Modern Osmanlı-Türk Askerî Tarihinde Manzum Ben-Anlatıları: Askerî Hafızadan Duyguların Tarihine

Bu makale, modern Osmanlı-Türk askerî tarihyazımında bugüne dek büyük ölçüde göz ardı edilmiş manzum (şiirsel) ben-anlatılarına odaklanarak, bu metinlerin hem biçimsel hem işlevsel açıdan özgün bir kaynak türü olarak değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır. Makale bilhassa son dönem Osmanlı harpleri ve 20. yüzyıla ait manzum asker anısı örneklerini ele alarak, askerî tecrübelerin sadece olgusal değil, yoğun duygusal içerikleriyle de kayda geçirildiğini göstermektedir. Makale, manzum anıların gazavatnâme, sergüzeştnâme ve âşık tarzı destanlar gibi, erken modern dönem menşeli Osmanlı anlatı geleneklerinden beslendiğinin altını çizmektedir. Bunun yanı sıra, makale şiir formunun duygu aktarımındaki esnekliği ve sözlü kültürle kurduğu güçlü bağlar sayesinde, bireysel hafızayı kolektif hafızaya etkili biçimde taşıyacak araçlardan biri olarak görüldüğünü tartışmaktadır. Bu çerçevede çalışma, manzum ben-anlatılarını yalnızca edebî bir tercih değil, modern dönemde askerî deneyimlerin bilhassa duygusal boyutunu kayda geçiren metinler olduğunu göstermektedir. Bununla bağlantılı olarak, manzum ben-anlatılarının, askerî tarihyazımının “duyguların tarihi” gibi yeni yaklaşımlarla daha verimli bir şekilde etkileşime geçmesini sağlayabilecek çokkatmanlı anlatılar olduğunu ileri sürmektedir.

This article examines verse (poetic) ego-documents of soldiers, a largely overlooked source type in modern Ottoman-Turkish military historiography, and argues for their recognition as distinctive historical te xts, both in form and function. Focusing on examples from the late Ottoman wars and twentieth-century military memoirs, the study demonstrates that these narratives record military experience not only in factual terms but also through rich emotional expression. It highlights the continuity of these verse accounts with early modern Ottoman narrative traditions such as Ottoman military campaign narratives (gazavatnâme), memoir narratives (sergüzeştnâme), and the âşık-style folk poetry. The article further contends that the poetic form—due to its flexibility in conveying emotions and its deep connection to oral culture—served as a powerful vehicle for transforming personal memory into collective remembrance. Accordingly, it positions verse autobiographies not merely as literary choices, but as meaningful records of the emotional dimensions of military life in the modern period. In doing so, the article suggests that these multilayered narratives offer fertile ground for integrating Ottoman-Turkish military historiography with newer approaches such as the history of emotions.