OKUL ÖNCESİ ÖĞRETMENLERİN OKUMA MOTİVASYONLARI İLE 3-6 YAŞ ÇOCUK KİTABI SEÇİM KRİTERLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ

Öz

Araştırma, okul öncesi öğretmenlerin okuma motivasyonlarıyla 3-6 yaş çocuk kitabı seçim kriterleri arasındaki korelasyonel ilişkiyi incelemeyi ve bu faktörlerin yaşadığı şehir, çocukluk dönemi okuma sıklığı ve yıllık kitap okuma alışkanlıkları gibi demografik değişkenlere göre farklılık gösterip göstermediğini araştırmayı amaçlamaktadır. Örneklemi İstanbul ve Tokat’ta görev yapan 220 okul öncesi öğretmen oluşturmaktadır. Veriler “Yetişkin Okuma Motivasyonu Ölçeği” ve “Okul Öncesi Öğretmeninin ve Ebeveynlerin Çocuk Kitabı Seçim (3-6 Yaş) Kriterleri Ölçeği” kullanılarak toplanmıştır. Araştırmada değerler normal dağılım gösterdiği için parametrik testlerden yararlanılmıştır. Araştırmanın bulgularına göre, küçük şehirlerde yaşayan okul öncesi öğretmenlerinin okuma motivasyonlarının, büyük şehirlerde yaşayan öğretmenlere kıyasla anlamlı bir şekilde daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, çocukken daha fazla kitap okuyan öğretmenlerin, günümüzde okuma motivasyonlarının daha yüksek olduğu bulunmuştur. Ancak, öğretmenlerinin yetişkin okuma motivasyonu ile cinsiyet, çalıştıkları okul türü, çocukları kütüphaneye götürme alışkanlıkları ve sınıflarında kitaplık veya kütüphane bulunup bulunmaması gibi değişkenler arasında anlamlı bir farklılaşma gözlemlenmemiştir. Bunun yanı sıra, öğretmenlerinin yetişkin okuma motivasyonu ile çocuklar için kitap seçim kriterleri arasında düşük düzeyde pozitif yönde bir ilişki olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Okul öncesi öğretmeni
• okuma motivasyonu
• çocuk edebiyatı
• resimli çocuk kitabı seçim kriterleri

EXAMINATION OF THE RELATIONSHIP BETWEEN PRESCHOOL TEACHERS’ READING MOTIVATIONS AND 3-6 YEAR OLD CHILDREN'S BOOK SELECTION CRITERIA

Öz

This study aims to examine the correlational relationship between preschool teachers' reading motivation and their selection criteria for children's books intended for ages 3 to 6. It also seeks to investigate whether these factors differ according to demographic variables such as the city in which they reside, the frequency of reading during their childhood, and their annual reading habits. The sample consisted of 220 preschool teachers working in Istanbul and Tokat provinces. The data were collected using the ‘Adult Reading Motivation Scale’ and the ‘Preschool Teacher's and Parents’ Criteria for Choosing Children's Books (Ages 3-6) Scale’. In the study, normality tests, kurtosis and skewness values were examined, and parametric tests were used. Based on the findings of the study, it was determined that preschool teachers living in small cities had significantly lower reading motivation compared to those living in large cities. Additionally, it was found that teachers who read more books as children currently have higher reading motivation. However, no significant differences were observed between preschool teachers' adult reading motivation and variables such as gender, type of school they work at, whether they take children on library trips, or whether they have a bookshelf or library in their classrooms. Furthermore, a low-level positive relationship was found between preschool teachers' adult reading motivation and their criteria for selecting books for children.

