Araştırma Makalesi
PDF EndNote BibTex RIS Kaynak Göster

War, Fiscal Crisis, and the Imperial Mint: Financing Military Expenses in the second half of the 18th Century

Yıl 2022, Sayı 4, 39 - 54, 15.10.2022
https://doi.org/10.54462/kadim.1164711

Öz

One of the most troubled periods in Ottoman history began in 1774, after the Treaty of Küçük Kaynarca. The Ottoman treasury was crushed by the cost of the war that ended and even worse, it had to deal with great difficulties in preparing for future wars. During this period when the financial crisis was at its peak, the biggest supporter of the treasury was the Imperial Mint. The events following Sultan Mustafa’s enthronement transformed the Imperial Mint into a reserve treasury. The Imperial Mint mobilized its revenues to cover the expenses of the army and the navy. Among these revenues, the total amount of the fund of unfixed revenues (zuhurat akçesi) and the campaign fund (seferiye akçesi) only exceeded 88 million guruş in this period (between 1766 and 1794). The income generated by the debasement of the coins in circulation was not included in this amount. This study focuses on the ways in which the revenues set aside as the reserve fund were used to meet the military expenditures.

Kaynakça

  • Başkanlık Osmanlı Arşivi (BOA).
  • Bâb-ı Defterî Başmuhasebe Kalemi Defterleri (D.BŞM.d), nr. 4639; nr. 41465; nr. 41464.
  • Bâb-ı Defterî Başmuhasebe Darbhâne-i Âmire Defterleri (D.BŞM.DRB.d), nr. 16646; 16643/A.
  • Bâb-ı Defterî Başmuhasebe Darbhâne-i Âmire (BOA, D.BŞM. DRB).
  • Mabeyn, Darbhâne ve Hazine-i Hassa Nezareti Defterleri (HH.d), nr. 19652; 21786.
  • Darbhâne-i Âmire Defterleri (D.DRB.d), nr. 648; 649; 856; 857.
  • Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi, Defter (TSMA.d), nr. 8317; 8321/2.
  • Ahmed Câvid. Hadîka-i Vekāyi`. haz. Adnan Baycar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1998.
  • Ahmed Cevdet Paşa. Târih-i Cevdet. 4. Cilt. İstanbul: 1309.
  • Ahmed Vasıf Efendi. Ahmed Vâsıf Efendi ve Mehâsinü’ l-Âsâr ve Hakāikü’ l-Ahbâr’ı, 1166 – 1188/1752–1774 (İnceleme ve Metin). haz. N. Sağlam. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2020.
  • Ahmed Vasıf Efendi. Mehâsinü’ l- Âsâr ve Hakāikü’ l-Ahbâr. haz. M. İlgürel. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, 1978.
  • Aynural, Salih. İstanbul Değirmenleri ve Fırınları, Zahire Ticareti (1740-1840). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2002.
  • Beydilli, Kemal. “Küçük Kaynarca’dan Yıkılışa”. Osmanlı Devleti ve Medeniyeti Tarihi. ed. E. İhsanoğlu. 1/65-135. İstanbul: IRCICA, 1994.
  • Bölükbaşı, Ömerül Faruk. XVIII. Yüzyılın İkinci Yarısında Darbhâne-i Âmire. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Doktora Tezi, 2010.
  • Bölükbaşı, Ömerül Faruk. XVIII. Yüzyılın İkinci Yarısında Darbhâne-i Âmire. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2013.
  • Bölükbaşı, Ömerül Faruk. “İstanbul’da Doğan Bir Osmanlı Sikkesi: Kuruş (Yeni Belge ve Tespitler Işığında Osmanlı Kuruşunun Ortaya Çıkış Hikâyesi)”. Osmanlı İstanbulu. 6/399 – 415. ed. A. Akyıldız vd. İstanbul: 2019.
  • Bölükbaşı, Ömerül Faruk. “Darphane Defterleri Işığında Osmanlı Piyasasında Yabancı Sikkeler (1766 – 1802)”. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi 47 (2022), 345 – 384.
  • Cezar, Yavuz. Osmanlı Maliyesinde Bunalım ve Değişim Dönemi (XVIII. yy.’ dan Tanzimat’a Mâlî Tarih). İstanbul: Alan Yayıncılık, 1986. Engin, Hakan. Tuna Savunma Hattında Bir Osmanlı İstihkâmı: Askeri ve Mâli Yönleriyle İbrail Kalesi’nin Organizasyonu (1711 – 1829). Edirne: Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Doktora Tezi, 2022.
  • Fedakâr, Cengiz. Kafkasya’da İmparatorluklar Savaşı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.
  • Genç, Mehmet. “Mâlikâne”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 17/516-518. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
  • Genç, Mehmet. “Osmanlı Maliyesinde Mukataa Kavramı”. Osmanlı Maliyesi: Kurumlar ve Bütçeler. ed. Mehmet Genç - Erol Özvar. 1/57-64. İstanbul: 2006.
  • Görür, Cem. Sultan III. Mustafa: Ailesi, Günlük Hayatı, Dini ve İlmi İlgileri. Bilecik: Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2020.
  • Güçer, Lütfi. “XVIII. Yüzyılın Ortalarında İstanbul’un İaşesi İçin Lüzumlu Hububatın Temini Meselesi”. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası 11/1-4 (1949-1950), 396-416.
  • Itzkowitz, Norman. Mehmed Raghıb Pasha: The Making of An Ottoman Grand Vezir. Princeton: Princeton University, PhD Thesis, 1959.
  • Özvar, Erol. “Osmanlılar: Mâlî Yapı”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 33/521-525. İstanbul: TDV Yayınları, 2007.
  • Pakalın, Mehmet Zeki. Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü. 1. Cilt. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1983.
  • Sievert, Henning. Zwischen arabiscer Provinz und Hoher Pforte, Beziehungen, Bildung und Politik des osmanischen Bürokraten Ragıb Mehmed Paşa (st.1763). Würzburg: Ergon Verlag, 2008.
  • Yeşil, Fatih. “İstanbul’un İaşesinde Nizâm-ı Cedid: Zahire Nezâreti’nin Kuruluşu ve İşleyişi (1793- 1839)” Türklük Araştırmaları Dergisi 15 (Bahar 2004), 113-142.

