FIKIH BAĞLAMINDA ETİ YENİLEN HAYVANLARIN KLASİK VE MODERN KESİM YÖNTEMLERİ, ŞARTLARI VE HÜKMÜ

Allah, insan için sayısız nimet var ettiğini ve insanın emrine verdiğini haber vermektedir. Beşerin yaşamını devam ettirebilmesi için verdiği nimetlerden iyi ve temiz olanları helâl, pis olanları ise haram kıldığını da bildirmektedir. İnsana verilen nimetlerden birisi de hayvanlardır ki, insanoğlu tarih boyunca yaşamını kolay-laştırmak için bu hayvanları binek veya yük taşıma aracı olarak kullanmış, beslenmek gayesi ile de etlerin-den ve sütlerinden de istifade etmiştir. İslâm fıkhı, insanın yararlandığı bu hayvanların tüketim için hangile-rinin helâl, hangilerinin haram konusunu hükme bağlamaktadır. İslâm fıkhında tüketilen hayvanlarla ilgili ilk etapta mubahlık ve serbestlik aslî kural olmakla birlikte gerekli durumlarda ise bir takım kayıt, sınırlamalar ve hükümler de koyulmuştur. Binaenaleyh eti yenilen ve yenilmeyen hayvanlar belirlenmiş, kesim şart ve usulleri de hükme bağlanmıştır. Buna göre, kesilecek veya tüketilecek hayvanlar hüküm altına alındığı gibi aynı şekilde bu hayvanların hangi usulle ve kim tarafından kesilmesi gerektiği de hüküm altına alınmıştır. Buna bağlı olarak, kesilecek hayvanın niteliği, hayvanın kesim şekli, kesimde besmele çekmenin hükmü, kesimi yapan kasabın dînî inancı gibi hususlar, fıkıh mezhepleri arasında tartışılmış ve bazı hususlarda farklı yorumlar yapılmıştır. Yaşadığımız çağda özellikle gıda üretiminin endüstriyel boyut kazanması, dünya ticare-tinin yaygınlaşması dahası farklı inanç müntesiplerinin ürettiği gıdaların olabildiğince tüketilmesi, hayvan kesimini yani helâl kesimi daha da önemli hale getirmiştir. Hassaten günümüzde modern mezbahalarda uygu-lanan kesim teknikleri, besmele konusu ve ehl-i kitap mensuplarının kestiği hayvan etinin hükmü gibi konu-lar tartışılan konular olmaktadır. Bu çalışma, İslâm fıkhında hayvan kesimi (tezkiye/zebîha) meselesini klasik ve son dönemde ortaya çıkan modern yöntemler bağlamında ele alarak Hanefî, Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinin konuya ilişkin görüş-lerini mukayeseli bir yaklaşımla irdelemeyi amaçlamaktadır. Bu makale, nitel yöntem çerçevesinde gerçek-leştirilmiş olup temel veri kaynaklarını klasik fıkıh literatürü ile çağdaş akademik çalışmalar oluşturmakta-dır. Bu bağlamda kaynaklardan elde edilen veriler dokümantasyon yöntemiyle analiz edilmiş olup, mezhepler arası görüş farklılıkları ve ittifak noktaları sistematik biçimde ortaya konulmuştur. Söz konusu bu çalışmada, öncelikle İslâm hukukunda hayvan kesiminin yalnızca teknik bir işlem olmadığı bilakis bununla birlikte ibadet boyutu bulunan dînî bir uygulama olduğu ifade edilmiştir. Araştırmada İslâm fıkhı açısından hayvan kesimin geçerliliğini belirleyen unsurlar; kesilecek hayvanın niteliği, kesimi gerçek-leştiren kişinin durumu, kesim aleti, kesim şekli ve tesmiye (besmele) başlıkları altında detaylı bir şekilde incelenmiştir. İslâm dînî açısından eti yenilen hayvanların kesim şekli ve şartları Kur’an ve Sünnet tarafından oluşturulmuş, belirlenen bu şekil ve şartlar fıkıh kitaplarımızda da geçmektedir. Ancak günümüzde hayvan kesimi ile ilgili bazı yeni modern yöntemler de geliştirilmiştir. Bu yöntemler, kesim sırasında kesilecek hay-vanın acısını daha da azaltmak gayesi ve kesimin daha rahat yapılabilmesi için hayvana uygulanmaktadır. Tüm dünyada her geçen gün daha da yaygınlık kazanan ve kullanılan söz konusu bu yöntemlerin, İslâm fıkhı açısından uygun olup olmadığı, uygun olması halinde ise hangi şartlarda olabileceği hususu fukahâ arasında tartışma konusu olmaktadır. Bu makalede söz konusu sorulara ve konulara cevap oluşturmaya çalışılmıştır.

