TÜRK CEZA HUKUKUNDA AF VE 7456 SAYILI KANUN İLE 7571 SAYILI KANUN’UN AF KAPSAMINDA DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Türk ceza adalet sisteminde af müessesesi; devletin cezalandırma yetkisinden vazgeçmesi anlamına gelebilecek olan, yasama organının anayasal sınırlar içerisinde kullanması gerektiği ve diğer kanun çeşitlerine göre nitelikli oy çoğunluğunun arandığı bir tasarruf şeklini temsil etmektedir. Kanun koyucu af müessesine çeşitli gerekçelerle, kamu yararını da göz önünde bulundurarak başvurabilmekte, bazı durumlarda genel af, bazı durumlarda ise özel affa karar vermektedir. Genel af düzenlemeleri bakımından çoğu zaman bir nitelik tartışması yaşanmamakla birlikte, özellikle özel af düzenlemeleri ile benzer özelliklere sahip infaz düzenlemeleri arasında hukuki niteliğin belirlenmesi açısından bazı sorunlar yaşanmaktadır. Bu sorunların sıklıkla yaşanmasının sebebi ise kanun koyucunun son dönemlerde özel af kanunları bakımından aranan nitelikli çoğunluğun sağlanamama ihtimali sebebiyle veya af düzenlemesinin toplumda yaratabileceği olumsuz etkilerin önüne geçebilmek maksadıyla, esasında özel af niteliğinde olmasına rağmen infaz değişikliği adı altında kabul edilen hukuki düzenlemeleri tercih etmesidir. Bu çalışmamızda, ceza hukuku sistemimiz bakımından af müessesinin genel özelliklerine değinilmeye ve özellikle 7456 sayılı Kanun ile daha sonrasında kabul edilen 7571 sayılı Kanun’un hükümleri ve hukuki niteliği, Anayasa Mahkemesi kararları esas alınarak af kapsamında değerlendirmeye çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Af
• genel af
• özel af
• örtülü af
• infaz düzenlemeleri
• 7456 sayılı Kanun
• 7571 sayılı Kanun
• Anayasa Mahkemesi

Amnesty in Turkish Criminal Law and an Assessment of Law No. 7456 and Law No. 7571 in the Context of Amnesty

Öz

In the Turkish criminal justice system, the institution of amnesty represents a legislative act through which the state renounces its power to punish, and it must be exercised by the legislature within constitutional limits. In this respect, amnesty regulations are subject to a qualified majority requirement, unlike ordinary legislation, and are regulated as an exceptional legislative power. The legislator may resort to either general or special amnesty on the basis of public interest considerations. While the legal characterization of general amnesty rarely gives rise to debate, certain problems arise in determining the legal nature of enforcement regulations that produce effects similar to those of special amnesty. The primary reason for these problems is that, in recent years, some legal arrangements which in substance bear the characteristics of special amnesty have been enacted under the title of enforcement amendments, either because the qualified majority required for special amnesty laws could not be secured or in order to avoid possible negative public reactions to amnesty measures. This study examines the general characteristics of the institution of amnesty within the Turkish criminal law system and, in particular, evaluates the provisions and legal nature of Law No. 7456 and the subsequently enacted Law No. 7571 within the scope of amnesty, in light of the decisions of the Constitutional Court.

Anahtar Kelimeler

• Amnesty
• general amnesty
• special amnesty
• disguised amnesty
• enforcement law
• Law No. 7456
• Law No. 7571
• Constitutional Court.

Kaynakça

1. Akbulut, Berrin, Ceza Hukuku Genel Hükümler, 3. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2016.
2. Alacakaptan, Uğur, “780 Sayılı Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 22-23, Sayı: 1-4, 1965-1966, s. 21-33.
3. Anayurt, Ömer, Anayasa Hukuku: Genel Kısım (Temel İlkeler, Kavram ve Kurumlar), 8. Baskı, Seçkin, Ankara, 2025.
4. Arslan, Uğur, Türk Af Hukuku (1923’ten Günümüze Af Kanunları ve Afla İlgili Anayasa Mahkemesi Kararları İle Birlikte), Yetkin Yayınları, Ankara, 2022.
5. Centel, Nur/Zafer, Hamide/Çakmut, Özlem, Türk Ceza Hukukuna Giriş, 10. Baskı, Beta, İstanbul, 2017.
6. Demirbaş, Timur, “Af Tartışmaları ve 4616 Sayılı ’23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair Kanun’”, Anayasa Yargısı Dergisi, Sayı:18, TAKAV, Ankara, 2001, s. 78-98.
7. Demirbaş, Timur, Ceza Hukuku Genel Hükümler, 19. Baskı, Seçkin, Ankara, 2024.
8. Demirbaş, Timur, İnfaz Hukuku, 9. Baskı, Seçkin, Ankara, 2023.

