Osmanlı Devleti’nin Kuzey Doğu Sınırında Bir Beylerbeyi: İshak Paşa ve Çıldır Beylerbeyliği Döneminde Açıkbaş (İmereti) Melikliğiyle İlişkileri (1695-1703)

III. Murad’ın saltanatı döneminde Safevîler ile yapılan savaşlarda fethedilen topraklar üzerinde askeri-lojistik bakımdan stratejik eyaletler kuruldu. Bu eyaletlerden biri 17 Temmuz 1579 tarihinde kurulan Çıldır Eyaletidir. Eyaletin ilk beylerbeyi, Müslüman olarak Mustafa adını alan Menûçihr’dir. Osmanlı Devleti hem Güney Kafkasya bölgesine hâkimiyet stratejisini hem de Batı Gürcistan’daki devlet ve beyliklerle ilişkiler başta olmak üzere Kafkasya siyasetini bu beylerbeyliği üzerinden şekillendirirdi. Çıldır Eyaleti idarecilerinin, Batı Gürcistan bölgesinde bulunan Dadyan, Açıkbaş, Güril ve Abaza Meliklikleri (Prenslikler) arasında yaşanan çatışmaları önlemek, sınır anlaşmazlıklarını çözmek, idarecilerini atamak ve devlete ödeyecekleri vergileri toplamak gibi görevleri vardı. Çıldır Eyaleti kurulduğu tarihten İshak Paşa’nın beylerbeyi olduğu 1695 tarihine kadar aynı aileden birçok kişi tarafından yönetildi. Bu kişiler arasında Beka/Sefer Paşa ile İshak Paşa ismi ön plana çıkmaktadır. İshak Paşa, arada fasılalar olsa da elli yılı aşkın bir dönem bölgede idarecilik yaptı. İshak Paşa beylerbeyliğinin ilk yıllarında yerel bir figür iken sonraki süreçte ise bölgesel bir figür olarak ortaya çıktı. Makalemiz İshak Paşa’yı bölgesel figüre dönüştüren etmenlerden biri olan Batı Gürcistan’daki Açıkbaş Melikliğiyle ilişkilerini konu edinmektedir.

During the reign of Murad III, some strategic provinces were established in the terms of military and logistics, in the regions wehere were conquered as a result of the wars with the Safavids. One of these provinces is Çıldır Province, which was founded on July 17, 1579. The first governor of the province was Minuchir who took the name of Mustafa after converting to Islam. The Ottoman State, through Çıldır Province, shaped its domination strategy over the South Caucasus region, and its Caucasian policy, especially its relations with the states and provinces in Western Georgia. The administrators of Çıldır Province is responsible for preventing conflicts between the Dadyan, Açıkbaş, Guril and Abaza Principalities in the West Georgia region, resolving Border disputes, appointing their administrators, and collecting taxes. Çıldır Province was governed by the many members of the same family since its foundation until Ishak Pasha became the governor in 1695. Among these people, Sefer Pasha (named Beka before converting to Islam) and Ishak Pasha come into prominence. Although there were interruption, Ishak Pasha governed the region for more than fifty years. While Ishak Pasha was a local figure in the first years of his governorship, he emerged as a regional figure in the later period. The reflections of this situation can be under stood from the intense relations that Ishak Pasha maintained with the Principality of Açıkbaş (Imereti) in Western Georgia. Our article examine the relationships between of Ishak Pasha with the Açıkbaş in Western Georgia, which is one of the factors that turned his into a regional figure.