Allah informs that He has created countless blessings for mankind and has placed them at the disposal of humanity. He also states that He has made the good and pure blessings permissible (halal) and the impure ones forbidden (haram) to enable humankind to sustain its life. One of the blessings given to humanity is animals, which humankind has used throughout history as a means of transportation or carrying loads to facilitate life, and has also benefited from their meat and milk for sustenance. Islamic jurisprudence regulates which of these animals are permissible (halal) and which are forbidden (ha-ram) for consumption. In Islamic jurisprudence, while permissibility and freedom are the primary rules re-garding animals consumed, certain conditions, limitations, and rulings are also imposed when necessary. Therefore, animals whose meat is permissible or impermissible to eat are determined, and the conditions and methods of slaughter are also regulated. Accordingly, just as the animals to be slaughtered or consumed are determined, so too are the methods and those hose who are to perform the slaughter. Consequently, issues such as the quality of the animal to be slaughtered, the method of slaughter, the ruling on reciting the Bismil-lah (in the name of Allah) during slaughter, and the religious affiliation of the butcher performing the slaugh-ter have been debated among the sects of Islamic jurisprudence, resulting in differing interpretations on some points. In our time, especially with the industrialization of food production, the expansion of global trade, and the consumption of food produced by people of different faiths, animal slaughter—namely halal slaughter—has become increasingly important. In particular, the slaughtering techniques used in modern slaughterhouses, the issue of reciting the Bismillah, and the ruling on the meat of animals slaughtered by People of the Book (Ahl al-Kitāb) are subjects of debate. This study aims to examine the issue of animal slaughter (tazkiyah/dhabīḥah) in Islamic jurisprudence with-in the context of both classical and recently developed modern methods, through a comparative analysis of the views held by the Ḥanafī, Mālikī, Shāfiʿī, and Ḥanbalī schools. The study adopts a qualitative research design, and the primary sources of data consist of classical works of fiqh as well as contemporary academic studies. The data obtained from these sources have been analyzed using the documentation method, and points of agreement and disagreement (ikhtilāf) among the schools have been systematically identified. The study first emphasizes that in Islamic law, animal slaughter is not merely a technical procedure but also a religious practice with a devotional dimension. Moreover, the factors determining the validity of animal slaughter are examined in detail under the following headings: the nature of the animal to be slaughtered, the status of the person performing the slaughter, the instrument used, the method of slaughter, and the recitation of Tasmiyah (the invocation of the name of God). In Islam, the method and conditions for the slaughter of animals whose meat is permissible are established by the Qur’an and the Sunnah, and these principles are elaborated in classical fiqh literature. However, in the modern period, new methods of animal slaughter have been developed. These methods are applied with the aim of minimizing the animal’s suffering and facilitating the process. The permissibility of these increasingly widespread methods from the perspective of Islamic jurisprudence—and, if deemed permissible, the condi-tions under which they may be applied—remains a subject of debate among Muslim jurists (fuqahāʾ). This article attempts to address the aforementioned questions and issues.