DÖVİZ KURU BELİRSİZLİĞİNİN TÜRKİYE'DE İTHALAT VE İHRACATA YANSIMALARI: ARDL VE TODA-YAMAMOTO YAKLAŞIMI İLE BİR ANALİZ

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de döviz kuru belirsizliğinin dış ticaret performansı üzerindeki etkilerini ithalat ve ihracat bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Gelişmekte olan ve dışa açık bir ekonomi olan Türkiye’de döviz kuru oynaklığı sıklıkla yaşanmakta ve bu belirsizlik dış ticaret hacmini doğrudan etkilemektedir. 2001-2025 dönemine ait çeyreklik verilere dayalı olarak yürütülen bu çalışmada, döviz kuru belirsizliği GARCH (1,1) modeli ile hesaplanmış; dış ticaret değişkenleri ise ARDL sınır testi ile analiz edilmiştir. Değişkenlerin durağanlık düzeyleri dikkate alınarak yapılan analiz sonucunda, hem ithalat hem de ihracat serileri ile döviz kuru belirsizliği arasında uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisi tespit edilmiştir. Ancak, döviz kuru belirsizliğinin ithalat ve ihracat üzerindeki etkileri istatistiksel olarak anlamlı bulunmamakla birlikte negatif yönlüdür. Özellikle uzun vadede ithalat, döviz kuru belirsizliğine daha duyarlı görünmektedir. Çalışmanın bulgularını güçlendirmek adına değişkenler arasında Toda-Yamamoto nedensellik testi yapılmış ve testin sonucunda döviz kur belirsizliği ile ithalat ve ihracat arasında karşılıklı veya tek yönlü herhangi bir nedensel ilişki olmadığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Döviz kuru belirsizliği
• ithalat
• ihracat
• ARDL

REFLECTIONS OF EXCHANGE RATE UNCERTAINTY ON TURKIYE’S IMPORT AND EXPORT: AN ARDL AND TODA-YAMAMOTO ANALYSIS

Öz

This study aims to examine the effect of exchange rate uncertainty on foreign trade performance in Turkey in the context of import and export. As a developing and open economy, Turkey frequently experiences exchange rate volatility and this uncertainty directly affects foreign trade volume. In this study, which was conducted based on quarterly data for the period 2001-2025, exchange rate uncertainty was calculated with the GARCH (1,1) model; foreign trade variables were analyzed with the ARDL bounds test. As a result of the analysis conducted by considering the stationarity levels of the variables, a long-term cointegration relationship was determined between both import and export series and exchange rate uncertainty. However, the effects of exchange rate uncertainty on import and export were not found to be statistically significant and were negative. Imports, especially in the long term, seem to be more sensitive to exchange rate uncertainty. In order to strengthen the findings of the study, a Toda-Yamamoto causality test was conducted between the variables and as a result of the test, it was determined that there was no connection between exchange rate uncertainty and import and export.

Anahtar Kelimeler

• Exchange rate uncertainty
• import
• export
• ARDL

Kaynakça

1. Acaravcı, A., & Dağlı, Ö. (2021). Döviz kurundaki değişkenliğin Türkiye dış ticaretine etkisi. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 7(2), 213–232.
2. Akca, A., & Akçay, B. (2024). Döviz kuru oynaklığının ihracata etkisi: Türkiye–Avrupa Birliği ticareti açısından bir değerlendirme. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(4), 0–3.
3. Arize, A. C., Osang, T., & Slottje, D. J. (2008). Exchange-rate volatility in Latin America and its impact on foreign trade. International Review of Economics and Finance, 17(1), 33–44. https://doi.org/10.1016/j.iref.2006.01.004
4. Asteriou, D., Masatci, K., & Pilbeam, K. (2016). Exchange rate volatility and international trade: International evidence from the MINT countries. Economic Modelling, 58, 133–140. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2016.05.006
5. Aydaş, M., & Canbaloğlu, B. (2024). The impact of real effective exchange rate on Turkish export performance: An ARDL application. AYBU Business Journal, 4(2), 1–11. https://doi.org/10.61725/abj.1330041
6. Cushman, D. O. (1983). The effects of real exchange rate risk on international trade. Journal of International Economics, 15(1–2), 45–63.
7. Dornbusch, R., & Fischer, S. (1980). Exchange rates and the current account. The American Economic Review, 70(5), 960–971.
8. Dursun, B., & Çelikkaya, S. (2022). Döviz kuru belirsizliğinin çelik sektörü ihracatı üzerine olan etkisi: Türkiye örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi İİBF Dergisi, 27(1), 67–82.

