Li, J. (2024). Spatial Distribution Characteristics And Influencing Factors Of Intangible Cultural Heritage In The Yellow River Basin, Journal of Cultural Heritage, 66, 254-264.
• Wasela, K. (2023). The Role of Intangible Cultural Heritage in the Development of Cultural Tourism, Internatıonal Journal Of Eco-Cultural Tourısm, Hospıtalıty Plannıng And Development, 6 (2), 15-28.
• Yang, T. (2022). Thoughts On The Problems Existing In The Application Of Digital Technology In Opera Art And İts İnnovative Development, Chinese Theatre, (7), 81–83