Amerikan Konsolosluk Raporlarına Göre Diyarbekir Vilayeti'nde İktisadi Hayat (1900-1909)

Amerikan Ulusal Arşivleri ve Amerika Birleşik Devletleri Ticaret ve Çalışma Bakanlığı’ndan elde edilen konsolos raporlarına dayandırılarak hazırlanan bu çalışmada, 1900-1909 yılları arasında Diyarbekir Vilayeti’nin iktisadi durumu incelenmiştir. Makalenin birinci bölümünde Diyarbekir Vilayeti’nin sosyo ekonomik durumuna yer verilmiş, ikinci bölümünde Diyarbekir’in ticaret potansiyeli ve vilayet dahilinde ithalat ile ihracata konu olan ürünler, ürünlerin miktarı ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Son bölümünde ise Amerika Birleşik Devletleri’nin vilayetle olan iktisadi ilişkileri ele alınmaktadır. Çalışma kapsamında Diyarbekir merkezli herhangi bir Amerikan ajansının bulunmadığı, ticari faaliyetlerin Doğu Türkiye Amerikan Ajansı ve Harput Amerikan Konsolosluğu’nun çatısı altında yürütüldüğü görülmektedir. Vilayetin ihracatı tarım ve hayvancılığa dayalı ham ürünlerden oluşmakta, ithal edilen ürünler ise mâmül ve yarı mâmül mallardan meydana gelmektedir. Vilayet genelinde az Amerikan malının talep gördüğü tespit edilmiştir.

This article, based on consular reports obtained from the National Archives and Records Administration and the United States Department of Commerce and Labor, examines the economic situation of the Diyarbekir province between 1900 and 1909. In the first part, the article analyzes the socio-economic situation of the province of Diyarbekir. The next part examines Diyarbekir's trade potential and the amount and evaluation of the products subject to import and export within the province. The final section discusses the economic relations of the United States of America with the province. Within this framework, it becomes evident that no American agency has established its base in Diyarbekir. Instead, commercial operations transpire under the auspices of the Eastern Turkey American Agency and the Harput American Consulate. The province primarily exports agricultural and livestock-based raw products. Conversely, imports predominantly comprise finished and semi-finished goods. Notably, there is a limited demand for American products within the entire province.