The Development of a Conceptual Model of Self-Perception in Sporting Individuals: A Systematic Investigation

Öz

Purpose: This study is to determine the general status of the related literature by examining the articles, master's and doctoral theses published in Turkey about self-perception in individuals who do sports. Method: For this purpose, the systematic review model, one of the qualitative research methods, was adopted. A systematic review was conducted in 2 electronic databases in January 2025 and the studies published since 2003 were evaluated for inclusion. Studies addressing self-perception in individuals practicing sports were included. A total of 102 publications were initially identified, of which 34 met the selection criteria. These studies were analyzed in terms of 7 criteria. A conceptual model of self-perception in individuals practicing sport was proposed. The model depicts the relationship between the self-perception of individuals practicing sport and the factors and other variables affecting self-perception. Determining the findings related to the criteria, determining the conceptual model and creating the code cloud were done with the help of MAXQDA 2020 program. Results: According to the studies examined, the majority of the studies on self-perception conducted in our country use the survey data collection tool consisting of scales, the relational survey model is used, the sample size is 101-300 or more than 300, and professional athletes are mostly considered as individuals doing sports, It was seen that the level of self-perception was high, the other variable related to self-perception was not specified (satisfaction variable for recreation activities in maximum 3 studies), there was a relationship between the other variable and self-perception, this relationship was high and positive, and the gender factor was examined as a factor affecting self-perception. Conclusion: Studies on self-perception among individuals who engage in sports are becoming increasingly popular. Studies examining self-perception among individuals who engage in sports are expected to contribute to the field by investigating the effects of self-perception on different sample groups or examining factors related to self-perception.

Anahtar Kelimeler

• Individual doing sports
• Athlete
• Self-perception
• Systematic review.

Spor Yapan Bireylerde Benlik Algısına İlişkin Kavramsal Bir Modelin Geliştirilmesi: Sistematik Bir İncelenme

Öz

Amaç: Bu araştırma, Türkiye genelinde spor yapan bireylerde benlik algısı ile ilgili yayımlanan makale, yüksek lisans ve doktora tezlerinin incelenerek ilgili alan yazının genel durumunu saptamaktır. Yöntem: Bu amaç doğrultusunda nitel araştırma yöntemlerinden biri olan sistematik derleme modeli benimsenmiştir. Ocak 2025'te 2 elektronik veri tabanında sistematik bir inceleme yapılmış ve 2003’ten bu yana yayınlanan çalışmalar dahil edilmek üzere değerlendirilmiştir. Spor yapan bireylerde benlik algısını ele alan çalışmalar dahil edilmiştir. Başlangıçta toplam 102 yayın tespit edilmiş ve bunlardan 34'ü seçim kriterlerini karşılamıştır. Bu çalışmalar 7 kriter bakımından incelenmiştir. Spor yapan bireylerde benlik algısı adlı kavramsal bir model önerilmiştir. Model, spor yapan bireylerin benlik algısı ile benlik algısını etkileyen faktörler ve diğer değişkenler arasındaki ilişkiyi tasvir etmektedir. Kriterlere ilişkin bulguların belirlenmesi, kavramsal modelin belirlenmesi ve kod bulutunun oluşturulması MAXQDA 2020 programı yardımıyla yapılmıştır. Bulgular: İncelenen araştırmalara göre ülkemizde yapılan benlik algısı ile ilgili çalışmaların çoğunluğunun ölçeklerden oluşan anket veri toplama aracını kullandığı, ilişkisel tarama modelinden faydalanıldığı, örneklem büyüklüğünün 101-300 veya 300’den fazla olduğu, spor yapan bireyler olarak en fazla profesyonel sporcuların ele alındığı, benlik algısı düzeyinin yüksek olduğu, benlik algısı ile ilişkili diğer değişkenin belirtilmediği (en fazla 3 çalışmada Rekreasyon faaliyetlerine yönelik tatmin değişkeni), diğer değişken ile benlik algısı arasında ilişki olduğu, bu ilişkinin yüksek ve pozitif yönde olduğu, benlik algısını etkileyen faktör olarak cinsiyet faktörünün incelendiği görülmüştür. Sonuç: Spor yapan bireyler için benlik algısı ile ilgili yapılan çalışmalar daha popüler hale gelmektedir. Spor yapan bireylerin benlik algısını inceleyecek çalışmalar farklı örneklem gruplarındaki etkilerinin veya benlik algısının ilişkili faktörlerin incelenmesi alana katkı sunacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Spor yapan birey
• Sporcu
• Benlik Algısı
• Sistematik Derleme

