Mehmet Ali Efendi’nin Nasturilere Dair Tanzim Ettiği Layihanın Transkripsiyon ve Değerlendirmesi
Öz
19. yüzyılın sonlarında Anadolu Ordusu’nda görevli Erkan-ı Harbiye’den Kolağası (Yüzbaşı) Mehmet Ali Efendi’nin kaleme aldığı ve bu çalışmaya konu olan layihası (raporu) gerek Nasturilerin Hakkâri ve çevresindeki durumları gerekse de bölge tarihi açısından önemli bir arşiv vesikasıdır. Aynı dönemde bölgenin diğer etno-dinî unsurları için de benzer layihalar kaleme alınmıştır. Kendi modern devletini inşa sürecindeki Osmanlı Devleti’nin hâkimiyet sahasındaki unsurları yeniden tanımanın ve tanımlamanın bir tezahürü şeklinde ortaya çıkan söz konusu layihaların sayısı oldukça fazladır. Dolayısıyla Mehmet Ali Efendi’nin layihası benzer nitelikteki layihalara ışık tutması açısından da kayda değer bir arşiv vesikası olarak değerlendirmek mümkündür. Daha çok siyasî kaygılarla hazırlandığı anlaşılan layihanın Berlin süreci ile bağlantılı olarak Ermeni meselesi ile ilişkilendirilmesi dikkat çekicidir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- BOA, Osmanlı Arşivi. Sadaret Mektubî Mühimme Kalemi Evrakı [A.MKT.MHM], Dosya No. 443, Gömlek No. 33.
- BOA, Osmanlı Arşivi. Yıldız Esas Evrak [Y.EE.] Dosya No: 131, Gömlek No. 32.
- BOA, Osmanlı Arşivi. Meşihat Şeriyye Sicilleri Defterleri [MŞH.ŞSD.d.], Defter No: 3828.
- BOA, Osmanlı Arşivi. Yıldız Mütenevvi Maruzat [Y.MTV], Dosya No. 126, Gömlek No. 73.
- BOA, Osmanlı Arşivi. Yıldız Perakende Dahiliye Nezareti Maruzatı [Y.PRK.DH]. Dosya No. 9, Gömlek No. 26.
- BOA, Osmanlı Arşivi. Bâb-ı Âlî Evrak Odası [BEO]. Dosya No: 360, Gömlek No: 26954.
- Salnâme-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye, Matbaa-i Amire, Dersaadet, 1313.
- Abou-El-Haj, R. A., (2018). Modern Devletin Doğası: 16. Yüzyıldan 18. Yüzyıla Osmanlı İmparatorluğu. çev. Oktay Özel ve Canay Şahin. Ankara: İmge Kitabevi.
- Ahmet Cemal, (1311). Coğrafyayı Osmâni, İstanbul.
- Albayrak, K., (1997). Keldanîler ve Nasturîler. Konya: Vadi Yayınları.