Anahtar Kelimeler

• Preschool teacher
• Reading motivation
• children literature
• Selection Criteras for Children’s Picture Book

Kaynakça

1. Akbabaoğlu, M., & Yıldız Duban, N. (2020). Sınıf öğretmeni adaylarının üst bilişsel okuma stratejileri, okumamotivasyonları ve kitap okuma alışkanlığına ilişkin tutumları. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 9(4), 1720-1740.
2. Al-Aufi, S. A. (2020). The contribution of children's literature to child development. https://doi.org/10.13140/RG.2.2.30445.92649.
3. Ataş, F. (2020). Ortaokul öğrencilerinin okuma motivasyonları ile Türkçe dersi akademik başarıları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Bingöl ili örneği). [Yüksek lisans tezi, Siirt Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
4. Ateş, N. T. (2023). An evaluation of preschool children's books with respect to the principle of appropriateness for children. Research on Education and Psychology, 7(2), 242-269. https://doi.org/10.54535/rep.1356828
5. Aytaç, A. (2021). A Study of teachers’ self-efficacy beliefs, motivation to teach, and curriculum fidelity: A path analysis model. International Journal of Contemporary Educational Research, 8(4), 130-143. https://doi.org/10.33200/ijcer.898186
6. Barberg, J. (2022). The effect of choice in reading: Motivation, engagement, and enjoyment [Dissertations, Theses, and Projects 740]. Minnesota State University Moorhead. https://red.mnstate.edu/thesis/740
7. Bayraktar, V., & Demiriz, S. (2017). Okul öncesi öğretmenlerin çocuk kitabi seçiminde kullandıkları ölçütlerin kıdem durumuna göre incelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 21(3), 791-811.
8. Chang, G., & Rawian, R. (2025). Gender differences and similarities in reading motivation from the perspective of social cognitive theory. World Journal of English Language, 15(1). https://doi.org/10.5430/wjel.v15n1p206