Kaynakça

1. Akyol, P., Erim, V., & Yamak, B. (2015). Beden Eğitimi Öğrencileri, Öğretmenleri Ve Dansçıların Fiziksel Benlik Algılarının Karşılaştırılması. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 6(2), 109-120.
2. Aldemir, G. Y., Biçer, T. ve Kızıldağ-Kale, E. (2011). “Elit futbolcularda imgeleme çalışmalarının benlik algısı üzerine etkisi.” CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 6(1), 1-15.
3. Aldemir, G.Y. (2013). Elit Sporcularda İmgelemenin Benlik Algısı Ve Problem Çözme Becerisine Etkisi, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi.
4. Altıntaş, A., Çağlar, E., Aşçı, F. H., Karahan, B. G., & Uygurtaş, M. (2009). " Çocuklar Ve Gençler İçin Fiziksel Benlik Algısı Envanteri”nin Yapı ve Ölçüt Bağıntılı Geçerliğinin Test Edilmesi. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 14(2), 3-12.
5. Aşçı, H. F. (2004). Benlik Algısı ve Egzersiz. Spor Bilimleri Dergisi, 15(4), 233-266.
6. Aslan, A. (2024). Sporcuların Sağlıklı Beslenme Tutumları ile Benlik Algısı Durumlarının Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Adıyaman Üniversitesi.
7. Aydın, B. Şirin, A., Yaycı, M. (2002). Gelişim Psikolojisi, SFN TV. Tanıtım Tasarım Yayıncılık Ltd. Şti., İstanbul.
8. Aydın, O. (2019). Üniversitede Öğrenim Gören Elit Düzey Bocce Sporcularının Rekreasyon Faaliyetlerine Yönelik Tatmin ve Benlik Algısı Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Bartın Üniversitesi.

