DEVELOPMENT OF A VALUE PERCEPTION RUBRIC: A VALIDITY AND RELIABILITY STUDY

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 262 - 279, 28.12.2025

Fatih Mutlu Özbilen , İrfan Başkurt , Salih Zeki Genç

https://doi.org/10.69643/kaped.1792438

Öz

This research aims to develop a measurement tool to assess primary school students’ value perceptions based on teachers’ views. The sample consisted of 297 classroom teachers for EFA and 290 for CFA, determined by simple random sampling method. The data were collected using a draft rubric form containing a total of 22 items, created from statements related to the six values in the Virtue-Value-Action Framework. SPSS program and AMOS software were used in the analyses. Reliability tests were performed with Cronbach’s Alpha, Corrected Total Correlation Coefficient, and 27% upper and lower group means calculations; validity tests were performed with EFA and CFA. KMO measurement value was 0.931 and Bartlett test [χ2= 2469.425, p≤.05] was determined to be significant. A structure of 2 factors and 12 items was determined with EFA. Factors were named as “Fair Behavior Tendency” and “Adherence to Human and National Values”. The two factors were found to account for 68.877% of the total variance. The reliability of the measurement tool was determined as .93. As a result of the CFA, the two-factor structure was confirmed and it was determined that the goodness of fit index values of χ2/df, RMSEA, GFI and AGFI were within acceptable fit ranges; and the RMR, SRMR, NFI, and CFI values were within good fit ranges.

Anahtar Kelimeler

Value , Value perception , Value perception rubric , Virtue-Value-Action Framework , Primary school

Etik Beyan

Ethical approval for this study was obtained from the Scientific Research and Publication Ethics Board of Çanakkale Onsekiz Mart University, with decision number 14/04 dated 03/10/2024.

DEĞER ALGISI RUBRİĞİ GELİŞTİRİLMESİ: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI

Öz

Bu araştırma, öğretmen görüşleri kapsamında ilkokul öğrencilerinin değer algılarının belirlenebilmesiyle ilgili bir ölçme aracının geliştirilmesini amaçlamaktadır. Örneklemi basit seçkisiz örnekleme yöntemiyle belirlenmiş olan AFA için 297 ve DFA için 290 sınıf öğretmeni oluşturmuştur. Veriler Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi’ndeki 6 değere ilişkin ifadelerden oluşturulmuş toplamda 22 maddenin bulunduğu taslak rubrik formuyla toplanmıştır. Analizlerde SPSS programı ve AMOS yazılımı kullanılmıştır. Güvenirlik testleri Cronbach’s Alpha, Düzeltilmiş Toplam Korelasyon katsayısı ve %27’lik üst ve alt grup ortalamaları hesaplamalarıyla; geçerlik testleri ise AFA ve DFA ile yapılmıştır. KMO ölçüm değeri 0.931 olup Bartlett testi [χ2= 2469.425, p≤.05] anlamlı olarak belirlenmiştir. AFA ile 2 faktör ve 12 maddelik bir yapı saptanmıştır. Faktörler “Adil Davranış Eğilimi” ile “İnsani ve Millî Değerlere Bağlılık” olarak isimlendirilmişlerdir. İki faktörün birlikte toplam varyansın %68.877’sini açıkladığı belirlenmiştir. Ölçme aracının güvenirliği ise .93 olarak saptanmıştır. DFA sonucunda iki faktörlü yapı doğrulanmış ve uyum iyiliği indeksi değerlerinden χ2/df, RMSEA, GFI ve AGFI’nin kabul edilebilir uyum aralıklarında olduğu; RMR, SRMR, NFI ve CFI’nin ise iyi uyum aralıklarında olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Değer , Değer algısı , Değer algısı rubriği , Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi , İlkokul

Etik Beyan

Bu çalışma için Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu’ndan 03/10/2024 tarih ve 14/04 sayılı kararı ile etik kurul onayı alınmıştır.

