Osman Zeki Soyyiğit ve Şiirlerinin Tematik İncelemesi

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 24, 250 - 266, 11.07.2025

Ethem Demir

https://doi.org/10.17050/kafkasilahiyat.1663303

Öz

Dil, kültür ve ilmi koruyup nesilden nesile aktarma görevi gören Arap şiiri, bu hayatî niteliği sebebiyle Arap divanı olma hüviyetini elde etmiştir. Söz konusu kültürel rolünün yanında toplumsal ve siyasal önemli rollerde de oynayan Arap şiirinin bu manadaki en iyi örnekleri Osman Zeki Soyyiğit’in Arapça yazdığı şiirlerinde görülmüştür. Toplumda yaygınlık kazanan ahlakî bozulma, dinî duyarsızlık ve benmerkezci yaklaşımları hedef alan Soyyiğit, bu anlamdaki şiirleriyle sosyal duyarlılığı yüksek bir edebiyatçı olduğu görülmüştür. Uzun yıllar kanlı bir savaşa tutuşan komşu İran ve Irak’ın bu yaklaşımını eleştiren ve tarafları sorunlarını Kur’ân hükümleri ışığında barışçıl bir şekilde çözmeye çağıran Soyyiğit’in bu kapsamda söylediği şiirleri, siyasi sorunlara olan duyarlılığına açıkça işaret etmektedir. Kendisine işaret edildiği üzere sosyal ve siyasal duyarlılığı yüksek şiirler kaleme alan Soyyiğit’in diğer şiirlerine bakıldığında kendisinin başka temalarda da şiirler yazdığı görülmüştür. Nitekim ilgili şiirlerine -ait oldukları temalar anlamında- yakından bakıldığında her birinin farklı temalarda olduğu görülmüştür. Söz konusu temalar da daha çok klasik Arap şiirinin genel temaları olan gazel, medih, hiciv, fahr, mersiye, tasvîr ve hikmet şeklindeki temalardır. Bu temalarda oldukça edebî şiirler yazan Soyyiğit’in bu anlamdaki vukûfiyeti edebî çevrelerce büyük bir kabul görmüştür. Nitekim “Harrâbu’l-kader” adında tasvîr temalı bir şiiriyle katıldığı bir yarışmada birinciliği elde eden Soyyiğit’in diğer şiirlerinin de yüksek bir edebî hassasiyetle yazdığı görülmüştür. Kaleme alınan bu çalışmadaki amaç ismi Türk edebî çevrelerce çok fazla duyulmamış ancak Arap edebiyatına önemli katkıları olan Osman Zeki Soyyiğit gibi bir şahsiyeti Türk edebiyat çevrelerine kazandırmaktır. Akademik anlamda hakkında herhangi bir çalışma yapılmamış olan Soyyiğit’i konu alan bu makale çalışmamızda öncelikle Arap şiirine genel bir bakışın ardından Soyyiğit’in hayatına ve akabinde şiirlerinin tematik incelemesine değinilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Arap Dili ve Belagatı , Şiir , Arap Şiir , Osman Zeki Soyyiğit , Tema

Osman Zeki Soyyiğit And Thematıc Study Of Hıs Poems

Öz

Arabic poetry, which has the duty of preserving language, culture and knowledge and passing them on from generation to generation, has gained the status of being an Arab divan due to this vital quality. The best examples of Arabic poetry, which plays important social and political roles in addition to its cultural role, are seen in the poems written in Arabic by Osman Zeki Soyyiğit. Targeting the moral deterioration, religious insensitivity and self-centered approaches that have become widespread in society, Soyyiğit has been seen to be a writer with high social sensitivity with his poems in this sense. Criticizing this approach of neighboring Iran and Iraq, who have been engaged in a bloody war for many years, and calling on the parties to resolve their problems peacefully in the light of the provisions of the Quran, Soyyiğit's poems in this context clearly indicate his sensitivity to political problems. As it has been pointed out, when we look at the other poems of Soyyiğit, who wrote poems with high social and political sensitivity, it is seen that he also wrote poems on other themes. In fact, when we look closely at his relevant poems -in terms of the themes they belong to-, it is seen that each of them has different themes. The themes in question are mostly the general themes of classical Arabic poetry, such as ghazal, eulogy, satire, honor, elegy, description and wisdom. Soyyiğit, who wrote very literary poems on these themes, has been widely accepted by literary circles for his expertise in this sense. Indeed, Soyyiğit, who won first place in a competition he participated in with a poem with a description theme called “Harrâbu’l-kader”, was seen to have written other poems with a high literary sensitivity. The aim of this study is to introduce a figure like Osman Zeki Soyyiğit, whose name is not widely heard in Turkish literary circles but who made important contributions to Arabic literature, to Turkish literary circles. This article, which focuses on Soyyiğit, who has not been studied in any academic sense, first provides a general overview of Arabic poetry, then touches upon Soyyiğit’s life and then thematic analysis of his poems.

