Türk Ekonomisinde Asimetrik Volatilite Yayılmaları: Enerji ve Döviz Kuru Şoklarının BEKK-GARCH Analizi

Öz

Bu çalışma, enerji ithalatına bağımlı ve finansal dolarizasyonun etkisinde olan Türkiye ekonomisinde Brent petrol fiyatı ve USD/TRY döviz kuru oynaklığının Üretici Fiyat Endeksi ve aylık Sanayi Üretim Endeksi üzerindeki oynaklık yayılma mekanizmalarını incelemektedir. 2002:1'den 2025:10’a kadar aylık veriler kullanılarak, ilk aşamada vektör otoregresif model kullanılarak değişkenler arasındaki dinamik ilişkiler analiz edilmiş, ikinci aşamada ise çok değişkenli BEKK-GARCH(1,1) modeli kullanılarak koşullu varyans-kovaryans dinamikleri analiz edilmiştir. Varyans ayrıştırması, Üretici Fiyat Endeksi varyansının yaklaşık %56'sının USD/TRY şokları tarafından açıklandığını, Sanayi Üretim Endeksi varyansının ise %21'inin Brent petrol şokları ile ilişkili olduğunu göstermektedir. BEKK-GARCH analizi, özellikle 2018:10 yapısal kırılma dönemi öncesinde şokların piyasalar arasında geçişken olduğunu, sonrasında ise oynaklık kalıcılığının ön plana çıktığını göstermektedir. Ayrıca, petrol fiyatlarındaki belirsizliğin sanayi üretimi için risk oluşturabileceği ve piyasalar arasında karşılıklı şok ve oynaklık yayılma etkileşimleri olduğu bulunmuştur. Bulgular, Türkiye'de fiyat istikrarı için döviz kuru istikrarının kritik rolünü ve reel sektörün enerji şoklarına karşı kırılganlığını vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Petrol Fiyatı
• Döviz Kuru
• Volatilite Yayılma Etkisi
• BEKK-GARCH

Asymmetric Volatility Spillovers in the Turkish Economy: A BEKK-GARCH Analysis of Energy and Exchange Rate Shocks

Öz

This study examines the volatility spillover mechanisms of Brent oil price and USD/TRY currency rate volatility on the Producer Price Index and monthly Industrial Production Index in the Turkish economy, which is dependent on energy imports and affected by financial dollarization. Using monthly data from 2002:1 to 2025:10, the dynamic relationships among variables were analyzed in the first stage using a Vector Autoregressive Model, and the conditional variance-covariance dynamics were analyzed in the second stage using a multivariate BEKK-GARCH(1,1) model. The variance decomposition suggests that approximately 56% of the Producer Price Index variance can be explained by USD/TRY shocks, while 21% of the Industrial Production Index variance is associated with Brent oil shocks. The BEKK-GARCH analysis reveals while cross-market spillovers were prominent in the earlier period, volatility persistence became more dominant following the structural break in 2018:10. Furthermore, the findings suggest that uncertainty in oil prices may pose risks for industrial production and that there are mutual shock and volatility interactions between markets. The findings emphasize the critical role of currency rate stabilization for price stability in Türkiye and the vulnerability to energy shocks in the real sector.

Anahtar Kelimeler

• Oil Price
• Exchange Rate
• Volatility Spillover
• BEKK-GARCH

Kaynakça

1. Aghion, P., Bacchetta, P., Ranciere, R., & Rogoff, K. (2009). Exchange rate volatility and productivity growth: The role of financial development. Journal of Monetary Economics, 56(4), 494-513. https://doi.org/10.3386/w12117
2. Alao, R. O., Alhassan, A., Alao, S., Olanipekun, I. O., Olasehinde-Williams, G. O., & Usman, O. (2023). Symmetric and asymmetric GARCH estimations of the impact of oil price uncertainty on output growth: evidence from the G7. Letters in Spatial and Resource Sciences, 16(1), 5. https://doi.org/10.1007/s12076-023-00325-z
3. Arslan, M., Arslan, H., & Çelik, İ. E. (2022). Petrol fiyat volatilitesinin ülke ekonomik göstergelerine etkisinin ekonometrik analizi: Türkiye örneği. Journal of Accounting Institute, (67), 71-81. https://doi.org/10.26650/med.1105715
4. Aykırı, M. (2020). Petrol fiyatlarındaki hareketliliğin temel makroekonomik göstergeler üzerindeki etkisi. Sosyoekonomi, 28(45), 121-138.
5. Bai, J., & Perron, P. (2003). Critical values for multiple structural change tests. The Econometrics Journal, 6(1), 72-78. https://doi.org/10.1111/1368-423x.00102
6. Bernanke, B. S. (1983). Irreversibility, uncertainty, and cyclical investment. The Quarterly Journal of Economics, 98(1), 85-106. https://doi.org/10.2307/1885568
7. Berument, M. H., Ceylan, N. B., & Dogan, N. (2010). The impact of oil price shocks on the economic growth of selected MENA1 countries. The Energy Journal, 31(1), 149-176. https://doi.org/10.5547/issn0195-6574-ej-vol31-no1-7
8. Bollerslev, T. (1986). Generalized autoregressive conditional heteroskedasticity. Journal of Econometrics, 31(3), 307-327. https://doi.org/10.1016/0304-4076(86)90063-1

