İŞ HAYATINDA SANAL UÇURUM: SOSYOTELİZM VE İŞE YABANCILAŞMA ARASINDAKİ İLİŞKİDE İŞ YERİ YALNIZLIĞININ ROLÜ

Yıl 2026, Cilt: 21 Sayı: Special Issue on 24th International Business Congress, 334 - 350, 27.03.2026

Ülke Hilal Çelik

https://doi.org/10.19168/jyasar.1753892

https://izlik.org/JA49YL39WK

Öz

Bu araştırma çağımızın en önemli iletişim engellerinden biri olarak kabul edilen ve hayatın birçok alanında olumsuz etkileri tartışılan sosyotelizm kavramının örgüt ortamında hangi olumsuz durumlara neden olabileceği sorunsalından hareketle hazırlanmıştır. Konu ile ilgili gerçekleştirilen alan yazını taraması neticesinde mevcut araştırma sosyotelizme maruz kalmanın çalışanların işlerine yabancılaşma düzeylerini ne ölçüde etkilediği ve söz konusu bu etkide çalışanların iş yerlerinde hissettikleri yalnızlığın bir rolü olup olmadığının belirlenmesini amaçlamaktadır. Söz konusu amaç doğrultusunda Erzurum şehir merkezinde faaliyet gösteren iki bankanın 218 çalışanından anket yöntemi aracılığıyla veri toplanmıştır. Hazırlanan anketler araştırmacı tarafından katılımcılara yüz yüze uygulanmıştır. Elde edilen araştırma verilerine SSPS ve AMOS programları aracılığı ile güvenirlilik analizleri, açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri ve korelasyon analizleri uygulanmıştır. İlgili yazın neticesinde ortaya konan yapısal model test edilip modele ait değişkenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkiler tespit edilmiş ve bootstrap analizi ile dolaylı ilişkilerin geçerliliği incelenmiştir. Gerçekleştirilen analiz sonuçlarına göre, araştırmaya katılan iş görenlerin sosyotelizme maruz kalmalarının işlerine yabancılaşma düzeylerini ve iş yerinde yaşadıkları yalnızlık hissini artırdığı tespit edilmiştir. Ayrıca katılımcıların sosyotelizme maruz kalmalarının yalnızlık hissetmeleri aracılığı ile işe yabancılaşma düzeylerini artırdığı da kısmen ortaya konulmuştur. Bu bağlamda sosyotelizmin örgüte yabancılaşma ve iş yeri yalnızlığı kavramları ile olan ilişkisinin tespitinin, ilgili alan yazınına katkı sağlayacağı umulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyotelizm , İşe Yabancılaşma , İş Yeri Yalnızlığı