9. Crano, W. D., Brewer, M. B., & Lac, A. (2014). Principles and methods of social research. Erlbaum Associates Publishers. https://doi.org/10.4324/9781003271734
10. Cremin, T., Mukherjee, S. J., Aerila, J. A., Kauppinen, M., Siipola, M., & Lähteelä, J. (2024). Widening teachers' reading repertoires: Moving beyond a popular childhood canon. The Reading Teacher, 77(6), 833-841. https://doi.org/10.1002/trtr.2294
11. Danacı, M. Ö., Çetin, Z., & Doğan, Ö. (2015). The effect of adolescents’ reading children’s literature to their younger siblings on their book reading habits. Creative Education, 6, 2013-2020. https://doi.org/10.4236/ce.2015.618206
12. De la Rocha Díaz, M., Méndez, I., & Ruiz-Esteban, C. (2020). Reading motivation, alcohol and drug use in future teachers in preschool and primary school. European Journal of Investigation in Health, Psychology and Education, 10(4), 1150-1157. https://doi.org/10.3390/ejihpe10040080
13. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2012). Motivation, personality, and development within embedded social contexts: An overview of self-determination theory. The Oxford Handbook of Human Motivation, 18(6), 85-107. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780195399820.013.0006
14. Dedeoğlu, H., Ulusoy, M., & Lamme, L. L. (2011). A content analysis of international children’s picture books: Representation of poverty. Eurasian Journal of Educational Research, 43, 37-52.
15. Demir, K. (2011). Teachers' intrinsic and extrinsic motivation as predictors of student engagement: An application of self-determination theory. Education Sciences, 6(2), 1397-1409. https://doi.org/10.1397/1409.01.03.2011
16. Doğan Güldenoğlu B. N. (2020). The childrens book selection criteria: Evidence from preschool and primary school teachers. Educational Research and Reviews, 15(11), 645-661. https://doi.org/10.5897/ERR2020.4066
17. Geçgel, H, Kana, F, Öztürk, N., & Akkaş, İ. (2020). Öğretmen adaylarının okuma motivasyonları ve sosyal medyaya özgü epistemolojik inançları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Journal of Language Education and Research, 6(2), 478-507. https://doi.org/10.31464/jlere.742459
18. Gönen, M., Öğütcen, A., Akbaba, F. D., & Çelik, N. N. (2024). Okul öncesi öğretmenleri ve öğretmen adaylarının çocuklara kitap okuma sürecine yönelik farkındalıklarının belirlenmesi. Milli Eğitim, 53(243), 1549-1586. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1239719
19. Griffin, R. A., & Mindrila, D. (2023). Teacher reading motivation: Factors and latent profiles. Literacy Research and Instruction, 63(1), 42-78. https://doi.org/10.1080/19388071.2022.2153763
20. Groeneveld, R. A., & Meeden, G. (1984). Measuring skewness and kurtosis. Journal of the Royal Statistical Society Series D: The Statistician, 33(4), 391-399. https://doi.org/10.2307/2987742
21. Guthrie, J. T., & Wigfield, A. (2000). Engagement and motivation in reading. In M. L. Kamil, P. B. Mosenthal, P. D. Pearson, & R. Barr (Eds.), Handbook of Reading Research, Vol. 3, pp. 403–422). Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
22. Güven, A. Z., Özbilen, U., & Banaz, E. (2020). Ortaokul 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin metinlere yönelik okuma motivasyonları. International Journal of Language Academy, 8(3), 240-247. https://doi.org/10.29228/ijla.43206
23. Hartsfield, D., & Kimmel, S. (2020). Supporting the right to read: Principles for selecting children's books. The Reading Teacher, 74(4), 419–427. https://doi.org/10.1002/trtr.1954
24. Hopkins, K. D., & Weeks, D. L. (1990). Tests for normality and measures of skewness and kurtosis: Their place in research reporting. Educational and Psychological Measurement, 50(4), 717-729. https://doi.org/10.1177/0013164490504001
25. Ilgar, L., Ilgar, Ş., & Topaç, N. (2015). Okul öncesi öğretmen adaylarının kitap okuma alışkanlığına ilişkin görüş ve tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Eğitim Bilimleri Dergisi, (41), 99-116. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2252
26. Ismail, H. M. (2023). Children's literature: The significance and other impacts. Theory and Practice in Language Studies, 13(3), 593-598. https://doi.org/10.17507/tpls.1303.07
27. Karan, H. (2019). Çocuk kitabı seçiminde öğretmen ve ebeveynlerin kitap seçim kriterleri. 14. Ulusal Okul Öncesi Öğretmenliği Öğrenci Kongresi: Çocuğun Ekolojik Dünyası Özet Kitapçığı, Maltepe Üniversitesi.
28. Konrad, M. H. (2023). The love of the book: Students' text selection and their motivation to read. The Reading Teacher, 77(3), 332-340. https://doi.org/10.1002/trtr.2246
29. Külcü, B. (2019). Okul öncesi öğretmenlerinin çocuk kitabı seçerken dikkate aldıkları ölçütlerin belirlenmesi [Yüksek lisans tezi, Doğu Akdeniz Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
