18. Yüzyıl Osmanlı Üretim ve Tüketim Dünyasında Bir Liman: İskenderiye

Doğu Akdeniz’de bir tedarik merkezi olması mahiyetine ışık tutmayı amaçlamaktadır. Makalede arşiv kaynaklarına dayanarak merkezden Mısır valiliğine merkezden Mısır valiliğine, kadılığına ve diğer yerel yöneticilere gönderilen kayıtlar incelenmekte ve bunların değerlendirmesi yapılmaktadır. Buna göre devletin ticareti zaman zaman kontrol altında tutmaya çalıştığı, öncelikli olarak pirinç ve kahve gibi gıda mallarının ihracına yasak koyduğu ve ülke içinde kalmasını sağlamaya çalıştığı görülmekte ve özellikle İstanbul piyasası olmak üzere imparatorluk içindeki fiyat artışını engellemeye yönelik tedbirler aldığı anlaşılmaktadır. Devletin bu politikaları Osmanlı toplumunda tüketim malları ticaretinin yönünü de kontrol altında tutmaya çalıştığının açık göstergesi olmalıdır. Osmanlı piyasasında kalan bu malların alıcısı olan tüketiciler de mercek altına alınmıştır. Yazışmalarda göze çarpan diğer bir nokta ise söz konusu malların lojistiğinde başvurulan Avrupalı gemiler ve bunların mal taşımalarıyla alakalı düzenlemelerdir. Buna göre Osmanlı yönetimi Mısır mallarının İstanbul’a nakliyesi için İskenderiye limanında bulunan Avrupa bandıralı gemilerin kullanımının azaltılarak mîrî kalyonların kullanımını teşvik etmiş; ancak yerli gemi sayısının yetersiz kalması sebebiyle bu prensibini sık sık esnetmek zorunda kalmıştır.

This article examines the trade of food supplies in Alexandria, a bustling Mediterranean hub for the grain and spices in the 18th century. Through a close study of archival sources, including imperial edicts addressed to the Egyptian governor, kadi, and local administrators, the article reveals the state’s attempts to control this trade, primarily by banning the export of commodities such as rice and coffee. The state’s policies demonstrate that it aimed to control the direction of the movement of consumer goods in order to ensure their availability in the local markets and to prevent price increases, especially in Istanbul. The profile of consumers of these products are also evaluated. Moreover, the Ottoman administration encouraged the use of state (mîrî) galleons and tried to restrict European-flagged (müste’men) ships in the transportation of Egyptian goods from Alexandria to Istanbul. However, it had to give concessions and had to employ foreign ships throughout the century due to shortages in the number of domestic vessels.