Savaş, Mâlî Kriz ve Darbhâne-i Âmire: 18. Yüzyılın İkinci Yarısında Askerî Giderlerin Finansmanı

Yıl 2022, Sayı 4, 39 - 54, 15.10.2022
https://doi.org/10.54462/kadim.1164711

Öz

Osmanlı tarihinin en sıkıntılı dönemlerinden biri 1774 yılında, Küçük Kaynarca Antlaşması’ndan sonra başladı. Osmanlı hazinesi biten savaşın mâliyeti altında ezilmişti, daha kötüsü müstakbel savaşa hazırlanmak için büyük sıkıntılarla baş etmek zorundaydı. Mali krizin zirveye çıktığı bu dönemde hazinenin en büyük destekçisi Darbhâne-i Ȃmire olacaktı. Sultan III. Mustafa’nın cülusundan sonra gelişen olaylar Darphane’ye ihtiyat hazinesi vasfı kazandırmıştı. Darphane çeşitli gelir gider fonlarında topladığı paraları ordu ve donanmanın masraflarını karşılamak üzere seferber etti. Bu dönemde (1766 – 1794 yılları arasında) Darphane’nin sadece zuhurat ve seferiye akçesi fonlarının geliri 88 milyon kuruşu aşıyordu. Üstelik tedavüldeki sikkelerin tağşişiyle sağlanan gelir bu paranın dışındaydı. Bu çalışmada Darphane’nin ihtiyat hazinesi olarak temin ettiği gelirleri askerî harcamaları karşılamak üzere nasıl kullandığı üzerinde durulacaktır.

