‘Tanrı’nın Rolünü Oynama’ İddiası Bağlamında Klonlamanın Kelâm İlmi Açısından Kritiği

Bu çalışma, modern biyoteknolojinin en tartışmalı alanlarından biri olan insan klonlamasını, özellikle “Tanrı’nın rolünü oynama” iddiası çerçevesinde İslâm kelâmı perspektifinden ele almayı amaçlamaktadır. Genetik bilimindeki hızlı ilerlemeler, klonlamayı yalnızca teknik veya tıbbî bir uygulama olmaktan çıkararak yaratma, insanın ontolojik statüsü, ilahî kudret ve ahlâkî sorumluluk gibi temel teolojik meselelerin yeniden tartışılmasına zemin hazırlamıştır. Bu bağlamda makale, klonlamanın gerçekten ilahî yaratma fiiline bir müdahale teşkil edip etmediği ve bu iddianın kelâmî açıdan ne ölçüde temellendirilebilir olduğu sorusuna odaklanmaktadır. Çalışmada öncelikle klonlamanın bilimsel mahiyeti açıklanarak biyolojik anlamda yoktan yaratma ile mevcut biyolojik unsurlar üzerinde gerçekleştirilen teknik müdahale arasındaki fark ortaya konulmuştur. Klonlama sürecinin, var olan genetik materyalin belirli bir teknik işlemle yeniden düzenlenmesine dayandığı; bu nedenle ontolojik anlamda yeni bir varlığı yoktan var etme niteliği taşımadığı vurgulanmaktadır. Bu ayrım, makalenin teolojik analizinin temelini oluşturur. Çünkü “Tanrı’nın rolünü oynama” iddiası büyük ölçüde klonlamanın yaratma fiiliyle özdeşleştirilmesine dayanmaktadır; oysa kelâm geleneğinde yaratma kavramı yalnızca Allah’a mahsus olan yoktan var etme anlamında kullanılmaktadır. Makale, klasik kelâm literatüründe özellikle Mu‘tezilî, Eş’arî ve Mâtürîdî geleneklerde yaratma, kudret, fiil ve sebep-sonuç ilişkisine dair geliştirilen kavramsal çerçeveyi analiz ederek insan fiilleri ile ilahî yaratma arasındaki ontolojik ayrımı ortaya koymaktadır. Bu geleneklerde insanın fiilleri, hakikî anlamda yaratma olarak değil, mevcut varlık alanı içinde gerçekleşen tasarruf, sebebiyet veya tevlîd olarak değerlendirilir. Dolayısıyla insanın biyoteknolojik müdahaleleri, ontolojik düzeyde yaratma fiiline ortaklık anlamına gelmemektedir. Bu yaklaşım, klonlamanın tevhid inancına aykırı olduğu yönündeki iddiaların kelâmî açıdan zorunlu olmadığını göstermektedir. Çalışmada ayrıca klon bireyin ontolojik ve ahlâkî statüsü de ele alınmıştır. Genetik özdeşliğin bireysel bilinç, irade ve kişilik bakımından bir aynilik doğurmadığı; bu nedenle klon bireylerin diğer insanlardan farklı bir varlık kategorisi oluşturmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu durum, dinî ve ahlâkî sorumluluk bakımından klon bireylerin tam anlamıyla insan olarak değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak makale, insan klonlamasının İslâm teolojisi açısından zorunlu bir inanç krizine yol açmadığını savunmaktadır. Aksine klonlama tartışmalarının, yaratma, insan fiilleri, kader ve sorumluluk gibi temel kelâmî kavramların daha derinlikli biçimde yeniden düşünülmesine imkân sunduğu ileri sürülmektedir. Böylece çalışma, modern biyoteknolojik gelişmeler ile klasik kelâmî ilkeler arasında çatışma yerine kavramsal bir yeniden yorumlama imkânı bulunduğunu ortaya koyarak, klonlama meselesini teolojik açıdan daha dengeli ve analitik bir zemine taşımayı hedeflemektedir.

This study aims to examine human cloning -one of the most controversial developments in modern biotechnology- from the perspective of Islamic theology (kalām), particularly within the framework of the claim that cloning constitutes “playing the role of God.” Rapid advances in genetic science have transformed cloning from a purely technical or medical practice into a subject of profound theological reflection, raising fundamental questions concerning creation, the ontological status of human beings, divine power and moral responsibility. Within this context, this article focuses on whether cloning can genuinely be regarded as an intrusion into the divine act of creation and to what extent such a claim can be theologically justified within the framework of classical kalām. This study first clarifies the scientific nature of cloning by distinguishing between creation ex nihilo and technical intervention within an already existing biological order. It argues that cloning is based on the manipulation and replication of pre-existing genetic material and therefore does not possess the ontological character of bringing something into existence from nothingness. This distinction constitutes the central foundation of the theological analysis, since the claim that cloning represents “playing God” largely depends on equating cloning with the divine creation. In classical Islamic theology, however, creation in its true sense refers exclusively to God’s act of originating existence from nonexistence (ījād), a capacity that cannot be attributed to human agency. Drawing on classical kalām literature, this article analyzes key concepts such as creation, power, action, and causality, particularly within the Muʿtazilite and Māturīdī traditions. These theological frameworks establish a clear ontological distinction between the divine creation and human action. Human acts are not understood as acts of creation in the literal sense but rather as forms of intervention, mediation, or causation that operate within an already created order. From this perspective, biotechnological interventions, including cloning, cannot be considered participation in or usurpation of divine creative power. Accordingly, this study argues that the claim that cloning contradicts the doctrine of divine unity lacks a firm theological basis when examined through the conceptual categories of classical Islamic theology. This article further addresses the ontological and moral status of cloned individuals. It maintains that genetic identity does not entail identity of consciousness, will, or personal experience, and therefore, cloned individuals do not constitute a distinct category of being. Rather, they remain fully human, possessing independent agency and moral responsibility. Consequently, from a theological standpoint, cloned individuals are subject to the same ethical and religious accountability as any other human. In conclusion, this study argues that human cloning does not necessarily generate a theological crisis within Islamic thought. Instead, it provides an opportunity for a more nuanced reconsideration of foundational kalām concepts, such as creation, human agency, destiny, and moral responsibility. By situating contemporary biotechnological developments within the conceptual framework of classical Islamic theology, this article demonstrates that the relationship between scientific advancement and theological principles need not be understood in terms of conflict, but rather as a field that invites conceptual clarification and reinterpretation.