Nikah İzinnamelerine Göre Rumkale Kazasında Evlilikler ve Akrabalık Bağları (1886-1894)

Studies on family in Ottoman society have reached a wide literature. Studies in the field generally deal with the structure of the family, its quality, socio-economic status, traditions, responsibilities of family members and domestic problems. Studies dealing with kinships established between families through marriage are quite limited. More studies are needed to determine the factors that are effective in the formation of kinship patterns between settlements under historical conditions. This study, prepared to contribute to the field in question, is based on the marriage licenses registered by the Rumkale district court between 1886 and 1894. These records, which are official permission for marriage, allow determining the rates of marriage within and outside the village and kinship ties throughout the historical process. Spouse choices reflected in the records help determine the social relationship networks based on marriage in the Rumkale district. In Halfeti, which is the center of the district, the communication of families with the surrounding villages and the kinship relations established between the villages are evaluated through marriages. By examining the distance factor in giving and receiving daughters in the region under the transportation conditions of the late 19th century, it is evaluated whether the Euphrates River, which divides the district into two, had a restrictive role in the establishment of these relations. The dates when the permits are issued reveal the seasons of the weddings and the environmental factors affecting this issue. Knowing the marriage and kinship relations in the region is useful in understanding the relationships that Halfeti and the villages develop within themselves and with each other through giving and receiving daughters.

Osmanlı toplumunda aile konusundaki çalışmalar geniş bir literatüre ulaşmış durumdadır. Alana dair çalışmalar genel olarak ailenin yapısı, niteliği, sosyo-ekonomik durumu, gelenekleri, aile bireylerinin sorumlulukları ve aile içi sorunları ele almaktadır. Aileler arasında evlilik yoluyla kurulan akrabalıkları ele alan çalışmalar ise oldukça sınırlıdır. Tarihsel koşullarda yerleşim birimleri arasındaki akrabalık örüntüsünün oluşumunda etkili olan faktörlerin tespiti için daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Söz konusu alana katkı sunmak için hazırlanan bu çalışma 1886-1894 yılları arasında Rumkale kaza mahkemesi tarafından tescil edilen nikah izinnamelerini esas almaktadır. Evlilik için resmi izin mahiyetindeki bu kayıtlar, tarihsel süreçte köyiçi-köydışı evlilik oranlarını ve akrabalık bağlarını belirlemeye olanak sağlamaktadır. Kayıtlara yansıyan eş seçimleri, Rumkale kazasında evliliğe dayalı toplumsal ilişki ağlarının belirlenmesine yardımcı olmaktadır. Kaza merkezi olan Halfeti’de ailelerin çevre köylerle irtibatı ve köyler arasında kurulan akrabalık ilişkileri evlilikler üzerinden ortaya konularak değerlendirilmektedir. 19. yüzyıl sonlarındaki ulaşım koşullarında bölgede kız alıp vermede mesafe faktörü irdelenerek kazayı ikiye ayıran Fırat Nehri’nin bu ilişkilerin tesisinde kısıtlayıcı bir rolü olup olmadığı değerlendirilmektedir. İzinnamelerin düzenlendiği tarihler, düğünlerin mevsimlerini ve bu hususa etki eden çevresel faktörleri ortaya çıkarmaktadır. Bölgede evlilik ve akrabalık ilişkilerinin bilinmesi Halfeti ile köylerin kız alıp verme yoluyla kendi içindeki ve birbirleriyle geliştirdikleri ilişkileri anlamak bakımından yararlıdır.