Kaynakça

  • Başkanlık Osmanlı Arşivi (BOA).
  • Bâb-ı Defterî Başmuhasebe Kalemi Defterleri (D.BŞM.d), nr. 4639; nr. 41465; nr. 41464.
  • Bâb-ı Defterî Başmuhasebe Darbhâne-i Âmire Defterleri (D.BŞM.DRB.d), nr. 16646; 16643/A.
  • Bâb-ı Defterî Başmuhasebe Darbhâne-i Âmire (BOA, D.BŞM. DRB).
  • Mabeyn, Darbhâne ve Hazine-i Hassa Nezareti Defterleri (HH.d), nr. 19652; 21786.
  • Darbhâne-i Âmire Defterleri (D.DRB.d), nr. 648; 649; 856; 857.
  • Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi, Defter (TSMA.d), nr. 8317; 8321/2.
  • Ahmed Câvid. Hadîka-i Vekāyi`. haz. Adnan Baycar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1998.
  • Ahmed Cevdet Paşa. Târih-i Cevdet. 4. Cilt. İstanbul: 1309.
  • Ahmed Vasıf Efendi. Ahmed Vâsıf Efendi ve Mehâsinü’ l-Âsâr ve Hakāikü’ l-Ahbâr’ı, 1166 – 1188/1752–1774 (İnceleme ve Metin). haz. N. Sağlam. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2020.
  • Ahmed Vasıf Efendi. Mehâsinü’ l- Âsâr ve Hakāikü’ l-Ahbâr. haz. M. İlgürel. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, 1978.
  • Aynural, Salih. İstanbul Değirmenleri ve Fırınları, Zahire Ticareti (1740-1840). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2002.
  • Beydilli, Kemal. “Küçük Kaynarca’dan Yıkılışa”. Osmanlı Devleti ve Medeniyeti Tarihi. ed. E. İhsanoğlu. 1/65-135. İstanbul: IRCICA, 1994.
  • Bölükbaşı, Ömerül Faruk. XVIII. Yüzyılın İkinci Yarısında Darbhâne-i Âmire. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Doktora Tezi, 2010.
  • Bölükbaşı, Ömerül Faruk. XVIII. Yüzyılın İkinci Yarısında Darbhâne-i Âmire. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2013.
  • Bölükbaşı, Ömerül Faruk. “İstanbul’da Doğan Bir Osmanlı Sikkesi: Kuruş (Yeni Belge ve Tespitler Işığında Osmanlı Kuruşunun Ortaya Çıkış Hikâyesi)”. Osmanlı İstanbulu. 6/399 – 415. ed. A. Akyıldız vd. İstanbul: 2019.
  • Bölükbaşı, Ömerül Faruk. “Darphane Defterleri Işığında Osmanlı Piyasasında Yabancı Sikkeler (1766 – 1802)”. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi 47 (2022), 345 – 384.
  • Cezar, Yavuz. Osmanlı Maliyesinde Bunalım ve Değişim Dönemi (XVIII. yy.’ dan Tanzimat’a Mâlî Tarih). İstanbul: Alan Yayıncılık, 1986. Engin, Hakan. Tuna Savunma Hattında Bir Osmanlı İstihkâmı: Askeri ve Mâli Yönleriyle İbrail Kalesi’nin Organizasyonu (1711 – 1829). Edirne: Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Doktora Tezi, 2022.
  • Fedakâr, Cengiz. Kafkasya’da İmparatorluklar Savaşı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.
  • Genç, Mehmet. “Mâlikâne”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 17/516-518. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
  • Genç, Mehmet. “Osmanlı Maliyesinde Mukataa Kavramı”. Osmanlı Maliyesi: Kurumlar ve Bütçeler. ed. Mehmet Genç - Erol Özvar. 1/57-64. İstanbul: 2006.
  • Görür, Cem. Sultan III. Mustafa: Ailesi, Günlük Hayatı, Dini ve İlmi İlgileri. Bilecik: Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2020.
  • Güçer, Lütfi. “XVIII. Yüzyılın Ortalarında İstanbul’un İaşesi İçin Lüzumlu Hububatın Temini Meselesi”. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası 11/1-4 (1949-1950), 396-416.
  • Itzkowitz, Norman. Mehmed Raghıb Pasha: The Making of An Ottoman Grand Vezir. Princeton: Princeton University, PhD Thesis, 1959.
  • Özvar, Erol. “Osmanlılar: Mâlî Yapı”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 33/521-525. İstanbul: TDV Yayınları, 2007.
  • Pakalın, Mehmet Zeki. Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü. 1. Cilt. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1983.
  • Sievert, Henning. Zwischen arabiscer Provinz und Hoher Pforte, Beziehungen, Bildung und Politik des osmanischen Bürokraten Ragıb Mehmed Paşa (st.1763). Würzburg: Ergon Verlag, 2008.
  • Yeşil, Fatih. “İstanbul’un İaşesinde Nizâm-ı Cedid: Zahire Nezâreti’nin Kuruluşu ve İşleyişi (1793- 1839)” Türklük Araştırmaları Dergisi 15 (Bahar 2004), 113-142.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Tarih
Bölüm Araştırma Makaleleri
Yazarlar

Ömerül Faruk BÖLÜKBAŞI> (Sorumlu Yazar)
MARMARA ÜNİVERSİTESİ
0000-0002-4868-2253
Türkiye

Yayımlanma Tarihi 15 Ekim 2022
Gönderilme Tarihi 20 Ağustos 2022
Kabul Tarihi 11 Eylül 2022
Yayınlandığı Sayı Yıl 2022, Cilt , Sayı 4

