Araştırma Makalesi

Esmâü’l-ef‘âlin Kur’an-ı Kerim’de Kullanımı, İçerdiği Manalar ve Fonetik İ‘câzı

Cilt: 10 Sayı: 20 5 Aralık 2025
PDF İndir
EN TR

Esmâü’l-ef‘âlin Kur’an-ı Kerim’de Kullanımı, İçerdiği Manalar ve Fonetik İ‘câzı

Öz

Kur’an-ı Kerim, nüzul dönemi Araplarının kullandığı fesih Arapça ile inmiş olsa da üslup ve cümle yapısıyla beşer dilinden ayrı bir mahiyettedir. Kelimelerin seçimi, cümlelerin tertibi, tanzimi, lafız-mana dengesi ve fonetik ahengiyle muhataplarının akıllarına, ruhlarına ve duygularına tesir etmesi; onun dil, üslup ve ses ahengi yönüyle olan i‘câzını ifade etmektedir. Kur’an-ı Kerim’de lafız ve mana dengesinin duygulara yöneldiği kelime ve cümle türlerinden biri de esmâü’l-ef‘âldir. En genel manada “fiil manası taşıyan isimler” olarak tanımlanan esmâü’l-ef‘âl; mastar, zarf, câr-mecrûr ve esvât gibi farklı köklerden türetilmiş olup i‘câz ve mübalağa yönleriyle öne çıkmaktadır. Kendilerindeki ses yapısı muhatabı etkilemeyi hedeflerken konuşanın içinde bulunduğu ruh hâlini de yansıtmaktadır. Esmâü’l-ef‘âl, Kur’an-ı Kerim’de i‘câz, mübalağa ve tekit başta olmak üzere çok farklı anlam alanları oluşturmak için kullanılmıştır. Bu çalışmada esmâü’l-ef‘âlin tanımına, dilbilimsel yönüne ve Arap dilindeki kullanımına kısaca değinildikten sonra Kur’an-ı Kerim’de esmâü’l-ef‘âl olduğunda ittifak edilen lafızların içerdiği manalar ayetlerin bağlamına bağlı kalınarak gramer, anlama delalet, i‘câz ve fonetik yönleriyle incelenmiştir. Bazı rivayet ve dirayet tefsirleri metin analizine tabi tutularak müfessirlerin esmâü’l-ef‘âl hakkındaki yorumları aktarılmıştır. Bu lafızların içerdiği manaların mübalağa ve ihtisar ile birlikte konuşmacının içinde bulunduğu psikolojik durumu ve duygularını ortaya koymakla birlikte muhatapları etkilemeye yönelik olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Tefsir , Mana , Esmâü’l-ef‘âl , Mübalağa , Fonetik İ‘câz

Kaynakça

  1. Abd, Muhammed es-Seyyid Süleyman. “Min Suveri’l-i‘câzi’s-savtiyy fi’l-Kur’âni’l-Kerîm”. Mecelletü’l-arabiyyeli’l-‘ulûmi’l-insâniyye,36/9 1989), 72-111. https://doi.org/10.34120/ajh.
  2. Abdullah Cebr, Muhammed. Esmâü’l-ef‘âl ve esmâü’l-esvât fi’l-lügati’l-arabiyye. Mısır: Dâru’l-Meârif, 1980.
  3. Arûd, Züheyr Muhammed. “Esmâü’l-ef‘âl fi’l-istimâli’l-Kur’ânî”. Mecelletü câmiatü’l-aksâ li’l-ulûmi’l-isaniyye, 22/2 (2018).1-19. https://www.alaqsa.edu.ps/site.
  4. Asutay, M, Mücahit. Kavram Atlası Arapça l. ed. Bülent Akot. Ankara: Gazi Kitabevi, 2020.
  5. Beyzâvî, Nâsuriddîn Abdullah b. Ömer. Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl. 2 Cilt. Kahire: Matbaatü Mustafâ el-Bâbî, 1388/1968.
  6. Cevzî, Cemâlüddîn Abdurrahman b. Muhammed. Zâdü’l-mesîr. 9 Cilt. Beyrut: el-Mektebü’l-İslâmî, 3. Basım. 1983.
  7. Ebû Ubeyde, Ma‘mer b. el-Müsennâ. Mecâzü’l-Kur’ân. 2 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Hâncı, ts.
  8. Endelüsî, Ebû Hayyân. el-Bahru’l-muhît. 11 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1. Basım, 1432/2010.
  9. Ferâhidî, Halîl b. Ahmed. Kitâbü’l’ayn. thk. Muhammed Mehdî el-Mahzûmî. 8 Cilt. Bağdat: Dâru’r-Reşîd, 1982.
  10. Ferrâ’, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Ziyâd. Me‘âni’l-Kur’ân. 3 Cilt. Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, 3. Basım, 1403/1983.

Kaynak Göster

ISNAD
Demirbaş, Servet. “Esmâü’l-ef‘âlin Kur’an-ı Kerim’de Kullanımı, İçerdiği Manalar ve Fonetik İ‘câzı”. Kalemname 10/20 (01 Aralık 2025): 185-203. https://izlik.org/JA76EW72SD.