ULUSLARARASI ADALET DİVANI ÖNÜNDE SOYKIRIM İDDİALARI: GAMBİYA V. MYANMAR VE GÜNEY AFRİKA V. İSRAİL BAŞVURULARININ ANALİZİ VE KARŞILAŞTIRILMASI
Öz
Bu çalışma, 1948 tarihli Soykırım Sözleşmesi’nin ihlali iddialarıyla Uluslararası Adalet Divanı (UAD) önüne taşınan Gambiya v. Myanmar ve Güney Afrika v. İsrail başvurularını incelemekte ve karşılaştırmaktadır. Bu amaçla ilk önce tarafların yargı yetkisi, dava ehliyeti ve Sözleşme’nin 2. maddesi kapsamındaki hukuki argümanları ile UAD’nin bu taleplere yönelik verdiği ihtiyati tedbir kararları aktarılmaktadır. Sonrasında ise başvuruların benzer ve farklı yönleri ele alınmaktadır. Buna göre karşılaştırılan iki davanın en belirgin ortak özelliği, başvuran devletlerin coğrafi olarak uzakta olmalarına veya siyasi olarak olaylardan doğrudan etkilenmemelerine rağmen, soykırım yasağının uluslararası toplumun tümünü ilgilendiren erga omnes partes niteliğine dayanarak dava açma ehliyetini meşru kılmış olmalarıdır. Nitekim UAD de her iki davanın ihtiyati tedbir aşamasında prima facie olarak yargı yetkisini ve başvuranların dava ehliyetini kabul etmiş; ayrıca Rohingyalar ile Gazze’deki Filistinlilerin Sözleşme kapsamında korunan grup özelliklerini taşıdığına hükmetmiştir. Yine de erga omnes partes kavramının UAD’nin artacak iş yükü ve hukukun siyasallaşması üzerindeki olası etkileri bazı soru işaretleri barındırmaktadır. Ek olarak, esasa geçilecek ilerleyen safhalarda her iki davanın da en çetin tartışma konusunun özel kastın ispatı olacağı düşünülmektedir. UAD’nin dolaylı kanıtlardan hareketle kastı tespit ederken aradığı ‘tek makul çıkarım testi’ şeklindeki yüksek ispat eşiği, davalı devletlerin eylemlerini meşru müdafaa veya isyana karşı mücadele gibi alternatif amaçlarla gerekçelendirme çabaları karşısında başvuran taraflar için kritik bir zorluk teşkil edecektir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Agenjo, Adrián. “Expanding the Limits of Genocidal Intent: A Protective Interpretation”. Völkerrechtsblog, May 18, 2024. https://voelkerrechtsblog.org/expanding-the-limits-of-genocidal-intent/.
- Arribas, Fernández. “The ICJ Order on Provisional Measures of January 2024 in South Africa v. Israel on Genocide Case: An Expected but Disappointing Decision.” Paix et Securite Internationales Journal of International Law and International Relations 12, no. 1 (2024).
- Becker, Michael. “Crisis in Gaza: South Africa v Israel at the International Court of Justice (or the Unbearable Lightness of Provisional Measures)”. Melbourne Journal of International Law 25, no. 2 (January 1, 2024). https://doi.org/10.2139/ssrn.5018178.
- Behrens, Paul. “The Crime of Genocide and the Problem of Subjective Substantiality”. German Yearbook of International Law 59, no. 321 (2016).
- British Institute of International and Comparative Law. Reflections on the South Africa v. Israel Case at the International Court of Justice, 9 February 2024.
- Clark, Janine Natalya. “Elucidating the Dolus Specialis: An Analysis of ICTY Jurisprudence on Genocidal Intent.” Criminal Law Forum 26, no. 3-4 (2015): 497–531.
- Fragkiadaki, Iliana. “South Africa v ICJ: Reflections on the Institutional Deficits of the ICJ.” Rule of Law Journal 4, no. 1 (October 30, 2024).
- Graf, Jan-Phillip. “Erga Omnes Partes Standing and Procedural Issues in South Africa v. Israel”. EJIL: Talk!, February 2024. https://www.ejiltalk.org/erga-omnes-partes-standing-and-procedural-issues-in-south-africa-v-israel/.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Hukuk (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Fatih Dönmez
*
0000-0002-7358-0611
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
31 Mayıs 2026
Gönderilme Tarihi
20 Şubat 2026
Kabul Tarihi
15 Mayıs 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 4 Sayı: 2