Hayvan Temelli Halk İnanışları ve Geleneksel Şifa Uygulamaları: Güneydoğu Anadolu Örneği
Öz
İnsanlar, tarihöncesinden beri hastalıkları tedavi etmek için doğal kaynakları kullanmışlardır. Bu kaynakların arasında bulunan hayvanlar ve hayvansal ürünler, dünyanın her kültüründe, geleneksel şifa uygulamalarında önemli bir rol oynamıştır. Olağanüstü biyolojik çeşitliliğe ve tarihöncesi dönemlere dayanan aynı zamanda pastoral geleneğe sahip bir bölge olan Güneydoğu Anadolu’daki sosyo-kültürel yapının ayrılmaz bir parçası olarak hayvanlar yer almakta, özellikle geleneksel şifa uygulamalarında ve halk inançlarında köklü bir rol oynamaktadır. Etnografik alan araştırmalarına ve sözlü tarihlere dayanan bu çalışma, Güneydoğu Anadolu'daki geleneksel şifa uygulamaları ve halk inanışlarında hayvanların rolünü belgelemektedir. Diyabet için kirpi yağı ve kanser için kaplumbağa kanı gibi hayvansal içeriklerle tedavi edilen 60 tan fazla tedavi çeşidi bulunmaktadır. Besi hayvanlarından elde edilen ürünler, kardiyovasküler hastalık dahil olmak üzere çeşitli rahatsızlıklar için kullanılırken, yılanlar ve akrepler gibi zehirli hayvanlar ise göz hastalıkları ve saç dökülmesinin tedavisinde kullanılmaktadır. Çalışma, ayrıca hayvanlara atfedilen kültürel, sembolik ve manevi anlamları inceleyerek hayvanlar ile halk inançları arasındaki köklü bağlantıları vurgulamaktadır. Elde edilen sonuçlar, halkbilimi, etnomedikal ve kültürel antropolojiye katkı sağlamakla birlikte, geleneksel yaşamda iç içe geçmiş hayvan-insan-çevre ilişkisine dair içgörüler sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Geleneksel şifa uygulamaları, Zooterapi, Halk inanış, Etnografya, Güneydoğu Anadolu
Kaynakça
- Acıpayamlı, Orhan. “Türkiye Folklorunda Halk Hekimliği ve Özellikleri”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi 26/1-2 (Haziran 1969), 1-9.
- Akın, Erdem. “Efsanelerde (Menkıbe-Memorat) Halk Hekimliği İnanış ve Uygulamaları”. Türk Halk Hekimliği Kitabı. ed. Nagihan Baysal Yurdakul. 341-378. Çanakkale: Paradigma Akademi, 2023.
- Altaf, Muhammad vd. “The Use of Fish and Reptiles in Traditional Folk Therapies in Three Districts of Chenab Riverine Area in Punjab, Pakistan”. Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine 16/1 (Aralık 2020), 38. https://doi.org/10.1186/s13002-020-00379-z
- Alves, Rômulo Rn - Alves, Humberto N. “The Faunal Drugstore: Animal-Based Remedies Used in Traditional Medicines in Latin America”. Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine 7/1 (Aralık 2011), 9. https://doi.org/10.1186/1746-4269-7-9
- Alves, Rômulo Romeu Nóbrega vd. “From Past to Present: Medicinal Animals in a Historical Perspective”. Animals in Traditional Folk Medicine. ed. Rômulo Romeu Nóbrega Alves - Ierecê Lucena Rosa. 11-23. Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg, 2013. https://doi.org/10.1007/978-3-642-29026-8_2
- Alves, Rômulo Romeu Nóbrega - Barboza, Raynner Rilke Duarte. “The Role of Animals in Human Culture”. Ethnozoology. 277-301. Elsevier, 2018. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-809913-1.00015-6
- Alves, Rômulo Romeu Nóbrega - Ierecê Lucena Rosa (ed.). Animals in Traditional Folk Medicine: Implications for Conservation. Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg, 2013. https://doi.org/10.1007/978-3-642-29026-8
- Ambarlı, Didem vd. “An Overview of Biodiversity and Conservation Status of Steppes of the Anatolian Biogeographical Region”. Biodiversity and Conservation 25/12 (Kasım 2016), 2491-2519. https://doi.org/10.1007/s10531-016-1172-0
- Benítez, Guillermo. “Animals Used for Medicinal and Magico-Religious Purposes in Western Granada Province, Andalusia (Spain)”. Journal of Ethnopharmacology 137/3 (Ekim 2011), 1113-1123. https://doi.org/10.1016/j.jep.2011.07.036
- Blem, Charles R - Zimmerman, Mark P. “The Energetics of Shedding: Energy Content of Snake Skin”. Comparative Biochemistry and Physiology Part A: Physiology 83/4 (Ocak 1986), 661-665. https://doi.org/10.1016/0300-9629(86)90705-X