Şeybânîler ve Bâbürlüler Rekabetinin (1500-1599) Meydana Getirdiği Jeo-Politik Parçalanma

İslam tarihinde 16. yüzyıl Müslüman toplumlarda yeni siyasal düzenlerin ortaya çıkması itibariyle dikkat çekicidir. Bu yüzyılda Osmanlılar, Safevîler ve Bâbürlüler şeklinde üç büyük devlet ve Timurluların özellikle Mâverâünnehir ve Türkistan topraklarında Özbekler ve Kazaklar gibi hanlıklar ortaya çıkmıştır. Bu yeni düzenler, beraberinde yeni çatışma alanlarını ve aralarında çok boyutlu bir rekabeti ön plana çıkarmıştır. Bu rekabette özellikle Şeybâniler-Bâbürlüler mücadelesi İslam dünyasının doğusunda bulunan Mâverâünnehir, Horasan ve Hint Alt Kıtası arasında jeo-politik bir kopuş meydana getirmiştir. Bu kopuş sebebiyle Şark İslam’ı arasında insan-toplum, bilgi-fikir ve mal-ticaret hareketliliği ve akışı tıkanmaya başlamıştır. Bu çalışmada Şark İslam’ı arasında bulunan Şeybânîler ile Bâbürlülerin rekabetinin özellikle Timurluların mirasını elde etmeye yönelik meydana geldiği ortaya konulmuştur. Dolayısıyla bu çalışma Mâverâünnehir-Horasan-Hint Alt Kıtası merkezli yaşanan tüm bu çatışmaların özelde Şark İslam’ında siyasî, coğrafî, ticarî, ilmî ve kültürel bütünlüğün parçalanması olduğunu tahkik etmiştir. Bu sayede Müslümanlarda sonuçlarını doğrudan birkaç yüzyıl içinde gözlemlediğimiz durağanlaşma ve daralmanın kökenleri Şeybânîler ve Bâbürlüler mücadele örnekleminden hareketle aşikar hale getirilmiş olacaktır.

In Islamic history, the 16th century is remarkable for the emergence of new orders in Muslim societies. In this century, three great states, namely the Ottomans, Safavids and Baburids, and khanates such as the Uzbeks and Kazakhs emerged in the lands of the Timurids. These new orders have brought to the fore new areas of conflict and a multi-dimensional competition between them. In this competition, it created a blockade especially between the Safavids, Ottomans-Shaybanids, Ottomans-Baburids and Shaybanids-Baburids, and created a geo-political break between Eastern Islam on Iran-Azerbaijan-Basra and Ottoman Western Islam. Due to this rupture, the mobility and flow of people-society, information-idea and goods-commerce among Eastern Islam began to be blocked. In this study, it has been revealed that the rivalry between the Shaybanids and the Baburids among Eastern Islam was especially aimed at obtaining the legacy of the Timurids. Therefore, this study has investigated that all these conflicts centered in Transoxiana-Khorasan-Indian Subcontinent are the disintegration of political, geographical, commercial, scientific and cultural integrity, especially in Eastern Islam. In this way, the roots of the stagnation and contraction, the results of which we have directly observed in Muslims within a few centuries, will be made obvious, based on the example of the struggle between the Shaybanids and the Baburids.