Kaynakça

• Aagaard, J. (2020). Digital akrasia: a qualitative study of phubbing. AI & Society, 35(1), 237-244.
• Allred, R. (2020). Cell phone presence, phubbing and rejection: antecedents and effects of cell phone usage during face-to-face communication. Doctoral Dissertations. The USA: University of Connecticut.
• Al-Saggaf, Y. (2022). Boss phubbing. In the psychology of Phubbing. Singapore: Springer Nature Singapore. 33-42.
• Amarat, M., Akbolat, M., Ünal, Ö. ve Karakaya, B. G. (2019). The mediating role of work alienation in the effect of workplace loneliness on nurses’ performance. Journal of Nursing Management 27 (3):553–9.
• Ay, A. F. (2015). İstismarcı yönetim, işyeri yalnızlığı ve örgütsel sinizm arasındaki ilişkiler: Sağlık çalışanlarına yönelik bir çalışma. Journal of International Social Research, 8(41), 1116-1126.
• Cameron, A. F., Webster, J., Barki, H., De Guinea, A. O. (2016). Four common multicommunicating misconceptions. European Journal of Information Systems, 25 (5), 465-471.
• Canbolat, M. A., Özer, K. (2023). İşyeri yalnızlığı ile işe yabancılaşma arasında damgalamanın aracılık rolü. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 2023; 26(3), 745-760.
• Capioppo, J.T., Hawkley, L.C., Ernst, J.M., Burleson, M., Berntson, G.G., Nouriani, B. and Spiegel, D. (2006), Loneliness within a nomological net: an evolutionary perspective. Journal of Research in Personality, Vol. 40 No. 6, pp. 1054-1085.
• Chatterjee, S. (2020). Antecedents of phubbing: from technological and psychological perspectives. Journal of systems and Information Technology, 22 (2), 161-178.
• Chotpitayasunondh, V. and Douglas, K. M. (2016). How “phubbing” becomes the norm: The antecedents and consequences of snubbing via smartphone. Computers in Human Behavior, 63, 9-18.
• Chotpitayasunondh, V., and Douglas, K. M. (2018). Measuring phone snubbing behavior: Development and validation of the Generic Scale of Phubbing (GSP) and the Generic Scale of Being Phubbed (GSBP). Computers in Human Behavior, 88, 5–17.
• Çelik, Ü. H., Bayar, Y. (2024). Bilişsel sinizm ve işe yabancılaşma arasındaki ilişkide iş yeri nezaketsizliğinin aracı rolü. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sayı 63, ss. 319-330.
• Deniz, S., Amarat, M., Akbolat, M., Çimen, M. (2024). The mediating role of workplace loneliness in the effect of resilience on work alienation in Nurses. Hospital Topics, Ahead-of-print, 1-8,
• Ergün, N., Göksu, İ., Sakız, H. (2020). Effects of phubbing: relationships with psychodemographic variables. Psychological Reports, 123(5), 1578-1613.
• Farber, M. (2016, Eylül 6). Smartphones are making you slack off at work. Fortune. http://fortune. com/2016/06/09/smartphones-making-you-slack-at-work-survey/ accessed 2-1-2017.
• Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39–50. https://doi.org/10.1177/002224378101800104
• Gözükara, I., Mercanlı, A. C., Capuk, S., & Yıldırım, O. (2017). Impact of turnover intention on loneliness and the mediating effect of work alienation. Business Management and Strategy, 8(1), 18–38.
• Hirschfeld, R.R. and Feild, H.S. (2000), Work centrality and work alienation: distinct aspects of a general commitment to work. Journal of Organizational Behavior: The International Journal of Industrial, Occupational and Organizational Psychology and Behavior, Vol. 21 No. 7, pp. 789-800.
• Kanten, P., Ülker, F. (2014). Yönetim tarzının üretkenlik karşıtı iş davranışlarına etkisinde işe yabancılaşmanın aracılık rolü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı 32, 2014 Bahar, 16-40.
• Karadağ, E., Tosuntaş, Ş. B., Erzen, E., Duru, P., Bostan, N., Mızrak Şahin, B., Çulha, İ., Babadağ, B. (2015). Determinants of phubbing, which is the sum of many virtual addictions: a structural equation model. Journal Of Behavioral Addictions, 4 (2), 60–74.
• Kartal, N. (2017). Evaluating the relationship between work engagement, work alienation and work performance in healthcare professionals (Master's thesis). Ankara: Social Sciences Institute.
• Kaya, U., Serçeoğlu, N. (2013). Work alienation among emotion workers: A research in service industry. Çalışma ve Toplum Dergisi, 36 (1):311–46.
• Kaynak, R., Toklu, A. T., Elci, M., & Toklu, I. T. (2016). Effects of occupational health and safety practices on organizational commitment, work alienation, and job performance: Using the PLS‐SEM approach. International Journal of Business and Management, 11(5), 146–166.
• Kelly, L., Miller Ott, A. E. & Duran, R. L. (2019). Phubbing friends: Understanding face threats from, and responses to, friends’ cell phone usage through the lens of politeness theory. Communication Quarterly, 67(5), 540-559. Marshall, G. (1999). Sosyoloji sözlüğü. (Çev: O.Akınhay ve D. Kömürcü). Bilim ve Sanat Yayınları, Ankara.
