HALİFE YUSUF’UN MECMAʿU’L-MESÂʾİL ADLI ESERİNDE İZLEDİĞİ YÖNTEM ÜZERİNE BİR İNCELEME

Bu makale, Halife Yusuf’un Mecmaʿu’l-mesâʾil adlı eserinde benimsediği ilmî yöntemi incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, müellifin meseleleri ele alış tarzı; kaynak kullanımı, mezhep içi ve mezhepler arası görüşleri değerlendirme biçimi, tercih metodolojisi ve güncel meselelere yaklaşımı bağlamında analiz edilmiştir. Halife Yusuf’un, temel olarak Şâfiî mezhebinin usûl ve görüşlerini merkeze aldığı, ancak ihtiyaç hâlinde diğer mezheplerin görüşlerine de başvurmak suretiyle pragmatik ve çözüm odaklı bir yaklaşım geliştirdiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte müellifin, ihtilaflı konularda delilleri mukayese ederek kendi tercihlerini açıkça ortaya koyması, bireysel uygulamalar ile fetvaya konu olacak toplumsal yönlendirmeleri birbirinden ayırması ve zayıf görüşlerle amel meselesine ihtiyatlı bir çerçevede yaklaşması, onun metodolojisinin belirgin özellikleri arasında yer almaktadır. Ayrıca eserde, çağdaş dönemde tartışma konusu olan zekât–vergi ilişkisi gibi güncel meselelerin ele alınması, müellifin geleneksel fıkhî birikimi modern ihtiyaçlarla irtibatlandırma çabasını göstermektedir. Sonuç olarak Mecmaʿu’l-mesâʾil, hem klasik fıkhî tartışmaları sistematik biçimde aktaran hem de yöntem bakımından ölçülü, delil temelli ve uygulamaya yönelik bir perspektif sunan bir çalışma olarak değerlendirilmektedir.

This article aims to examine the scholarly methodology employed by Khalīfa Yūsuf in his work Majmaʿ al-Masāʾil. The study analyzes the author’s approach to addressing legal issues, including his use of sources, evaluation of intra- and inter-madhhab opinions, methodology of preference, and approach to contemporary matters. It is observed that Khalīfa Yūsuf primarily centers the principles and opinions of the Shāfiʿī school, yet, when necessary, he also refers to the views of other madhhabs, thereby adopting a pragmatic and solution-oriented approach. Moreover, the author clearly articulates his preferred positions by comparing evidences in cases of disagreement, distinguishes between individual practice and societal guidance in issuing fatwas, and approaches the issue of acting upon weak opinions with caution—features that characterize his methodology. Furthermore, the inclusion of contemporary issues, such as the relationship between zakāh and taxation, demonstrates his effort to connect traditional juridical knowledge with modern needs. Accordingly, Majmaʿ al-Masāʾil can be regarded as a work that not only systematically presents classical jurisprudential debates but also offers a measured, evidence-based, and practice-oriented perspective.