30. Lazarides, R., & Schiefele, U. (2024). Addressing the reciprocal nature of effects in teacher motivation research: A study on relations among teacher motivation, student-reported teaching, and student enjoyment and achievement. Learning and Instruction, 90, 101862. https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2023.101862
31. Leech, D. J., Leech, N. L., McClintock, E., & Haug, C. A. (2023). Rural teachers’ and non-rural teachers’ motivations to teach: Differences and similarities. The Rural Educator, 44(4), 15-28. https://doi.org/10.55533/2643-9662.1364
32. Locher, F. M., & Becker, S. (2019). The relation between students' intrinsic reading motivation and book reading in recreational and school contexts. AERA Open, 5(2), 2332858419852041. https://doi.org/10.1177/2332858419852041
33. Lone, F. A. (2011). Reading habits of rural and urban college students in the 21st century. Library Philosophy and Practice, 586. https://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/586
34. Mercan, Z. (2015). Okul öncesi dönem çocuk kitaplarında resimlemenin öğretmen görüşlerine göre incelenmesi. [Yüksek lisans tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
35. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2008). Self-determination theory and the role of basic psychological needs in personality and the organization of behavior. In O. P. John, R. W. Robins, & L. A. Pervin (Eds.), Handbook of personality: Theory and research (3rd ed., pp. 654–678). The Guilford Press.
36. Saçkesen, S. (2008). Çocuk kitapları seçiminde anne babaların ve okul öncesi öğretmenlerinin görüşlerinin incelenmesi. [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. Şahin, M. (2021). Course materials and textbook selection criteria of english language teachers. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(6), 1587-1611. https://doi.org/10.18506/anemon.960575
37. Sayın Kadakal, S. (2022). Çocuk kitapları seçiminde ebeveynlerin ve okul öncesi öğretmenlerinin görüşlerinin incelenmesi. [Yayınlanmamış tezsiz yüksek lisans projesi]. Pamukkale Üniversitesi.
38. Schutte, N. S., & Malouff, J. M. (2007). Dimensions of reading motivation: Development of an Adult Reading Motivation Scale. Reading Psychology, 28(5), 469–489. https://doi.org/10.1080/02702710701568991.
39. Sever, S. (2007). Çocuk ve edebiyat. Kök Yayıncılık.
40. Sikora, J., Evans, M. D. R., & Kelley, J. (2019). Scholarly culture: How books in adolescence enhance adult literacy, numeracy and technology skills in 31 societies. Social Science Research, 77, 1-15. https://doi.org/10.1016/j.ssresearch.2018.10.003
41. Soyuçok, M., & Balantekin, Y. (2021). Sınıf öğretmenlerinin okuma ve mesleki motivasyonları ile okuryazarlık öğretimi öz yeterlik algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(3), 1171-1203. https://doi.org/10.19171/uefad.948076
42. Strommen, L. T., & Mates, B. F. (2004). Learning to love reading: Interviews with older children and teens. Journal of Adolescent & Adult Literacy, 48(3), 188-200. https://doi.org/10.1598/JAAL.48.3.1
43. Takupiwa, N., Herbert, Z., Nhamo, M., Willard, N., Alick, M., Honest, M., & Farai, M. (2013). A comparative study of motivational levels for rural and urban teachers in Masvingo district, Zimbabwe. Journal of Business and Economic Management, 1(2), 18-24. https://doi.org/10.15413/jbem.2013.0126
44. Teke, N., Baş, T., & Çabuk, B. (2024). Do preschool children access quality books? Reading culture of parents and teachers and book selection for children. Journal of Uludag University Faculty of Education, 37(2), 483-508. https://doi.org/10.19171/uefad.1394452
45. Temizyürek, F., Şahbaz, N. K., & Gürel, Z. (2016). Çocuk edebiyatı (1. Baskı). Pegem Akademi Yayıncılık.
46. Turan Coşkun, R. (2018). Okul öncesi öğretmenlerinin resimleri çocuk kitaplarına ilişkin görüşleri [Yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
47. Ürün Karahan, B. (2015). Öğretmen adaylarının okumaya yönelik motivasyonlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Kafkas Üniversitesi Örneği). Electronic Turkish Studies, 10(11). https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.8280
48. Yalçın, A., & Aytaş, G. (2002). Çocuk edebiyatı. Akçağ Yayınları.
49. Ybañez, D. E. (2024). Students' reading practices and comprehension in urban and rural schools. Psychology and Education, 26(1), 13-24. https://doi.org/10.5281/zenodo.13876029
50. Yıldız, M., Yıldırım, K., Ateş, S., & Çetinkaya, Ç. (2013). Yetişkin Okuma Motivasyonu Ölçeği'nin Türkçe uyarlaması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 12(44), 348-359. https://dergipark.org.tr/tr/pub/esosder/issue/6158/82778
51. Yılmaz, B. (1995). Okuma sosyolojisi: Ankara’da oturanların okuma alışkanlıkları üzerine bir araştırma. Türk Kütüphaneciliği Dergisi, 9(3), 325-336.
52. Yükselen, A., Yumuş, M., & Işık, E. (2016). Çocuk kitabı seçme kriterlerine ilişkin okul öncesi eğitimcilerin görüşleri. Başkent Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(2), 161-168.