SAFEVİLERİN HETERODOKSİ TARİHİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ
Öz
Erdebil Tekkesi Şeyh Safiyüddin Erdebili tarafından kurulmuştur. Kaynaklarda Sünni/Şafii olduğu belirtilir. Torunu Hoca Ali’nin Şeyhliği döneminde Şii temayüller görülmeye başlanmıştır. Şeyh Cüneyd çevresinde hoş görülmeyen inançları nedeniyle Erdebil’den kovulmuştur. Gittiği Anadolu’da II. Murat’tan yurt istemişse de reddedilmiştir. Akrabalığı bulunan Uzun Hasan’a savaşlarda yardımı nedeniyle düşüncelerini yaymak için fırsat bulmuştur. İnançları dönemin devlet yöneticileri tarafından kabul görmemiştir fakat geniş bir taraftar kitlesi edinmiştir. Siyasi ve sosyal durum siyasi emellerine hizmet etmiştir. O’nun siyasi emellerini kendileri için tehdit olarak algılayan yöneticiler bir yandan hükmettiği geniş halk kitleleri nedeniyle yeterince baskı yapamamıştır. Ölümü üzerine yerine geçen Şeyhler- özellikle Şah İsmail- siyasi amaçları aynen takip etmiştir. Öteden beri hedeflenen devlet kurma işini Şah İsmail başarmış ve elindeki gücü Sünni İran coğrafyasını Şiileştirmek için kullanmıştır. Fakat bu Şiilik Hz. Osman ve Hz Ali döneminde ortaya çıkan Şia ile büyük farklılıklara sahiptir. Şah İsmail’in ortaya koyduğu Şiilik Heterodoks inanışların mevcut olduğu bir Şiiliktir.
Anahtar Kelimeler
Heterodoksi, Erdebil Tekkesi, Şeyh Safiyüddin, Şeyh Cüneyd, Şah İsmail, Safeviler, Şiileştirme
Kaynakça
- Abdullah Ekinci, Ortadoğu’da Marjinal Bir Hareket: Karmatiler, Odak Yayıncılık, Ankara 2005
- Abdüllatif Kazvini, Lübbü’t-Tevarih ( Safevi Tarihi, Çeviren: Hamidreza Mohemmednejad, Birleşik Yayınevi, Ankara Eylül 2011)
- Ahmet Yaşar Ocak, Babailer İsyanı, Dergâh Yayınları. İstanbul 2000
- Ahmet Yaşar Ocak, Türkler, Türkiye ve İslam, İletişim Yayınları, İstanbul 2000
- Ahmet Yaşar Ocak, Ortaçağlar Anadolu’sunda İslam’ın Ayak İzleri, Kitap Yayınevi, İstanbul-2011
- Ali Şeriati, Ali Şiası Safevi Şiası, Fecr Yayınları, Ankara, Eylül 2011
- Ebu Mansur Abdulkaahir el-Bağdadi, Mezhepler Arasındaki Farklar, Çeviren: Ethem Ruhi Fığlalı, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara 1991
- Faruk Sümer, Safevi Devletinin Kuruluşu ve Gelişmesinde Anadolu Türklerinin Rolü, Ankara, 1999,
- Fazlur RAHMAN, İslam, Selçuk Yayınları, Genişletilmiş 4. Baskı, Ankara 1996
- Ira Lapidus, İslam Toplumları Tarihi, çeviren: Yasin Aktay, iletişim Yayınları, İstanbul 2002