DİNİ METİNLER VE AKIL: ANALİTİK BİR ÇALIŞMA

This study will address the problematic relationship that Muslims have with religious texts within the context of text-reason. It will try to describe the issue with the concept of text domination. As is well known, the dominance of rhetorical literature is strikingly evident in the human sciences of Islam. This leads to the predominance of literal meaning in the interpretation of religious texts, especially the Qur'an and Hadith. This reduces the role of reason in interpretation and prevents the meaning of the text from being carried forward to later times. This study, which will address the problems and examples of the search for absolute meaning, will advocate a form of interpretation oriented towards the intention of the word. The purpose of the study is to highlight the issues Muslims face in interpreting religious texts, establish a healthy relationship based on reason and text, and contribute to the discussion by opening the problem referred to as text domination in the theological academy. The study will give examples from the literature of Islamic sciences and historical practices of the domination of reason by the text. The aim is to question contemporary man's indifference to religious texts and to bring the intent of the word to the forefront with an analytical method based on historical data. To this end, the ways of approaching texts that allow them to subjugate reason will be discussed and ways of avoiding this will be suggested. A believing intellect must be fully trusted. The concern to interpret the text according to human desires cannot be considered an excuse for distrusting reason. In order to solve the problem of the arbitrariness of understanding and against the domination of the text, it can be suggested that reason should be accompanied by three elements: historical consciousness, the fundamental values of the Qur'an, and the goal of reforming and avoiding disruption... When a believing intellect observes these three elements, it can take precautions against the worry of arbitrariness.

Bu çalışma metin-akıl bağlamında Müslümanların dini metinlerle olan problematik ilişkiyi ele alacaktır. Problemi metin tasallutu kavramıyla betimlemeye çalışacaktır. Bilindiği gibi İslâm ilimlerinde beyan edebiyatının hakimiyeti bariz biçimde göze çarpmaktadır. Bu da başta Kur’ân ve hadis olmak üzere dini metinlerin yorumunda literal anlamın ağırlık kazanmasına neden olmaktadır. Bu durum yorumlamada aklın rolünü kısmakta ve metnin anlamını sonraki zamanlara taşınmasına mâni olmaktadır. Mutlak anlam arayışlarının sorunlarına ve örneklerine değinecek olan bu çalışma, sözün maksadına yönelik bir yorumlama biçimini savunacaktır. Çalışmanın amacı Müslümanların dini metinleri yorumlamada yaşadıkları sorunları gösterip metinlerle aklı temel alan sağlıklı bir ilişki kurmak ve ilahiyat akademiyasının metin tasallutu kavramıyla ifade edilen sorunu tartışmaya açarak katkıda bulunmaktır. Çalışmada metnin akla tasallut ettiğine dair İslâmi ilimler literatüründen ve tarihsel uygulamalardan örnekler verilecektir. Hedef tarihsel verilere dayanarak analitik bir yöntemle çağdaş insanın dini metinlere karşı olan ilgisizliğini sorgulamak ve sözün maksadını ön plana çıkarmaktır. Bu amaçla metinlerin aklı tasallut altına almaya izin veren yaklaşım biçimleri ele alınacak ve bunun önüne geçmenin yolları önerilecektir. İnsan arzularına göre metni yorumlama endişesi, akla güvensizliğin mazereti sayılamaz. Metnin tasallutuna karşı ve anlamanın keyfiliği sorununu çözmek için akla üç unsurun eşlik etmesi önerilebilir: tarihsel bilinç, Kur’ân’ın temel değerleri ve Islah etme ve ifsattan kaçınma hedefi… İman etmiş bir akıl, bu üç unsuru gözettiğinde keyfilik endişesine karşı tedbir alabilir.