Kaynakça

• Akbaş, O. (2004). Evaluating the level of realization of affective purposes in II. grade in Turkish National Education System [Yayımlanmamış doktora tezi], Gazi Üniversitesi.
• Akgül, İ., & Akgül, A. (2017). Hayat bilgisi dersinde öğrencilerin sosyal değerlere karşı algılarını ölçmeye yönelik ölçek geliştirme: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi/UUSBD, 10(Özel Sayı 2), 39-53.
• Arslan, A. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi’nin incelenmesi. Temel Eğitim, 7(27), 106-121. https://doi.org/10.52105/temelegitim.1758139
• Aslan, S. (2019). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin duygu ve düşüncelere saygı ile hoşgörü tutumları ve görüşlerinin incelenmesi. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 10(2), 80-97. DOI: 10.19160/ijer.559526
• Aydın, M. Z. (2008). Ahlaki değerler. Genç Bilge, 2(6), 6-8.
• Aydoğan, R., & Gündoğdu, K. (2019). İlkokul hareketli ve sağlıklı yaşam yeterlik algısı ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. The 7th International Congress on Curriculum and Instruction (ICCI –EPOK 2019). s. 131-137.
• Bakaç, E. (2013). Toplumsal değerlere yönelik algı ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 2(4), 303-309.
• Beldağ, A. (2021). Öğretim programlarında değer eğitimi. S. Z. Genç ve A. Beldağ (Ed.) Karakter ve değer eğitimi: farklı bakışlar, örnek etkinlikler (ss. 136-144). Ankara: Pegem Akademi.
• Bolat, Y. (2013). Bir değer ölçme aracı: Çok boyutlu sosyal değerler ölçeği. Turkish Journal of Education, 2(4), 13-27.
• Büyüköztürk, Ş. (2010). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni SPSS uygulamaları ve yorum (11. baskı). Ankara: Pegem Akademi.
• Can, A. (2018). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi (6. baskı). Ankara: Pegem Akademi.
• Cetin, D., & Coskun, M. V. (2017). The validity and reliability study of the values scale for secondary school students (VSS). Educational Process: International Journal, 6(1), 85-95.
• Cihan, N. (2014). Okullarda değerler eğitimi ve Türkiye’deki uygulamaya bir bakış. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 9(2), 429-436.
• Costello, A. B., & Osborne, J. (2005). Best practices in exploratory factor analysis: Four recommendations for getting the most from your analysis. Practical Assessment, Research, & Evaluation, 10(7). https://legacyfileshare.elsevier.com/promis_misc/teln-best-practices-in-exploratory-factor-analysis.pdf
• Coşkun-Keskin, S., & İçöz-Arslan, E. (2023). 9-17 yaşındaki çocukların adalet değerine yüklediği anlamların metaforlar aracılığıyla değerlendirilmesi. Millî Eğitim, 52(240), 2903-2928.
• Çengelci-Köse, T., Gürdoğan-Bayır, Ö., Köse, M., & Yıldırım-Polat, A. (2019). Öğretmen adaylarının bakış açısıyla adalet değeri. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 9(1), 67-93. doi: 10.23863/kalem.2019.120
• Çetin, F. (2018). Değer eğitimine yönelik tutum ölçeği (DETÖ) geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 22(1), 323-341.
• Dilmaç, B.., Arıcak, O.T., & Cesur, S. (2014) A validity and reliability study on the development of the values scale in Turkey. Educational Sciences: Theory & Practice, 14(5), 1661-1671. DOI: 10.12738/estp.2014.5.2124
• Dinçer, B., & Gözel, Ü. (2019). İlkokul programlarında (1-4) yer alan ve kazandırılması hedeflenen değerlere ilişkin sınıf öğretmenlerinin ve öğrenci velilerinin görüşlerinin incelenmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 17(38), 207-234. DOI: 10.34234/ded.536439
• Emiroğlu, B. (2017). Değerler eğitiminin gençlerin sağlıklı sosyalleşmelerine etkisi. International Journal Of Eurasian Education And Culture, 3, 115-126.