• Meydan, C. H., ve Şeşen, H. (2011). Yapısal eşitlik modellemesi AMOS uygulamaları. Detay Yayıncılık. Birinci Baskı: Ankara
• Ming, X., Bai, X., Fu, J., & Yang, J. (2025). Decreasing Workplace Unethical Behavior Through Mindfulness: A Study Based on the Dual-System Theory of Ethical Decision-Making. Journal of Business Ethics 196:189–207. https://doi.org/10.1007/s10551-024-05709-9
• Mohapatra, M., Madan, P., Srivastava, S. (2020). Loneliness at work: Its consequences and role of moderators. Global Business Review 24 (3):433–50.
• NawazKhan, M., Shahzad, K., & Bartels, J. (2021). Examining boss phubbing and employee outcomes through the lens of affective events theory. Aslib Journal of Information Management. Emerald.
• Özdemir, S., & Erdem, R. (2021). Yönetici nezaketsizliği sosyal dışlanmayı nasıl etkiler: Yönetici sosyotelizmi ve yöneticiye güvenin rolü. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 6(14), 103-116.
• Santas, G., O. Isik, and A. Demir. 2016. The effect of loneliness at work; work stress on work alienation and work alienation on employees’ performance in Turkish health care ınstitution. South Asian Journal of Management Sciences 10 (2):30–8.
• Seçkin, Ş. N. (2017). Algılanan örgütsel politika, işyeri yalnızlığı ve içsellik statüsü ilişkisinde politik yeteneğin rolü: Kamu çalışanları üzerine bir araştırma. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 2(4), 1-15.
• Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2013). Çok Değişkenli İstatistik Kullanımı (6. baskı). Boston, MA: Pearson.
• Toklu, A. T. (2016). Investigation of the effectiveness of occupational health and safety practices in organizational context, working and work performance in employees (Unpublished doctoral disserta tion). Gebze, Turkey: Gebze Technical University/Institute of Social Sciences.
• Parmaksız, İ. (2021). Sosyotelizm (phubbing) ile bilinçli farkındalık arasındaki ilişkide sosyal kaygının aracı rolü. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 1387-1420
• Pappenheım, F. (2000). Alienation in American society. Monthly Review, 52/2, 36-53.
• Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., Lee, J. Y., & Podsakoff, N. P. (2003). Common method biases in behavioral research: A critical review of the literature and recommended remedies. Journal of Applied Psychology, 88(5), 879–903. https://doi.org/10.1037/0021-9010.88.5.879
• Roberts, J. A., & David, M. E. (2017). Put down your phone and listen to me: How boss phubbing undermines the psychological conditions necessary for employee engagement. Computers in Human Behavior,75, 206-217.
• Roberts, J. A., & David, M. E. (2020). Boss phubbing, trust, job satisfaction and employee performance. Personality and Individual Differences, 155, 109702.
• Rook, K.S. (1984), Research on social support, loneliness, and social isolation: toward an integration. Review of Personality and Social Psychology, Vol. 5, pp. 239-264.
• Wright, S.L. (2012). Is it lonely at the top? An empirical study of managers’ and non-managers’ loneliness in organizations. Journal of Health Psychology, Vol. 146 No. 1, pp. 47-60.
• Wright, S.L., Burt, C.D. and Strongman, K.T. (2006). Loneliness in the workplace: construct definition and scale development. New Zealand Journal of Psychology, Vol. 35 No. 2, pp. 59-68.
• Xia, B., Wang, X., Li, Q., He, Y., and Wang, W. (2022). How workplace incivility leads to work alienation: A moderated mediation model. Frontiers in Psychology, 13, 921161.
• Vanden Abeele, M. M. and Postma-Nilsenova, M. (2018). More than just gaze: an experimental vignette study examining how phone-gazing and newspaper gazing and phubbing-while-speaking and phubbing-while-listening compare in their effect on affiliation. Communication Research Reports, 35 (4), 303-313.
• Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması [Factor analysis and validity in social sciences: Application of exploratory and confirmatory factor analyses]. Istanbul University Journal of the School of Business, 46, 74–85.
• Yılmaz, E., & Altınok, V. (2009). Examination of school administrators' loneliness and life satisfaction levels. Journal of Theory and Practice in Education Management, 15(3), 451–470.
• Yousaf, S., Rasheed, M. I., Kaur, P., Islam, N. & Dhir, A. (2022). The dark side of phubbing in the workplace: Investigating the role of intrinsic motivation and the use of enterprise social media (ESM) in a cross cultural setting. Journal of Business Research, 143, 81-93