9. Çakır, M., & Kaya, A. E. (2023). Türkiye’de döviz kuru geçişkenliği zamanla değişiyor mu?. İstanbul İktisat Dergisi, 73(1), 359-383. https://doi.org/10.26650/istjecon2022-1210198
10. Çatık, A. N., & Önder, A. Ö. (2013). An asymmetric analysis of the relationship between oil prices and output: The case of Türkiye. Economic Modelling, 33, 884-892. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2013.06.004
11. Dedeoğlu, D., & Kaya, H. (2014). Pass-through of oil prices to domestic prices: Evidence from an oil-hungry but oil-poor emerging market. Economic Modelling, 43, 67-74. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2014.07.038
12. Demirgil, H., Kayış, A. A., & Sezgin, A. (2015). Ham petrol fiyatlarında belirsizlik ve büyüme üzerinde asimetrik etkileri: VARMA-GARCH ve Asimetrik BEKK Modelleri. In International Conference on Economics (August 18-20, 2015), Torino, Italy.
13. Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of The American Statistical Association, 74(366a), 427-431. https://doi.org/10.2307/2286348
14. Dixit, A. K., & Pindyck, R. S. (1994). Investment under uncertainty. Princeton University Press. https://doi.org/10.1515/9781400830176
15. Domaç, I., & Yücel, E. M. (2005). What triggers inflation in emerging market economies?. Review of World Economics, 141(1), 141-164. https://doi.org/10.1596/1813-9450-3376
16. Dumrul, C., & Gokalp, K. H. (2022). Döviz kuru oynaklığının ihracata etkisi: Türkiye ekonomisi için ekonometrik bir analiz. Business and Economics Research Journal, 13(1), 11-30. https://doi.org/10.20409/berj.2022.359
17. Elder, J., & Serletis, A. (2010). Oil price uncertainty. Journal of Money, Credit and Banking, 42(6), 1137-1159. https://doi.org/10.1111/j.1538-4616.2010.00323.x
18. Engle, R. F. (1982). Autoregressive conditional heteroscedasticity with estimates of the variance of United Kingdom inflation. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 987-1007. https://doi.org/10.2307/1912773
19. Engle, R. F., & Kroner, K. F. (1995). Multivariate simultaneous generalized ARCH. Econometric Theory, 11(1), 122-150. https://doi.org/10.1017/s0266466600009063
20. Engle, R. F., & Ng, V. K. (1993). Measuring and testing the impact of news on volatility. The Journal of Finance, 48(5), 1749-1778. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.1993.tb05127.x
21. Hamida, A., & Nasr, S. B. (2024). Volatility transmission between oil price and exchange rate. International Journal of Energy Economics and Policy, 14(5), 380-392. https://doi.org/10.32479/ijeep.15801
22. Hamilton, J. D. (1983). Oil and the macroeconomy since World War II. Journal of Political Economy, 91(2), 228-248. https://doi.org/10.1086/261140
23. Jo, S. (2014). The effects of oil price uncertainty on global real economic activity. Journal of Money, Credit and Banking, 46(6), 1113-1135. https://doi.org/10.1111/jmcb.12135
24. Kara, H., & Öğünç, F. (2008). Inflation targeting and exchange rate pass-through: The Turkish experience. Emerging Markets Finance and Trade, 44(6), 52-66. https://doi.org/10.2753/ree1540-496x440604
25. Leigh, D., & Rossi, M. (2002). Exchange Rate Pass-Through in Türkiye. IMF Working Paper WP/02/204. https://doi.org/10.5089/9781451874518.001
26. Salem, L. B., Zayati, M., Nouira, R., & Rault, C. (2024). Volatility spillover between oil prices and main exchange rates: Evidence from a DCC-GARCH-connectedness approach. Resources Policy, 91, 104880. https://doi.org/10.2139/ssrn.4745745
27. Sims, C. A. (1980). Macroeconomics and reality. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 1-48. https://doi.org/10.2307/1912017