9. Aydın, O., & Yaşartürk, F. (2020). Üniversitede Öğrenim Gören Elit Düzey Bocce Sporcularının Rekreasyon Faaliyetlerine Yönelik Tatmin ve Benlik Algısı Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(1), 449-461.
10. Aydoğan Y, Özyürek A, Akduman GG. (2015). Okul öncesi dönem çocuklarının spora ilişkin görüşlerinin incelenmesi. International Journal of Science Cultureand Sport, 4 (1): 103-115.
11. Aygün, A. (2021). Düzenli Egzersiz Katılımcılarında Egzersiz Kimliği ile Egzersizde Benlik Sunumu ve Fiziksel Benlik Algısı İlişkisi (Master's thesis, Marmara Üniversitesi (Turkey)).
12. Bay, Ü. S., & Gerı, S. (2023). Kilis 7 Aralık Üniversitesi Öğrencilerinde Fiziksel Benlik Algısının Serbest Zaman Değerlendirme Davranışları Bakımından İncelenmesi. Yalova Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 2(2), 66-82.
13. Bay, Ü.S. (2023). Spor Bilimleri Fakültesi Öğrencilerinde Instagram Bağımlılığı Ve Fiziksel Benlik Algısı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Yalova Üniversitesi.
14. Biddle SJH, Fox KR, Boucher SH. (2001). Physical Activity and Psychological. Well-Being. USA: Routledge. Taylor & Francis Group.
15. Bilbek, M. (2012). Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu ile Eğitim Fakültesi Öğrencilerinin Sosyal Benlik Algısı Açısından Karşılaştırılması, Yüksek Lisans Tezi, Mersin Üniversitesi.
16. Burgaz Uskan, S. (2020). Halk Oyunları Sporcularının Fiziksel Benlik Algısı ve Kaygı Düzeylerinin İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Bartın Üniversitesi.
17. Çağlar, E., Aşçı, F. H., & Kelecek, S., (2017). Elit Sporcu Benlik Algısı Envanteri Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, vol.15, 165-172.
18. Celasin, N. Ş. ve Sevinç Akın, H. Y. (2022).” Adölesanların spor yapma alışkanlığının benlik algısı, benlik saygısı ve yaşam kalitesine etkisi.” Türkiye Diyabet ve Obezite Dergisi, 6(2), 159-168.
19. Coakley J. (2011). Youth sports: What countsas ''positive development?”. Journal of Sportand Social Issues, 35: 306.
20. Doğru, M. (2019). Spor Yapan ve Yapmayan Ortaokul Öğrencilerinin Benlik Algısının Ahlaki Karar Alma Tutumlarına Etkisinin İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Balıkesir: Balıkesir Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
21. Efe Arpa, G. (2019). Farklı Liglerdeki Kadın ve Erkek Futbolcuların Fiziksel Benlik Algı Düzeylerinin İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Elazığ: Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
22. Filiz K. (2002). Sporun tanımlanması ve kapsamının belirlenmesi üzerine bir çalışma. Gazi Üniversitesi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2): 203-211.
23. Folkins, C. H., & Sime, W. E. (1981). Physical fitness and mental health. American Psychologist, 36, 373–389.
24. Gencer, E. (2008). Yıldızlar Kategorisi Erkek Güreşçilerde Denetim Odağı, Benlik Saygısı ve Başarı İlişkisi: Ege Bölgesi Yıldızlar Ligi Örneği. Yüksek Lisans Tezi. Pamukkale Üniversitesi.
25. Güldür, B.B. (2020). Hentbol Sporcularının Serbest Zaman İlgilenim ve Benlik Algısı Düzeyleri Arasındaki İlişki, Yüksek Lisans Tezi, Bartın Üniversitesi.
26. Hughes, J. R. (1984). Psychological effects of habitual aerobic exercise: A critical review. Preventative Medicine, 13, 66–78.
27. İlhan L. (2008). Eğitilebilir zihinsel engelli çocuklarda beden eğitimi ve sporun sosyalleşme düzeylerine etkisi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 16(1):315-324.
28. İnan, H., Karakaplan Özer, E., Murathan, G. (2019). Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulunda Okuyan Öğrencilerin Sosyal Benlik Algısının İncelenmesi (Adıyaman İli Örneği). Socıal Mentalıty And Researcher Thınkers Journal (Smart Journal), 26, 1973-1977.
29. Kanat, S. (2023). Boş Zaman Sportif Aktivite Katılımının Üniversite Öğrencilerinde Öz-Güven, Akademik Benlik Algısı ve Akademik Öz Yeterlik Üzerine Etkisi, Yüksek Lisans Tezi, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi.