Anahtar Kelimeler

Arabic Language and Rhetoric , Poetry , Arabic Poetry , Osman Zeki Soyyiğit , Theme

Kaynakça

• Akyüz, Kutbeddin. “Hâlidîliğin Kollarından Biri Olarak Haznevîlik ve Ahmed Haznevî”. Tasavvuf Dergisi 22/43 (Ocak 2019), 104 – 126.
• Az, Ahmet. “Ma‘sûm el-Haznevî’nin Hayatı, İlmî ve Tasavvufî Kişiliği”. Batman Akademi Dergisi 6/2 (Aralık 2022), 98-112.
• Dayf, Şevkî. Târîhu’l-edebi’l-Arabî el- ‘Asru’l-câhilî. Kahire: Dâru’l-maârif, ts.
• Derşevî, Muhammed Raşid. “Arap Şiirinde Hikmet ve Felsefe”. İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi (Ocak 2024), 258-286.
• Fâhûrî, Hennâ. el-Câmi‘ fî tarîhi’l-edebi’l-Arabî. Beyrut: Dâru’l-cîl, 1986.
• Ferrûh, Ömer. Tarîhu’l-edebi’l-Arabî. Beyrut: Dâru’l-ilm li’l-melâyîn, 4. basım, 1981.
• Fîrûzâbâdî, Mecduddin Muhammed b. Yakûb. Kâmûsu’l-muhît. Kahire: Dâru’l-hadîs, ts.
• Haber7. “Kur'an-ı Kerim mealinin yazarı Osman Zeki Soyyiğit vefat etti”. Erişim: 24 Ocak 2025.
• https://www.haber7.com/guncel/haber/3045481-kuran-i-kerim-mealinin-yazari-osman-zeki-soyyigit-vefat-etti
• İbn Cafer, Ebu’l-Ferec Kudâme. Nakdu’ş-şi‘r. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, ts.
• İsam. “İsam kütüphanesi Osman Zeki Soyyiğit”. Erişim: 24 Ocak 2025. https://katalog.isam.org.tr/?p=1&dil=0&q=osman+zeki+soyyi%C4%9Fit&alan=tum_txt
• İskenderî, Şeyh Ahmed– ‘İnânî, Şeyh Mustafa. el-Vesît fi’l-edebi’l-Arabî ve tarîhihi. Mısır: Matbaatü’l-maârif, 1927.
• Kayravânî, Ebû Alî el-Hasan b. Reşîk. el-‘Umde fî sınâ‘ati’ş-şi‘r ve nakdihi. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 2000.
• Kitapyurdu. “Osman Zeki Soyyiğit”. Erişim: 24 Ocak 2025. https://www.kitapyurdu.com/yazar/osman-zeki-soyyigit/151139.html?srsltid=AfmBOorNrOul xrt6sXxNJqB-ZZp4KCBiRNrCn7cZNTUIj9kDBiEwN1Nb
• Mecme‘u’l-lugati’l-Arabiyye. Mu‘cemu’l-vasît. Kahire: Mektebetü’ş-şurûku’d-devliyye,ts.
• Muhammed, Siraceddin. el-Hicâ fi’ş-şi‘ri’l-Arabî. Beyrut: Dâru’r-râtibi’l-câmiiyyi, ts.
• Mursâl. “Mefhûmu şi‘ri’l-medhi ve envâuhu”. Erişim: 5 Şubat 2025. https://www.almrsal.com/post/941789
• Râzî, Muhammed b. Ebibekir b. Abdilkâdir. Muhtâru’s-sihâh. Beyrut: Mektebetü Lübnan, 1987.
• Ridâyî, Ebu’l-Fadıl – Daygamî, Alî. “el-Hikmetü fî muallekâti Züheyr b. Ebî Sulmâ”. Mecelletü’l-lugati’l-Arabiyyeti ve adâbihâ 4 (2006), 33-49.
• Soyyiğit, Osman Zeki. el-Edebu’l-Arabî. İstanbul: Siyer Yayınları, 1993.
• Tarsus Üniversitesi. “Tarsus Üniversitesi Kütüphanesi- Osman Zeki Soyyiğit. Erişim: 25 Ocak 2025. https://katalog.tarsus.edu.tr/yordam/?p=1&dil= 3&q=*&fq= kunyeYayinlayan_str:%22[y.y.]%22&fq[]=kunyeYazar_ str%3A%22Soyyi%C4%9Fit%2C+Osman+Zeki.%22&demirbas=0000498
• Turan, Abdulkadir. “Bir Mutasavvıf Olarak Şeyh Ahmed el-Haznevî ve Nakşibendiyye-İ Hâlidiyye Tarikatının Haznevî Dergâhı”. Mevlânâ Hâlid-İ Bağdâdî ve Hâlidîliğin Bingöl ve Çevresi Üzerindeki Etkisi Bingöl Uluslararası Sempozyum. ed. Orhan Başaran. 395-407. Bingöl: Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, 2017.