EBÜ’L-HASEN EL-MEHÂMİLÎ’NİN HAYATI VE EL-LÜBÂB ADLI ESERİNİN İNCELENMESİ
Öz
Bu makale, IV./X. yüzyıl Bağdat’ında yetişen Şâfiî fakihlerinden Ebü’l-Hasen Mehâmilî’nin (ö. 415/1024) hayatını, ilmî şahsiyetini ve özellikle Lübâb adlı eserini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde Mehâmilî’nin yetiştiği ilmî çevre, hocaları, talebeleri ve ilmî mirası klasik biyografi ve tabakât kaynakları ışığında ele alınmıştır. İkinci bölümde ise Lübâb, müellife nispeti, günümüze ulaşan yazma nüshaları, Şâfiî fıkıh literatüründeki yeri ve sonraki fakihler üzerindeki etkisi bakımından değerlendirilmiştir. Bu bağlamda eser, fıkhî meseleleri ele alış tarzı ve mezhep içi rivayet çeşitliliğini yansıtma yöntemi açısından incelenmiştir. Lübâb’ın Şâfiî mezhebi içerisindeki konumunu ortaya koymak amacıyla Nevevî (ö. 676/1277), Tâceddîn es-Sübkî (ö. 771/1370), Zerkeşî (ö. 794/1392) ve Zekeriyyâ el-Ensârî (ö. 926/1520) gibi önde gelen âlimlerin esere yaptıkları atıflar dikkate alınmıştır. Çalışmada yöntem olarak biyografik çözümleme ile literatür temelli eser incelemesi birlikte kullanılmış; klasik kaynakların yanı sıra modern akademik çalışmalardan da istifade edilmiştir. Sonuç olarak bu makale, Mehâmilî’nin ilmî katkılarını ve Lübâb’ın Şâfiî fıkıh geleneği içerisindeki yerini tanıtıcı ve değerlendirici bir perspektifle ortaya koymayı hedeflemektedir.
Anahtar Kelimeler
Fıkıh, Şâfiî fıkhı, Mehâmilî, Lübâb, Te’sir.
Etik Beyan
Bu çalışmada bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine riayet edilmiştir. İntihal, sahtecilik, çarpıtma, tekrar yayım, haksız yazarlık ve benzeri etik dışı davranışlara kesinlikle başvurulmamıştır. Tarafımdan hazırlanmış olan bu makale özgün bir çalışma olup, daha önce hiçbir yerde yayımlanmamış ve yayımlanmak üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir. Çalışmada yararlanılan tüm kaynaklara eksiksiz biçimde atıf yapılmıştır.
Ayrıca, çeviri yapılan bazı kısımlarda zaman zaman yapay zekâdan destek alınmış; ancak bu çevirilerin doğruluğu tarafımca titizlikle kontrol edilerek gerekli düzeltmeler yapılmıştır.
Bu beyan ile söz konusu makalenin etik ilkelere uygun olduğunu kabul, beyan ve taahhüt ederim.
Teşekkür
Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilgi, tecrübe ve rehberliğiyle bana yol gösteren değerli danışmanım Doç. Dr. M. Aziz Yaşar’a teşekkür ederim.
Kaynakça
- Abdülkerîm b. Suneytân (thk.). İbnü’l-Mehâmilî, el-Lübâb’ın Mukaddimesi. Medine: Dâru’l-Buhârî, 1416/1995.
- Aynî, Mahmûd b. Ahmed. İkdü’l-Cümân fî Târîhi Ehli’z-Zamân. Beyrut: Dâru Kütübi’l-‘İlmiyye, 2005.
- Bağdâdî, Ahmed b. Alî. Târîhu Bağdâd. Thk. Beşşâr ‘Awwâd Ma‘rûf. Beyrut: Dâru’l-Ğarb el-İslâmî, 2001.
- Bağdâdî, İsmâ‘îl Paşa. Hediyyetü’l-‘Ârifîn: Esmâü’l-Müellifîn ve Âsâru’l-Musannifîn. Beyrut: Dâru İhyâ’i’t-Türâsi’l-‘Arabî, 1951.
- Brockelmann, Carl. Târîhu’l-Edeb el-‘Arabî (Geschichte der Arabischen Litteratur). C. 3. Leiden: Brill, 1902.
- Cengiz, Mehmet. “Değişen Şartlar Karşısında Fıkhın/İslâm Hukukunun Kültürel Kodlara Yaklaşımı.” Teoloji ve Antropoloji Perspektifinden Din ve Kültür İlişkisi II, 2022.
- Cengiz, Mehmet, İslâm Hukuku Usûlünde Beyân Teorisi, İlahiyat Yayınları, Aralık 2024.
- İbn Hacer, Ahmed b. Alî. Tabakâtu’ş-Şâfi‘iyye el-Kübrâ. Beyrut: Dâru’l-Ma‘rifa, 1997.
- İbn Hallikân, Ahmed b. Muhammed. Vefeyâtü’l-A‘yân ve Enbâü Ebnâ’i’z-Zamân. Thk. İhsân Abbâs. Beyrut: Dâru Sâdır, 1994.
- İbn Kesîr, İsmâ‘îl b. Ömer. el-Bidâye ve’n-Nihâye. Thk. Abdullah b. Abdilmuhsin et-Turkî. Kahire: Dâru’l-Hicre, 1997.