Fuat Sezgin ve İslam Fıkhı (Dört Fıkıh Mezhebinin Ana Kaynakları Üzerine Bir Araştırma)
Öz
Bu makale merhum Prof. Dr. Fuat Sezgin’in perspektifinden İslam fıkhının tarifi, fıkhın gelişimi ve fıkhın İslam tarihindeki yeri hakkında kaleme alınmıştır. Fuat Sezgin’in fıkıh ilmine dair yazdıkları bu makalede yer alan bilgilerden çok daha fazla olmasına karşın biz bu bilgileri konumuzla sınırlı tuttuk. Bu bağlamda makalede Fuat Sezgin’in biyografisi, O’nun genelde Arap kültürü ve özelde İslam fıkhı ile olan alakası ele alınmıştır. Fuat Sezgin Arap kültürü kavramını, sadece Arapların ürettiği bir kültür şeklinde değil, aksine Arap veya acem olsun Müslümanların Arap dili ile ürettiği tüm eserleri Arap kültürü içerisinde kabul ederek izah etmiştir. Yine makale, İslam fıkıh tarihi kronolojisinin, oryantalistlerin iddia ettikleri gibi hicri 2. asırda başladığı ve Müslümanların zihninde bunun kabul edilmiş bir gerçek olduğu fikrini yerleştirmek değil bilakis fıkhın Hz. Muhammed (sav) devrinden itibaren var olmaya başladığının önemini vurgulamaktadır. Makalede bazı Arap araştırmacıların Fuat Sezgin’in Arap Kültür Tarihi isimli çalışmasına yönelik işaret ettikleri birtakım açıklama ve düzeltmelere dair bilgiler yer almaktadır. Bunun yanı sıra çalışmada Fuat Sezgin’in fıkhın kapsamı üzerine yaptığı açıklamalara yer verilerek konu aydınlatılmıştır. Sezgin’e göre zihinlerdeki karışıklığın sebebi Batı’nın İslam dünyasındaki işgalleridir. Bu işgaller neticesinde Müslümanlar hem maddi hem de fikren olumsuz etkilenmişlerdir. Bu işgal döneminden sonra Müslümanlar için fıkıh sadece ibadetler ve ilmihâl bilgilerinden ibaret kalmıştır. Fakat aslında fıkıh bunlardan ibaret olmayıp daha kapsamlıdır. Fuat Sezgin’e göre fıkıh; İslam’ı amelî, ilmî, siyasî ve sosyal konulara tatbik etmektir. “Fıkıh İslam medeniyetinin kimliğidir. Eğer fıkıh olmazsa, İslam medeniyeti döneminde sosyal, zihni, bilimsel ve ahlak alanlarında Müslümanlarının hayatlarını nasıl değiştirdiklerini anlayamayız.” Ebu Şâme’nin (ö. 665/1267) bildirdiğine göre İmam Şâfiî (ö. 204/820) Mısır’da insanlara fıkıh dersi vermeden önce, uzun süre onların tarihlerini ve yaşayışlarını öğrenmekle meşgul olmuş ve şöyle demiştir: “Bunu, ancak fıkıhta kullanmak için yaptım.” İmam Şâfiî’nin bu metodunu Fuat Sezgin’de görmek mümkündür. Fuat Sezgin önce oryantalistlerin İslam fıkıh tarihi hakkındaki yanlış görüşlerini düzeltmiş daha sonra gerçek fıkıh tarihi hakkında kendi görüşlerini anlatmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ebu Şâme, Şihâbuddîn Abdurrahman İsmail b. İbrahim el-Makdisî ed-Dimaşkî (ö.665/1267). Kitâbu’r-Ravdateyn fi Ahbâri’d-Devleteyn en-Nuriyye ve’s-Selâhiyye. Tahkik: İbrahim ez-Zeybek, (Beyrut: Risâle Yayınları, 1997).
- el-Hamevî, Mustafa b. Fethullah (ö.1123/1791). Fevâidu’l-İrtihâl ve’s-Sefer fi Ahbâri’l-Karnî el-Hadî Aşar. Tahkik: Abdullah Muhammed el-Kenderî, 2 Cilt, (Kuveyt: Nevâdir Yayınevi, 2011).
- es-Sâdık, Cafer (ö.148/765). Münâzaratu Ca‘fer es-Sadık Ma‘â er-Râfizî fi et-Tafdîli Beyne Ebi Bekr ve Ali. Tahkik: Ali Abdülaziz Âlâ eş-Şibil, (Riyad: Rüşd Yayınevi, 1996).
- ez-Zehebî, Şemsuddin Muhammed b. Ahmed b. Osman (ö.748/1348). Sîyeru A’lâmi’n-Nubelâ. Tahkik: Şuayb el-Ârnavut ve Beşar Maruf vd., (Beyrut: Risâle Yayınları, 20 Cilt, 1982).
- el-Aşkar, Ömer Süleyman. Târîhu’l-fıkhi’l-İslamî, (Kuveyt, Felah Yayınevi, 1982).
- Brockelmann, Carl. Târîhu’l-Edebi’l-Arabî. Tercüme: Abdulhalîm en-Neccâr, (Kahire: Maarif Yayınevi, 4 Cilt, 1959 ve 1988).
- el-Cehnî, Mâni’ b. Hammâd, vd., el-Mevsûatu’l-Muyessera fi Târîhi’l-Edyân ve’l-Ahzâbu’l-Muâsıra, (Mekke, en-Nedvetu’l-Âlemiyye Yayınları, h.1418).
- Ebu Halîl, Şevkî. Karl Burkulman fi’l-Mîzân. (Şam: Fikru’l-Muâsır Yayınevi, 1987).
- Ebu Şeneb, Halid Abdulkerim. et-Târihu’l-Hadârî li’Mısr mine’l-fethi’l-İslâmî hattâ nihâyeti’l-asri’l-Ubeydi. (Kahire: yy., 2013).
- ed-Dusûkî es-Seyyid. İstiklâlü’l-Fıkhi’l-İslâmî ani’l-Kânûni’r-Rûmânî ve’r-reddü Ale’l-Müsteşrikîn. (Irak, Kûfe: Mektebetu’t-Tev’iyye el-İslâmiyye li İhyâi’t-Turâs, 1989).