• Erbaş, A. A. (2021). Sosyal bilgiler öğretim programındaki değerlerin sosyal bilgiler ders kitaplarına yansımaları. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 11(1), 23-40. Doi: 10.48146/odusobiad.779737
• Genç, S. Z. (2021). Değerler: Temel kavramlar. S. Z. Genç ve A. Beldağ (Ed), Karakter ve değer eğitimi: Farklı bakışlar, örnek etkinlikler içinde (ss. 3-16). Pegem Akademi.
• George, D., & Mallery, M. (2010). SPSS for Windows step by step: a simple guide and reference, 17.0 update (10th ed.). Boston: Allyn & Bacon.
• Gül, Y. E. (2024). Classroom teachers’ views on teaching cultural values and the socialization role of schools. Değerler Eğitimi Dergisi, 22(47), 213-240. https://doi.org/10.34234/ded.1456414
• Gündüz, M. (2016). Classifying values by categories. Journal of Education and Training Studies, 4(10), 212-220.
• Gündüz, G. F., & Yerli, F. S. (2023). Türkiye’de değerler eğitimi araştırmalarına genel bakış: Metasentez çalışması. Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 1-38.
• Halaç, H. H., Gürdoğan Bayır, Ö., & Çengelci Köse, T. (2021). İlkokul öğrencilerine yönelik kültürel mirasa duyarlılık ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(31), 197-218. https://doi.org/10.35675/befdergi.810944
• Halstead, J. M., & Taylor, M. J. (2000). Learning and teaching about values: A review of recent research. Cambridge Journal of Education, 30(2), 169–202. doi:10.1080/713657146
• Hoyle, R. H. (1995). The structural equation modeling approach: Basic concepts and fundamental issues. In R. H. Hoyle (Ed.), Structural equation modeling: Concepts, issues, and applications (pp. 1-15). Thousand Oaks, CA: Sage Publications, Inc.
• Jonsson, A., & Panadero, E. (2016). The use and design of rubrics to support assessment for learning. In D. Carless, S. Bridges, C. Chan & R. Glofcheski (Ed.), Scaling up assessment for learning in higher education (pp. 1-14), Publisher: Series Editor, Claire Wyatt-Smith.
• Kahraman, B. (2015). Toplumsal yapının işleyişinde değerler ve değer rölativizmi. Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(4), 1-12.
• Kalaycı, Ş. (Ed.) (2010). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri (5. baskı). Ankara: Asil Yayın Dağıtım.
• Karadavut, T., Karadağ, S., & Nacar, B. (2020). Adalet değeri ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması/ The reliability and validity of the justice value scale, Kilis 7 Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(19),150-163, doi: https://doi.org/10.31834/kilissbd.699877
• Karakoç, Ç., & Sakız, G. (2021). Development of perceived social justice in education scale for primary school students. International Journal of New Approaches in Social Studies, 5(2), 426-438. https://doi.org/110.38015/sbyy.1010070
• Karasar, N. (2009). Bilimsel araştırma yöntemi (19. baskı). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
• Kösedağ, İ., Taşkın-Bedizel, N. R., Güngör-Cabbar, B., & Özgür, S. (2022). İlkokul öğrencilerinin beslenme çantası içeriklerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi, Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42(3), 2181-2211.
• McTighe, J., Brookhart, S. M., & Guskey, T. R. (2024). The value of descriptive, multi-level rubrics, Educational Leadership, 81(6), 1-8.
• Meydan, H. (2012). İlköğretim okullarında değerler ve karakter eğitimi [Yayımlanmamış doktora tezi], Sakarya Üniversitesi.
• Meydan, H. (2014). Okulda değerler eğitiminin yeri ve değerler eğitimi yaklaşımları üzerine bir değerlendirme. Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), 93-108.
