Mâtûrîdî’de İstidlâlin İşlev Alanları
Öz
Mâturîdî’nin istidlâle verdiği önem bilinmektedir. Onun düşünce sisteminde istidlâle dayalı yorumlamanın ayrı bir yeri vardır. İstidlâli doğru haber ve sağlam duyularla birlikte bilgi edinmenin temel yolları arasında gören Mâturîdî’nin düşüncesinde istidlâlin bilgi edinme aracı olarak kullanılmasının reddi mümkün görünmemektedir. Zira istidlâli reddetmek için bile istidlâle ihtiyaç duyulurken, doğru haber ve duyulardan gelen bilginin test edilmesi için de gereken yine istidlâldir.
Mâturîdî’ye göre insanlar için istidlâle dayalı yorumlamaya elverişli alanlar bulunmaktadır. Bu alanlarla ilgili istidlâller, genelde duyulur âlemden hareket ederek duyular ötesinin bilgisine ulaşma şeklinde kurgulanır. O, istidlâllerini Allah’ın varlığı ve birliği, ahiretin varlığı, âlemin hudusü gibi konularda görüşlerini delillendirmek maksadıyla kullanmıştır. Bu alanların bilgisine duyulur âlemde elde edilen bilgilerin delâletiyle ulaşmak mümkündür. Ancak Mâturîdî’nin düşüncesinde kişinin olaylara bağlı olarak değişkenlik gösterebilen ruhî yapısı, kimi zaman onun istidlâlde bulunmasını engelleyebilir. İnat ve kibir bu türden ruhî durumlara örnektir.
Çalışmamız; literatür taraması, karşılaştırma ve yorumlama yöntemleriyle işlenecektir. Mâturîdî’nin Kitâbü’t-Tevhid ve Te’vîlât, adlı eserleri bu yöntemlerle taranarak Mâturîdî’nin özellikle bu iki eseri çerçevesinde istidlâli hangi açılardan ele aldığı, görüşlerini temellendirirken ondan nasıl yararlandığı, istidlâlin kapsamını ve işlev alanlarını nasıl belirlediği gibi sorular etrafında şekillendirilecektir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdunnâfî Efendi. Mizân-u Şerh-i Mütercim-i Burhan. yy.: 1295.
- Ak, Ahmet. Büyük Türk Âlimi Mâturîdî ve Mâturîdîlik. İstanbul: Ensar, 2017.
- Alper, Hülya. “Mâturîdî’nin Akıl ve Vahiy Algısı”. Mâturîdî’nin Düşünce Dünyası. Ed. Şaban Ali Düzgün. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2011.
- Altıntaş, Ramazan. “Kelâmî Epistemolojide Aklın Değeri”. Kelâm'da Bilgi Problemi. Bursa: 2003.
- Bâkıllânî, Ebû Bekir. Kitâbü’t-Temhîd, Thk. İmâdüddin Ahmed Haydar. Beyrut: 1407/1987.
- Câbirî, Muhammed Âbid. Arap-İslâm Kültürünün Akıl Yapısı. Ter. Burhan Köroğlu-Hasan Hacak-Ekrem Demirli. İstanbul: 2000.
- Cürcânî, Seyyid Şerif. et-Ta’rîfât. Beyrut 1985.
- Debûsî, Ebû Zeyd . Takvîmü’l-Edille fî Usûli’l-Fıkh. Thk. Halil Muhyiddin el-Meyyis. Beyrut: 1421/2001.
- Eşʻarî, Ebû’l-Hasan. Makâlâtu’l-İslâmiyyîn. Thk. M. Abdulhamid. Beyrut: Mektebetü’l-Asliyye, 1999.
- İbn Manzûr. Lisânü’l-Arab. Kâhire: 1119.