9. Dönmezer, Sulhi/Erman, Sahir, Nazari ve Tatbiki Türk Ceza Hukuku, Umumi Kısım, C.II, Yeniden Gözden Geçirilmiş, 3. Baskı, Sermet Matbaası, İstanbul, 1966.
10. Dönmezer, Sulhi/Erman, Sahir, Nazari ve Tatbiki Türk Ceza Hukuku, Umumi Kısım, C.III, Yeniden Gözden Geçirilmiş, 3. Baskı, Sermet Matbaası, İstanbul, 1966.
11. Dülger, Murat Volkan, Ceza Hukuku Genel Hükümler, 3. Baskı, Seçkin, Ankara, 2025.
12. Erem, Faruk, Ümanist Doktrin Açısından Türk Ceza Hukuku, Cilt: II Genel Hükümler, 10. Baskı, Sevinç Matbaası, Ankara, 1976.
13. Gerçeker, Hasan, Yorumlu&Uygulamalı Türk Ceza Kanunu, Cilt-1, Madde 1-140, 7. Baskı, Seçkin, Ankara, 2025. Hafızoğulları, Zeki, “Dava ve Cezanın Sukutu”, Ceza Hukuku El Kitabı, 1. Baskı, Beta, İstanbul, 1989.
14. İçel, Kayıhan, Ceza Hukuku Genel Hükümler, 7. Baskı, Beta, Ankara, 2023.
15. İnceloğlu, Sibel, “Türk Anayasa Mahkemesi ve İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararlarında Eşitlik ve Ayrımcılık Yasağı Çerçevesinde Af, Şartla Salıverme, Dava ve Cezaların Ertelenmesi”, Anayasa Yargısı Dergisi, Sayı:18, TAKAV, Ankara, 2001, s.41-70.
16. İnceloğlu, Sibel, “Türk Anayasa Mahkemesi ve İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararlarında Eşitlik ve Ayrımcılık Yasağı”, Çalışma ve Toplum Ekonomi ve Hukuk Dergisi, Birleşik-Metal İş Sendikası Yayını, 2006/4, s. 45-62.
17. Keyman, Selahattin, Türk Hukukunda Af, (Genel Af-Özel Af), Ankara Üniversitesi Basımevi, 1965. Koca, Mahmut/Üzülmez, İlhan, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 18. Baskı, Seçkin, Ankara, 2025.
18. Kuzu, Burhan, “Terörle Mücadele Kanunu ve Anayasa Mahkemesinin İptal Kararı”, Hayri Domaniç’e Armağan, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, İstanbul, 1995, s. 317-347.
19. Meray, Seha L., Ceza Hukukunda Af, Zerbamat Yayınevi, Ankara, 1944.
20. Özbek, Veli Özer, İnfaz Hukuku, 21. Baskı Seçkin, İstanbul, 2025.
21. Özbek, Veli Özer/Doğan, Koray/Meraklı, Serkan/Bacaksız, Pınar/Başbüyük, İsa, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 16. Baskı, Seçkin, Ankara, 2025.
22. Özbek, Veli Özer, “Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi Hakkında Değerlendirmelerimiz”, Ceza Hukuku Dergisi, Cilt: 15, Sayı: 42, 2020, s. 301-312.
23. Özek, Çetin, “Umumi Af”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, Cilt: 24, Sayı: 1-4, 1959, s. 118-175.
24. Özgenç, İzzet, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 21. Baskı, Seçkin, Ankara, 2025.
25. Öztürk, Bahri/ Erdem, Mustafa Ruhan, Uygulamalı Ceza Hukuku ve Güvenlik Tedbirleri Hukuku, 25. Baskı, Seçkin, Ankara, 2025.
26. Sınmaz Sönmez, Cahide, “Demokrat Parti İktidarının İlk İcraatlarına Bir Örnek: ‘Bazı Suç ve Cezaların Hakkında Kanun’”, Yönetim Bilimleri Dergisi, Cilt:10, Sayı:20, 2012, s. 111-136.
27. Sözüer, Adem, “Türk Hukukunda Af, 4454 ve 4616 Sayılı Kanunlarda Öngörülen Şartla Salıverilme ve Ertelemeye İlişkin Hükümlerin Hukuksal Niteliği ile Bu Hükümlerin Anayasaya Uygunluğu Sorunu”, Anayasa Yargısı Dergisi, Sayı:18, TAKAV, Ankara, 2001, s. 219-253.
28. Şen, Ersan, “Türk Ceza Hukuku Yönünden Af”, Türk Hukukunda ve Karşılaştırmalı Hukukta Af Sorunu Sempozyumu (7 Aralık 2010, Okan Üniversitesi Hukuk Fakültesi), Bildiriler Kitabı, Okan Üniversitesi Yayınları, 2011, s. 101-123.
29. Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük, https://sozluk.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 10.02.2026)
30. Türk Hukuk Lügati, Başbakanlık Basımevi, Ankara, 1991.
31. Ünal, Osman Gazi, “Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’a Getirilen Geçici Madde 10 Hükmü Üzerine Bir İnceleme”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Cilt: 36, Sayı: 171, 2024, s. 67-120.
32. Yalçın Sancar, Türkan, “23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair Kanun’un Hukuksal Niteliği ve Sonuçları”, Anayasa Yargısı Dergisi, Sayı:18, TAKAV, Ankara, 2001, s. 149-196.
33. Zafer, Hamide, Ceza Hukuku Genel Hükümler, TCK m. 1-75, 8. Baskı, Beta, İstanbul, 2021.