30. Karaca F. (2011). Futbolcuların Fiziksel Benlik Algı Düzeylerinin İncelenmesi. Akdeniz Üniversitesi. Antalya.
31. Karaca, T. (2024). Spor Lisesi Öğrencilerinde Duygusal İstismar Ve Benlik Algısı: Karşılaştırmalı Bir Çalışma, Yüksek Lisans Tezi, Batman Üniversitesi.
32. Karademir, T., Türkçapar, Ü., Ulucan, H., & Bahadır, Z. (2013). Haltercilerde Benlik Saygısı ile Yaşam Doyum ve Vücut Benlik Algısı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(3), 285-294.
33. Koca, C., Aşçı, F. H., & Oyar, Z. B. (2003). Comparement Of Control Focus And Physical Self-Perception With Gender, Type Of Sport And Sport Experience Of Elite Athletes. Gazi Journal of Physical Education and Sport Sciences, 8(4), 3-10.
34. Köksal, F., Koruç, Z., & Kocaekşi, S. (2006). Step-Aerobik Dansına Katılımın Kadınlarda Fiziksel Benlik Algisi Üzerine Etkisi. Spor Hekimliği Dergisi, 41(2), 045-051.
35. Kuzgun, Y. (1996). Akademik benlik kavramı ölçeği. Ankara: MEB Yayınları.
36. Kuzucu Çetin, B. (2009). Feminen Ve Maskülen Spor Yapan Kadınlarda Fiziksel Benlik Algısı, Yüksek Lisans Tezi, Mersin Üniversitesi.
37. Makar, E. (2016). Spor Eğitimi Gören Öğrencilerin, Sosyal Beceri, Fiziksel Benlik Algısı Ve Fiziksel Aktivite Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Bartın Üniversitesi.
38. Marsh H. W., Hey, J., Johnson, S. ve Perry, C. (1997). Elite athlete self-description questionnaire: Hierarchical confirmatory factor analysis of responses by two distinct groups of athletes. Int J Sport Psychol, 28, 237-258.
39. Milli Eğitim Bakanlığı (2013). Çocuk Gelişimi ve Eğitimi: “Sosyal Gelişim”. 4-23, Ankara.
40. Pehlivan, Z. (2010). Beden eğitimi öğretmen adaylarının fiziksel benlik algıları ve öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının analizi. Eğitim ve Bilim, 35(156).
41. Pense, M., Demir, H., & Lesinger, F. Y. (2011). Engelli sporcularda benlik algısının çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. İçindekiler/Contents.
42. Şahin, E., & Ersanlı, K., (2021). Ergenler için benlik algısı ölçeğinin geliştirilmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 18(43), 6241-6279.
43. Salmivalli, C., Kaukiainen, L., Lagerspetz, KMJ. (1999). “Self-Evaluated Self-Esteem, Peer-Educated Self-Esteem and Defensive Egoism as Predicyor of Adolescents Participation in Bullying Situation”. PSPB, 25, 1268-1278.
44. Şekercioğlu, G., & Güzeller, C. O. (2012). Ergenler için benlik algısı profilinin faktör yapısının yeniden değerlendirilmesi. Bilig Dergisi, 60, 215-236.
45. Spencer, MB., Adams, CM. (1990). “Identitity Process Among Racial and Etnic Minority Children in America”, Child Development, 61, 290- 310.
46. Teşneli, Ö. (2007). Elit Seviyedeki Değişik Spor Branşlarının Fiziksel Benlik Algısı Üzerine Etkisi, Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi.
47. Toçoğlu M. (2007). Bazı Meslek Gruplarında Fiziksel Benlik Algısının İncelenmesi. Sakarya.
48. Uzel, B. (2012). 10-14 yaş arasında olan yelken yapan ve yelken yapmayan çocukların benlik algısı ve mükemmeliyetçilik boyutları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Master's thesis, Maltepe University (Turkey)).
49. Waterman, AS., Archer, SL. (1990). “A Life-Span Perspective on Identity Formation: Developments in Form, Function, and Process”. In P. Baltes, D. Featherman, & R. Lerner (Eds.), Life-span development and behavior (Vol.10, ). Hillsdale NJ: Erlbaum.
50. Yaman, Ç., Teşneli, Ö., Koşu, S., Yalvarıcı, N., Tel, M. & Gelen, E. (2008). Elit seviyedeki değişik spor branşlarının fiziksel benlik algısı üzerine etkisi, Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 5(2), 1-17.
51. Yavuzer, H. (2001). Ana-baba ve çocuk. İstanbul: Remzi Kitabevi.
52. Yıldırım, A., & Gören, S. (2024). Fitness Yapan Bireylerin Egzersiz Bağımlılığı ile Fiziksel Benlik Algısı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 9(2), 142-157.