Toplumsal ve Mekânsal Konumuyla Otakçıyân Mustafa Paşa Tekkesi

Dervish lodges served diverse functions at every stage of the Ottoman Empire. During the foundation of the Ottoman State, they had solid military aspects. In the following periods, lodges with vital educational elements started to appear. This situation made them the most widespread and networked institutions of the Ottoman Empire. For this reason, evaluating the lodges with their social aspects and positions is essential. This study examines the Mustafa Pasha Lodge founded by a member of the Naqshbandiyya order, was founded by Köse/Bahir Mustafa Pasha in 1753 and was an essential place among the Istanbul lodges. Later on, the lodge was revived by Meşrepzâde Mehmed Ârif Efendi and his family in 1849. The study offers maps prepared by digital methods (ArcGIS) grounded on the information in archival sources and foundation charters. It, thus, analyzes the lodge comparatively in terms of its location, population, income and services. It aims to contribute novel perspectives to the field by looking at the Mustafa Pasha Lodge via different methods and approaches.

Tekkeler Osmanlı Devleti özelinde değerlendirildiğinde, tarihinin her aşamasında çeşitli fonksiyonları ile öne çıkmışlardır. Kuruluş döneminde “kolonizatör dervişler” askerî yönü öne çıkan; genişleme ve refah döneminde ise âlim ve sanatkâr sûfiler eğitim yönü kuvvetli tekkeler kurmuşlardır. Bu durum onları Osmanlı Devleti’nin en yaygın ilişki ağına sahip kurumlarından biri hâline getirmiştir. Bu sebeple tekkeleri toplumsal yönleri ve konumlarıyla değerlendirmek önemlidir. Nakşibendiyye tarikatına bağlı olan tekke 18. yüzyıl sadrazamlarından Köse/Bahir Mustafa Paşa tarafından kurulmuş, Meşrepzâde Mehmed Ârif Efendi ve ailesi tarafından 19.yüzyılın ilk yarısında ihyâ edilmiştir. Bu çalışmada matbaalı bir Merkez Tekke olan Mustafa Paşa Tekkesi, arşiv belgeleri ve vakfiyelerden edinilen bilgiler ışığında, ArcGIS programı kullanılarak hazırlanmış olan haritalar ile şehir içindeki konumu, nüfusu, gelirleri, hizmetleri çerçevesinde incelenecektir.