Kaynak Göster

Bibtex @araştırma makalesi { kadim1164711, journal = {Kadim}, issn = {2757-9395}, eissn = {2757-9476}, address = {Sakarya Universitesi Esentepe Kampüsü,Fen-Edebiyat Fakülteci Blok C, Ofis:210 Sakarya-Serdivan}, publisher = {Burhan ÇAĞLAR}, year = {2022}, number = {4}, pages = {39 - 54}, doi = {10.54462/kadim.1164711}, title = {Savaş, Mâlî Kriz ve Darbhâne-i Âmire: 18. Yüzyılın İkinci Yarısında Askerî Giderlerin Finansmanı}, key = {cite}, author = {Bölükbaşı, Ömerül Faruk} }
APA Bölükbaşı, Ö. F. (2022). Savaş, Mâlî Kriz ve Darbhâne-i Âmire: 18. Yüzyılın İkinci Yarısında Askerî Giderlerin Finansmanı . Kadim , (4) , 39-54 . DOI: 10.54462/kadim.1164711
MLA Bölükbaşı, Ö. F. "Savaş, Mâlî Kriz ve Darbhâne-i Âmire: 18. Yüzyılın İkinci Yarısında Askerî Giderlerin Finansmanı" . Kadim (2022 ): 39-54 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/kadim/issue/73030/1164711>
Chicago Bölükbaşı, Ö. F. "Savaş, Mâlî Kriz ve Darbhâne-i Âmire: 18. Yüzyılın İkinci Yarısında Askerî Giderlerin Finansmanı". Kadim (2022 ): 39-54
RIS TY - JOUR T1 - Savaş, Mâlî Kriz ve Darbhâne-i Âmire: 18. Yüzyılın İkinci Yarısında Askerî Giderlerin Finansmanı AU - Ömerül FarukBölükbaşı Y1 - 2022 PY - 2022 N1 - doi: 10.54462/kadim.1164711 DO - 10.54462/kadim.1164711 T2 - Kadim JF - Journal JO - JOR SP - 39 EP - 54 VL - IS - 4 SN - 2757-9395-2757-9476 M3 - doi: 10.54462/kadim.1164711 UR - https://doi.org/10.54462/kadim.1164711 Y2 - 2022 ER -
EndNote %0 Kadim Savaş, Mâlî Kriz ve Darbhâne-i Âmire: 18. Yüzyılın İkinci Yarısında Askerî Giderlerin Finansmanı %A Ömerül Faruk Bölükbaşı %T Savaş, Mâlî Kriz ve Darbhâne-i Âmire: 18. Yüzyılın İkinci Yarısında Askerî Giderlerin Finansmanı %D 2022 %J Kadim %P 2757-9395-2757-9476 %V %N 4 %R doi: 10.54462/kadim.1164711 %U 10.54462/kadim.1164711
ISNAD Bölükbaşı, Ömerül Faruk . "Savaş, Mâlî Kriz ve Darbhâne-i Âmire: 18. Yüzyılın İkinci Yarısında Askerî Giderlerin Finansmanı". Kadim / 4 (Ekim 2022): 39-54 . https://doi.org/10.54462/kadim.1164711
AMA Bölükbaşı Ö. F. Savaş, Mâlî Kriz ve Darbhâne-i Âmire: 18. Yüzyılın İkinci Yarısında Askerî Giderlerin Finansmanı. Kadim. 2022; (4): 39-54.
Vancouver Bölükbaşı Ö. F. Savaş, Mâlî Kriz ve Darbhâne-i Âmire: 18. Yüzyılın İkinci Yarısında Askerî Giderlerin Finansmanı. Kadim. 2022; (4): 39-54.
IEEE Ö. F. Bölükbaşı , "Savaş, Mâlî Kriz ve Darbhâne-i Âmire: 18. Yüzyılın İkinci Yarısında Askerî Giderlerin Finansmanı", Kadim, sayı. 4, ss. 39-54, Eki. 2022, doi:10.54462/kadim.1164711

  88x31.png   open-access-logo.png  iThenticate%20logo.svg COPE.jpg  ?url=http%3A%2F%2Fchronicle-brightspot.s3.amazonaws.com%2F08%2Fef%2F76a3b8edc13339e8299f84677342%2Fsherpa-romeo-long-logo.jpg986248006?profile=original&width=48&height=48&crop=1%3A1

Kadim'de yayınlanan makaleler, (CC BY-NC 4.0) Creative Commons Atıf-Gayriticari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. Bilimsel araştırmaları kamuya ücretsiz sunmanın bilginin küresel paylaşımını artıracağı ilkesini benimseyen dergi, tüm içeriğine anında açık erişim sağlamaktadır. Makalelerdeki fikir ve görüşlerin sorumluluğu sadece yazarlarına ait olup Kadim'in görüşlerini yansıtmazlar. Kullanım Şartları ve Gizlilik Politikası