Stratejik Rekabet Unsuru Olarak Kümelenme: Huğlu-Üzümlü Bölgesi Silah ve Savunma Sanayii Örneği

Yıl 2026, Cilt: 21 Sayı: Special Issue on 24th International Business Congress, 35 - 56, 27.03.2026

Esin Ceylan Şaşmaz , Vasfi Kahya

https://doi.org/10.19168/jyasar.1762059

https://izlik.org/JA57RG62NW

Öz

Küreselleşme, teknolojik dönüşüm ve artan rekabet koşulları, işletmeleri sürdürülebilir rekabet avantajı sağlamak adına yeni stratejiler geliştirmeye yönlendirmiştir. Bu bağlamda, aynı sektörde faaliyet gösteren ve coğrafi yakınlığa sahip işletmelerin oluşturduğu kümelenme yapıları, hem firmalar arası iş birliğini hem de bölgesel kalkınmayı destekleyen önemli bir mekanizma haline gelmiştir. Bu çalışmada, Konya'nın Beyşehir ilçesine bağlı Huğlu ve Üzümlü bölgelerinde savunma sanayii alanında gelişen kümelenmenin rekabet üstünlüğü, iş birliği olanakları ile ekonomik ve sosyal katkıları nitel bir yöntemle incelenmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla elde edilen veriler NVivo 12 programı ile analiz edilmiş; bölgede kümelenmenin tarihsel arka planı, firmaların Ar-Ge ve inovasyon faaliyetleri, işbirliği kültürü, bölgesel istihdam ve sosyal kalkınma gibi çeşitli boyutları ortaya konulmuştur. Bulgular, kümelenmenin sadece ekonomik değil, aynı zamanda sosyal boyutta da önemli çıktılar sunduğunu göstermektedir. Çalışma, savunma sanayiinde yerel dinamiklerin etkin kullanımıyla sürdürülebilir rekabet avantajı elde edilmesinde kümelenmenin stratejik rolünü vurgulamaktadır

Anahtar Kelimeler

Kümelenme , Rekabet Avantajı , Savunma Sanayii , Nitel Araştırma , Huğlu-Üzümlü

Clustering as a Strategic Competitive Element: The Case of the Huğlu-Üzümlü Region’s Arms and Defense Industry

https://izlik.org/JA57RG62NW

Öz

Globalization, technological transformation, and intensifying competition have compelled businesses to develop new strategies for achieving sustainable competitive advantage. In this context, industrial clusters—formed by geographically proximate firms operating within the same sector—have emerged as significant mechanisms that foster inter-firm cooperation and regional development. This study qualitatively investigates the impact of the defense industry cluster in the Huğlu and Üzümlü regions of Konya’s Beyşehir district on competitive advantage, collaboration opportunities, and its economic and social contributions. Data obtained through semi-structured interviews were analyzed using NVivo 12 software. The findings reveal various dimensions of clustering, including its historical development, firms’ R&D and innovation activities, collaboration culture, regional employment, foreign exchange earnings, and contributions to social development. The results show that clustering generates significant outcomes not only economically but also socially. The study highlights the strategic role of clustering in leveraging local dynamics to achieve sustainable competitive advantage in the defense industry

Anahtar Kelimeler

Clustering , Competitive Advantage , Defense Industry , Qualitative Research , Huğlu-Üzümlü