• MEB (ty.). Erdem-değer-eylem çerçevesi. https://tymm.meb.gov.tr/beceriler/erdem-deger-eylem-cercevesi
• MEB (1973). Millî Eğitim Temel Kanunu. https://mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.1739.pdf
• MEB (2018a). Hayat bilgisi dersi öğretim programı (İlkokul 1, 2 ve 3. sınıflar), Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı.
• MEB (2018b). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 4, 5, 6 ve 7. sınıflar), Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı.
• MEB (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Öğretim programları ortak metni. https://tymm.meb.gov.tr/ortak-metin
• Naylor, D. T., & Diem, R. (1987). Elementary and middle school social studies. New York: Random House.
• Onay, İ., & Çelik, Y. (2022). The effect of responsibility value based activities on 4th graders’ responsibility acquisition levels. Educational Academic Research, 44(1), 77-89. https://doi.org/10.54614/AUJKKEF.2022.888282
• Poyraz, H. (2011). Değerler nasıl oluşur?. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 1(1), 61-71.
• Rokeach, M. (1973). The nature of human values. New York: The Free Press.
• Schermelleh-Engel, K., Moosbrugger, H., & Müller, H. (2003). Evaluating the fit of structural equation models: Test of significance and descriptive goodness-of-fit measures. Methods of Psychological Research Online, 8(2), 23-74.
• Schwartz, S. H. (1992). Universals in the content and structure of values: Theoretical advances and empirical tests in 20 countries. Advances in Experimental Social Psychology, 25, 1-65. http://dx.doi.org/10.1016/S0065-2601(08)60281-6
• Singh, S. (2003). Simple random sampling. In: Advanced sampling theory with applications. Springer. https://doi.org/10.1007/978-94-007-0789-4_2
• Şahin, Ş., Ökmen, B., & Kılıç, A. (2018). Sevgi eğitimi dersi alan öğrencilerin sevgi ve sevgi eğitimi dersine dair görüşleri. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi – Journal of Qualitative Research in Education, 7(1), 176-197. doi: 10.14689/issn.2148-2624.1.7c1s.8m
• Tarhan, N. (2011). Değerler psikolojisi ve insan: Güzel insan modeli-Toplumda, siyasette değerler psikolojisi- (Birinci baskı), Timaş Yayınları.
• Turgut, F., & Baykul, Y. (2010). Eğitimde ölçme ve değerlendirme (1.Baskı). Pegem A Yayıncılık.
• Umar, Ç. N., & Kanger, F. (2018). 10-13 yaş çocukları için evrensel ahlaki değerler ölçeğinin geliştirilmesi çalışması. Turkish Studies International Congress on Social Sciences II (INCSOS 2018 Quds), 13/15, 401-418. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.13599
• Utkugün, C., Yıldırım, R., & Eker, Ö. F. (2022). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin duyarlılık değerine yönelik görüş ve davranışları (Köy okulu örneği), F. Kayalar (Ed.), Eğitim bilimlerinde güncel tartışmalar içinde (ss. 45-67), Duvar Yayınları.
• Yazıcı, K. (2006). Değerler eğitimi’ne genel bir bakış. Türklük Bilimi Araştırmaları, 19, 499 – 522.
• Yazıcı, M. (2014). Değerler ve toplumsal yapıda sosyal sosyal değerlerin yeri. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(1), 209-223.
• Yürük, S. E., & Atıcı, B. (2017). Dijital öykü temelli değerler eğitimi materyallerinin öğrencilerin değer kazanımına etkisi, Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 56-74.
• Wolf, K., & Stevens, E. (2007). The role of rubrics in advancing and assessing student learning. The Journal of Effective Teaching, 7(1), 3-14.
• Zümrütkal, S., & Arslantaş, H. A. (2021). Değer eğitimi perspektifinde öğretmen rolü. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 50, 240-253. https://doi.org/10.17498/kdeniz.936376