9. Ekanayake, E. M., & Dissanayake, A. (2022). Effects of real exchange rate volatility on trade: Empirical analysis of the United States exports to BRICS. Journal of Risk and Financial Management, 15(2). https://doi.org/10.3390/jrfm15020073
10. Hakim, A. (2024). Exchange rate volatility and export performance: Case of Malaysia. International Journal of Economics, 9(2), 1–12. https://doi.org/10.47604/ijecon.2445
11. Hooper, P., & Kohlhagen, S. W. (1978). The effect of exchange rate uncertainty on the prices and volume of international trade. Journal of International Economics. https://doi.org/10.1016/0022-1996(87)90001-8
12. Kang, J. W., & Dagli, S. (2018). International trade and exchange rates. Journal of Applied Economics, 21(1), 84–105. https://doi.org/10.1080/15140326.2018.1526878
13. Kashem, M. A. (2024). Impact of exchange rate regime change on Bangladesh RMG exports to the USA and the EU. Journal of Central Banking Theory and Practice, 13(3), 43–70. https://doi.org/10.2478/jcbtp-2024-0022
14. Lal, M., Kumar, S., Pandey, D. K., Rai, V. K., & Lim, W. M. (2023). Exchange rate volatility and international trade. Journal of Business Research, 167, 114156. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2023.114156
15. Musa, U., Olorunfemi, O. O., Ndagwakwa, D. W., Eze, A. O., Mimiko, D. O., Musa, Y., Igweze, A. H., & Ita, U. E. (2023). Impact of exchange rate volatility on export in Nigeria: 2008–2021. Economics. https://doi.org/10.11648/j.eco.20231201.11
16. Nazlıoğlu, Ş. (2013). Exchange rate volatility and Turkish industry-level export: Panel cointegration analysis. Journal of International Trade & Economic Development, 22(7), 1088–1107. https://doi.org/10.1080/09638199.2012.660978
17. Ouattara, Z. (2023). The impact of exchange rate volatility on international trade in developing countries: Evidence from Türkiye. In Pressacademia (pp. 140–148). https://doi.org/10.17261/pressacademia.2023.1767
18. Peree, E., & Steinherr, A. (1987). Exchange rate uncertainty and foreign trade.
19. Pınar, A. (2024). Reel döviz kurunun ithalat ve ihracat ile ilişkisi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Ermenek Akademi Dergisi, 1(1), 1–13.
20. Sevim, C., & Doğan, T. T. (2016). Türkiye ekonomisinde ihracat ve döviz kuru oynaklığı ilişkisi. Ege Academic Review, 16(2).
21. Sezal, L. (2020). 2018 Ağustos krizinin Türk bankacılık sektörüne etkisi. Journal of Economics and Research, 1(1), 17–32.
22. Sugiharti, L., Esquivias, M. A., & Setyorani, B. (2020). The impact of exchange rate volatility on Indonesia’s top exports to the five main export markets. Heliyon, 6(1), e03141. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2019.e03141
23. Tarakçı, D., Ölmez, F., & Durusu-Çiftçi, D. (2022). Exchange rate volatility and export in Turkey: Does the nexus vary across the type of commodity? Central Bank Review, 22(2), 77–89. https://doi.org/10.1016/j.cbrev.2022.05.001 Thuy, V. N. T., & Thuy, D. T. T. (2019). The impact of exchange rate volatility on exports in Vietnam: A bounds testing approach. Journal of Risk and Financial Management, 12(1). https://doi.org/10.3390/jrfm12010006 Yerlikaya, A. (2019). Türk lirası’nın dış ticarette kullanılması. Ekonomi Maliye İşletme Dergisi, 2(1), 13–28. Yükseler, Z., & Türkan, E. (2008). Türkiye’nin üretim ve dış ticaret yapısında dönüşüm. TÜSİAD Report (No. 02–453). Yussif, A.-R. B., Onifade, S. T., Ay, A., Canitez, M., & Bekun, F. V. (2024). Modeling the volatility of exchange rate and international trade in Ghana: Empirical evidence from GARCH and EGARCH. Journal of Economic and Administrative Sciences, 40(2), 308–324.