Kaynakça

• Arıcıoğlu, M. A., Gökçe, Ş., & Koraş, M. (2013). Kümelenme ve rekabet analizi için bir uygulama. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 30, 1–18.
• Aydın, M. (2009). Turkish foreign policy and the military: Challenges to civilian control. Armed Forces & Society, 35(4), 757–779.
• Bal, H. (2016). Nitel araştırma yöntem ve teknikleri (uygulamalı-örnekli). Sentez Yayıncılık.
• Borokhvostov, V., Komarov, V., Skurinevska, L., & Shevchenko, A. (2020). Clustering of the defense industry as a factor of increasing the efficiency of military-technical policy of Ukraine. Journal of Scientific Papers Social Development and Security, 10(5), 90–106.
• Bulu, M., & Eraslan, İ. H. (2004). Elmas modeli ile Ankara bilişim kümelenmesi rekabet analizi. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 59(2), 87–105.
• Çalışkan, V., & Manav, K. (2014). Sanayi coğrafyası perspektifinden Huğlu (Beyşehir-Konya)’da av tüfeği sanayii. Journal of Turkish Studies, 9(11), 149–169.
• Çetinler, Ş. (2005). Porter's diamond model as a method of competitive and strategic analysis and its application in the Turkish white goods industry (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Çolak, Z. (2020). Bir kümelenme örneği: Ezine peynir endüstrisi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 12(3), 2215–2233.
• Dağlıoğlugil, Ö. F. (2019). İhracat yapan firmaların elmas modeli ile ihracat rekabetçiliği analizinin yapılması: Konya ili örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). KTO Karatay Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Deniz, T. (2011). Kümelenme kavramı ve KOBİ’lerde rekabet gücüne etkisi. Çankaya University Journal of Humanities and Social Sciences, 8(1), 21–56.
• Duran, E., & Özdemir, Ü. (2023). Türk savunma sanayisi kümelenmelerinin firmalar üzerindeki etkisi: Ankara ili örneği. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 58(4), 3634–3651.
• Dursun, D. (2012). Yaratıcı endüstrilerin kümelenme dinamikleri Türkiye örneği. TÜCAUM VII. Coğrafya Sempozyumu, Ankara, Türkiye.
• Enright, M. J. (2003). Regional clusters: What we know and what we should know. In J. Bröcker, D. Dohse, & R. Soltwedel (Eds.), Innovation clusters and interregional competition (pp. 99–129). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-540-24760-9_6
• Eroğlu, O., & Yalçın, A. (2013). Kümelenme ve rekabetçilik ilişkisi: Kavramsal bir inceleme. İşletme ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 4(3), 45–58.
• Ersoy, K. (2023). Savunma sanayiinde katmanlı imalat ile tedarik zinciri yönetimi. MATİM, 21(2), 63–67.
• Faroqhi, S. (2004). The Ottoman Empire and the world around it. I.B. Tauris.
• Goodman, L. A. (1961). Snowball sampling. The Annals of Mathematical Statistics, 32(1), 148–170. https://doi.org/10.1214/aoms/1177705148
• Gülpınar Demirci, V., & Dikkaya, F. (2021). Sektörel ağ analizi: Huğlu-Üzümlü av tüfeği sanayisi üzerine bir saha araştırması. İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(1), 252–266.
• Gültekin, S. (2011). Küreselleşme çağında dış ticarette rekabet için kümelenme stratejisi: Türkiye’nin tarım kümelenmesi gerekliliği. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22, 29–40.
• Güneş, E. (2009). Turizm kümelenmesi ve Erzurum bölgesi turizm kümelenme potansiyeline yönelik bir araştırma (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Hobikoğlu, E. H., & Deniz, M. H. (2011). Kümelenme modeli ve politikaları çerçevesinde bilgi yapılanması ve rekabet ilişkisi. Network, 78(37), 232–237.
• İslamoğlu, A. H., & Alnıaçık, Ü. (2013). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Beta Yayınevi.
• Kabataş, K., & Akgün, A. E. (2021). Yüksek teknoloji içeren sanayi kümelenmeleri: Havacılık kümelenmeleri örneği. İşletme Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 2, 420–443.
• Kara, M. A., & Aksu, T. (2024). Savunma sanayi harcamalarının ekonomik büyümeye katkısı: Türkiye örneği. Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi, 5(2), 225–244.
• Karaçayır, E. (2024). TR52 düzey-2 bölgesi sanayi kümelenme potansiyeli. Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 6(1), 230–243.
• Korkmaz, G., & Topçu, M. K. (2019). Savunma alımlarının ülke kalkınmasına etkisi ve rolü. Güvenlik Bilimleri Dergisi, 8(2), 309–327.
