ABDULHADİ EL-ARAŞKÎ VE “TEFSÎRU SURETİ LOKMÂN” ADLI ESERİNDE YER VERDİĞİ HADİSLER
Öz
Tarih boyunca büyük medeniyetlere beşiklik eden
Diyarbakır ve çevresi, İslami ilimler alanında da pek çok âlimin yetiştiği
münbit bir yerdir. Çünkü İslâm tarihi boyunca Diyarbakır çevresindeki
medreselerin bunda büyük etkisi olmuştur. Badıkî aşiretinin Araşkî kolundan olan
Abdülhadi Kaya el-Araşkî (ö. 1420/2000), bu medreselerde yetişmiş önemli bir
âlimdir. O, 1926 yılında Diyarbakır’ın Kulp ilçesinin Araşka köyünde doğmuştur.
İlköğrenimini babası Molla Halit’ten alan Araşkî, yörenin çeşitli
medreselerinde zamanın önde gelen âlimlerinden ders almıştır. Ardından o,
çeşitli köylerde ve daha sonra Diyarbakır’ın şehir merkezide yaşamış ve çok
sayıda talebe yetiştirmiştir. Araşkî, 2000 yılında Diyarbakır’da vefat ederek
meşhur Mardin Kapı mezarlığında defnedilmiştir. Defni esnasında onun telkinini
okuyan Emekli Müftü Molla Abdülbari,
mezarının başında cemaate dönerek onun ilmi literatürdeki derinliği
hakkında şu cümleyi söylemiştir: “Biz, şu anda bir âlimi değil, aynı zamanda
yaşayan canlı bir kütüphaneyi kaybetmiş bulunuyoruz.” Muttaki ve âlim
olan Araşkî, geride pek çok ilmi eser de bırakmıştır. Onun eserlerinin çoğu,
hala basılmamış, el yazması halindedir. Çeşitli eserleri yazan Araşkî,
hadislere ayrı bir önem vermiştir. Onun yazmış olduğu şu iki risalesi, doğrudan
hadis ile ilgilidir: “Hadis Tahrici ile
İlgili Risale”, “Günümüzde
Peygamberimiz (s.a.v.)’in Hadisleriyle Nasıl Amel Edilir, Kaç Tane Şart ve
Kayıt Vardır ve Bu Şart ve Kayıtlar Nelerdir? Konularının Yer Aldığı Risale”.
Ayrıca o, “Tefsîru Sûreti Lokmân”
adlı kitabında da pek çok hadise yer vermiştir. Bu makalemizde, onun hadis
konusu ile ilgili olan bu iki risalesini kısaca tanıttıktan sonra, onun “Tefsîru Sûreti Lokmân” adlı kitabında
yer verdiği bazı hadislerin senet ve metin tenkidi üzerinde duracağız. Kur’ân
okumanın faziletii ihsan, anne baba hakkı ve mefâtîhu’l-ğayb ile ilgili
hadisler, bu hadislerin başında gelmektedir.
Anahtar Kelimeler
Diyarbakır,Abdülhadi Kaya el-Araşkî,Tefsiru Sûreti Lokman,Hadis
Kaynakça
- AĞIRMAN, Cemal, “Müksirûn”, DİA, XXXI, ss.534, İstanbul 2006.
- AHTERÎ, Mustafa b. Şemsuddin el-Karahisârî (ö1310), “adele”, Ahterî Kebîr, Dersaadet 1310.
- ATEŞ, Süleyman, Yüce Kur’ân’ın Çağdaş Tefsiri, Yeni Ufuklar Neşriyat, I-XII, İstanbul tsz.
- ATSIZ, Burhan, “Diyarbakır Medrese Ulemasından Abdulhâdî Kaya Araşkî’nin Hayatı ve Eserleri”, Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi,cilt: 4, sayı: VIII, ss. 67-87, Diyarbakır 2012.
- ARAŞKÎ, Abdülhadi, Hulâsatu’l-Beyân fi Hakîkati’l-İslam ve İnsâniyyeti’l-İnsân, el-Mektebetu’lİslamiyye, Diyarbakır 1970.
- – Tefsîru Sureti Lokman, el-Mektebetu’l İslamiyye, Diyarbakır 1970.
- – Bir Meclis ve Tek Lafızla Gerçekleşen Üç Talak Meselesi ile İlgili Risale, basılmamış el yazması.
- – Borçların İadesi ile İlgili Risale, basılmamış el yazması.
- – el-Menhecu’l-Mubîn fî Tahkîki’t-Tasavvufi’l-İslamî ve Hakîkati Turuki’s-Sûfiyyeti’l-Muslimîn, basılmamış el yazması.
- – Hadis Tahrici ile İlgili Risale, basılmamış el yazması.