İngiliz Erken Dönem Şiîlik Çalışmaları ve Thomas Herbert Örneği
Öz
İngilizler, Oryantalizm alanında önemli çalışmalar ortaya koymuşlardır. Geçmişte İngilizler ilk dönemlerinden itibaren İslamiyet hususunda bilgi birikimleri üst seviyelere ulaştığı halde, Şiîlik çalışmaları işin içine dâhil olduğunda daha geç tarihlere rast gelmiştir.
İngilizlerin Şiilik alanında çalışmalarının
hayata geçmesiyle ilginç hususiyetler kendini göstermiştir. Bilgi-siyaset,
siyaset-bilgi denklemleri İngilizlerin Orta Doğu coğrafyasındaki etki ve
icraatlarında değişmeyen hareket noktası olmuştur. Safevîler döneminden
başlayarak, Dünya savaşları sürecinde saha hâkimiyetlerinin arka planında
yüksek bilgi birikimi kendini göstermiştir. Ortadoğu bugün bile bu etkiden hala
kurtulamamıştır. Çalışmamızın ana ekseni olan İngiliz erken dönem Şiilik
çalışmalarının genelinde göze çarpan hususları arz ettikten sonra bu alanda
zirveye noktaya ulaşmış İngiliz Araştırmacı Thomas Herbert’i incelemeye çalıştık.
Herbert, dönemin Şia düşüncesini, sokakta yaşayan hayatını ve bizzat kendi
gözlemlerinden aktarması bakımından oldukça benzersizdir. Bize aktarmış olduğu
bazı adetler ve davranışlar bugün mevcut olmaması bakımından tarihi belge
niteliğindedir
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- -Ali Şeriati, Ali Şîası Safevî Şîası, trc. Feyzullah Artinli, İstanbul 1990.
- -Brentjes Sonja, Travellers from Europe in the Ottoman and Safavid Empires, 16th-17th Centuries: Seeking, Transforming, Discarding Knowledge, 2010.
- -Brummett, Palmira, Keşifler çağında Osmanlı Denizgücü ve Doğu Akdeniz’de Diplomasi, İstanbul 2013.
- -Carthright John, The Preacher’s Travels, 1611.
- -Chew, Samuel, The Crescent and The Rose, İslâm and England during the Renassaince, New York 1937.
- -Denham John, The Sophy A Tragedy, London 1641.
- -Herbert Thomas, Some Yeares Travels in Afric, Asia, Especially Describing the Famous Empires of Persia and Industant as also Divers other Kingdoms In the Oriental Indies, London, 1638.
- -Hyde, Thomas, Veterum Persarum et Parthorum et Medorum Religionis Historia, 1700.
- -Huncî, Fazlullah b. Rûzbihân (ö. 927/1521), Târîh-i Âlem-i Ârâ-yı Eminî, tsh. John E. Woods, trc. Vladimir Minorsky, The Royal Asiatic Society, London 1992.
- -Ghatta, Javad, “By Mortus Ali and Our Persia Gods: Multiple Persian Identities in Tamburlaine and The Travel of the Three English Brothers” Issues in Review 235 Renaissance: Alexander the Great and Early Modern Classicism from the British Isles to the Malay Archipelago’, Comparative Literature 58 (2006).