• Kök, G. T., & Paker, S. (2023). A qualitative study on cluster potential and strategy development in marine tourism sector: A stakeholder-centric approach. Scientific Journal of Maritime Research, 37, 173–185.
• Kurt, E., & Şehitoğlu, Y. (2022). The transformation of the Turkish defence industry from the time of the Ottoman Empire to the Republic of Turkey, 1834–1950. Revista de Historia Industrial – Industrial History Review, 31(86), 143–174.
• Jurčić, M., Lovrenčić, S., & Kurnoga, N. (2020). Croatian defense industry competitiveness cluster: knowledge management and innovation perspective. Business Systems Research: International journal of the Society for Advancing Innovation and Research in Economy, 11(1), 59-72.
• Marshall, A. (1920). Principles of economics (8th ed.). Macmillan.
• Merriam, S. B. (2018). Qualitative research: A guide to design and implementation (3rd ed.). John Wiley & Sons.
• Mevlâna Kalkınma Ajansı. (2011). TR52 düzey 2 bölgesi (Konya-Karaman) 2023 vizyon raporu [PDF]. Kalkınma Kütüphanesi. https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr/assets/upload/dosyalar/dsyqzomgm719201735015pm.pdf
• Morgan, D. L., & Morgan, R. K. (2008). Single-case research methods for the behavioral and health sciences. SAGE Publications.
• Öcal, T., & Uçar, H. (2011). Kümelenmelerde yapısal değişim ve rekabet gücü. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 60, 285–321.
• Özbay, R. D., & Yılmaz Genç, S. (2023). Dijital ekonomi: Sistematik bir literatür araştırması. JOEEP: Journal of Emerging Economies and Policy, 8(2), 606–618.
• Özel Özcan, M. S., & Şahin, E. (2025). The historical development and strategic importance of Türkiye’s defence industry. Anadolu Strateji Dergisi, 7, 151–166.
• Özgen, C. (2016). Türkiye'nin savunma sanayii politikasının analizi: Türk savunma sanayii politikası ve stratejisi esasları dokümanı örneği. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 8(15), 191–203.
• Patton, M. Q. (1985). Quality in qualitative research: Methodological principles and recent developments. Davetli konuşma, Division J, American Educational Research Association, Chicago, IL.
• Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods (4th ed.). SAGE Publications.
• Porter, M. E. (1990). The competitive advantage of nations. The Free Press.
• Porter, M. E. (1998). Clusters and the new economics of competition. Harvard Business Review, 76(6), 77–90.
• Roberts, P., & Priest, H. M. (2006). Reliability and validity in research. Nursing Standard, 20(44), 41–45.
• Rocha, H. O., & Sternberg, R. (2005). Entrepreneurship: The role of clusters, theoretical perspectives and empirical evidence from Germany. Small Business Economics, 24, 267–292.
• Sarıtaş, A., & Tunca, M. Z. (2017). Porter modelinden geliştirilen yeni bir model ışığında sektörel kümelenme analizi. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Social Sciences Institute, 9(18), 82–97.
• Savunma Sanayii Başkanlığı, (2019). Türk savunma sanayii ürün kataloğu. T.C. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı.
• Savunma Sanayii Başkanlığı, (2023). Türk savunma sanayii ürün kataloğu. T.C. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı.
• Seçilmiş, İ. E. (2015). Türkiye’de yaratıcı endüstrilerin kümelenmesi. Ege Akademik Bakış, 15(1), 9–18.
• T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. (2019). Konya Karaman bölgesi imalat sanayi rekabet analizi ve yol haritası. https://www.sanayi.gov.tr/assets/pdf/arastirmalar/konya-karaman-bolgesi-imalat-sanayi-rekabet-analizi-ve-yol-haritası.pdf
• Türko, E. S., & Ersungur, Ş. M. (2014). Marshall tipi dışsal ekonomiler, endüstriyel bölgeler ve çağdaş yaklaşımlar. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(3), 253–270.
• Türko, M. M., & Erturgut, R. (2019). Dijital dönüşüm sürecinde KOBİ'lerin rekabet stratejilerinin incelenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 11(4), 2854–2870.
• Wiśniewski, R. (2015). Military-industrial aspects of Turkish defence policy. Rocznik Integracji Europejskiej, 9, 215–228.
• Yeşilyurt, F., & Yeşilyurt, M. E. (2019). Türkiye’de savunma sanayi. Pamukkale Journal of Eurasian Socioeconomic Studies, 6(2), 1–42. https://doi.org/10.34232/pjess.565105