2024 ilkokul Türkçe öğretim programının program tasarım ilkelerine göre incelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, 2024 İlkokul Türkçe Dersi Öğretim Programı'nın program tasarım ilkeleri çerçevesinde incelenmesidir. Araştırmada nitel araştırma modeli kullanılarak doküman incelemesi yapılmıştır. Veri kaynağı, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan resmî program dokümanları oluşturmuştur ve verilerin analizinde betimsel analiz ile amaçlı içerik analizi benimsenmiştir. Verilerin kapsam, aşamalılık, süreklilik, kaynaşıklık, denge, esneklik ve kullanışlılık ilkelerini içeren analitik çerçeveye dayalı olarak betimsel analizle çözümlenmiştir. Bulgular, programın kapsamının tema temelli örgütlenme, dört temel dil becerisinin bütünleşik yapısı, değerler ve sosyal-duygusal öğrenme bileşenleriyle çok katmanlı biçimde ele alındığını göstermektedir. Öğrenme çıktılarının sınıf düzeyleri boyunca basitten karmaşığa ve somuttan soyuta ilerlediği; ilk okuma-yazma sürecinin gelişimsel bir mantıkla aşamalandırıldığı belirlenmiştir. Süreklilikte tekrar ve derinleşme güçlüdür; kaynaşıklıkta beceriler arası yatay bütünleşme görece yeterliyken disiplinlerarası bağlantılar uygulama düzeyinde sınırlıdır. Denge, esneklik ve kullanışlılık boyutlarında ise özellikle farklılaştırma ve örnek uygulama rehberliği açısından destekleyici araçların güçlendirilmesi gerekmektedir. Ayrıca bazı sınıf düzeylerinde okuma ve yazma kazanımlarının dinleme ve konuşmaya kıyasla daha baskın olarak temsil edildiği saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• İlkokul Türkçe öğretim programı
• program tasarım ilkeleri
• program analizi
• doküman inceleme

An analysis of the 2024 primary school Turkish curriculum based on curriculum design principles

Öz

The purpose of this study is to examine the 2024 Primary School Turkish Language Curriculum within the framework of curriculum design principles. Employing a qualitative research approach, the study used document analysis. The data source for this study consisted of official curriculum documents published by the Ministry of National Education, and the data were analysed using descriptive analysis and purposive content analysis. Specifically, the analysis was guided by an analytic framework encompassing the principles of scope, sequence, continuity, coherence, balance, flexibility, and usability. The findings indicate that the curriculum addresses scope in a multi-layered way through theme-based organisation, an integrated structure of the four core language skills, and components related to values education and social-emotional learning. Learning outcomes were found to progress across grade levels from simple to complex and from concrete to abstract, and early literacy instruction was sequenced according to a developmental logic. Continuity is strong through repetition and increasing depth; while horizontal integration across language skills is relatively adequate in terms of coherence, interdisciplinary connections remain limited at the level of implementation. Regarding balance, flexibility, and usability, the curriculum requires stronger support tools, particularly in terms of guidance for differentiated instruction and exemplary practices. In addition, in certain grade levels, reading and writing outcomes are represented more prominently than listening and speaking.

Anahtar Kelimeler

• Elementary Turkish curriculum
• curriculum design principles
• curriculum analysis
• document analysis

Kaynakça

1. Arias, A. M., Davis, E. A., Marino, J. C., Kademian, S. M., & Palincsar, A. S. (2016). Teachers’ use of educative curriculum materials to engage students in science practices. International Journal of Science Education, 38(9), 1504–1526. https://doi.org/10.1080/09500693.2016.1198059
2. Aslan, O., & Türkel, E. (2025). The effect of peritextual reading on listening skills of preschool children. International Journal of Educational Studies and Policy, 6(2), 241-258. https://doi.org/10.63612/ijesp.1712970
3. Bağcı Ayrancı, B., & Mutlu, H. H. (2017). 2006, 2015 ve 2017 Türkçe dersi öğretim programlarının karşılaştırılması. International Journal of Language Academy, 5(7), 119–130. https://doi.org/10.18033/ijla.3793
4. Bahar, Y. & Bümen, N.T. (2022). Sosyal bilgiler dersi öğretim programlarında kaynaşıklık üzerine sistematik bir analiz. Yaşadıkça Eğitim, 36(2), 520-554.
5. Bal, M. & Öztürk, E. (2025). The potential of deep learning in improving K-12 students' writing skills: A systematic review. British Educational Research Journal, 51, 1295–1312. https://doi.org/10.1002/berj.4120
6. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40.
7. Bruner, J. S. (1960). The process of education. Harvard University Press.
8. Büyükalan Filiz, S., & Yıldırım, N. (2019). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı kazanımlarının revize edilmiş Bloom taksonomisine göre analizi. Elementary Education Online, 18(4), 1550–1573. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2019.632521

9. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE.
10. Çerçi, A. (2018). 2018 Türkçe Dersi Öğretim Programı kazanımlarının (5, 6, 7, 8. Sınıf) yenilenen Bloom Taksonomisi’ne göre incelenmesi. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 6(2), 70-81.
11. Davis, E. A., Palincsar, A. S., Smith, P. S., Arias, A. M., & Kademian, S. M. (2017). Educative curriculum materials: Uptake, impact, and implications for research and design. Educational Researcher, 46(6), 293–304. https://doi.org/10.3102/0013189X17727502
12. Demirel, Ö. (2024). Eğitimde program geliştirme: Kuramdan uygulamaya. Pegem Akademi Yayıncılık.
13. Eroğlu Çopur, D. (2019). 2018 Türkçe dersi öğretim programının 5, 6, 7 ve 8. sınıflar için hikâye edici metinlere yönelik kazanımlar bakımından incelenmesi. International Journal of Educational Spectrum, 1(1), 48-59. https://doi.org/10.47806/ijesacademic.588159
14. Erol, T. (2021). Türkçe Dersi Öğretim Programı kazanımlarının Yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ne göre sınıflandırılması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(4), 1421-1442. https://doi.org/10.16916/aded.937926
15. Fullan, M. (2007). The new meaning of educational change (4th ed.). Teachers College Press.
16. Geçitli, E. & Bümen, N. T. (2020). İlkokul ve ortaokulda bilişim teknolojileri alanında yer alan derslerin öğretim programları üzerine bir analiz: 1998-2018. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(4), 1912-1934. https://dx.doi.org/10.17240/aibuefd.2020.20.58249-627376
17. Goodson, I. F. (2014). Curriculum, personal narrative and the social future. Routledge.
18. Güler, M., & Mert, O. (2022). Türkçe eğitimi alanında yenilenmiş Bloom Taksonomisini temel alarak yapılan akademik çalışmaların incelenmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(35), 1089–1118. https://doi.org/10.35675/befdergi.1031207
19. Hewitt, T. W. (2006). Understanding and shaping curriculum: What we teach and why. SAGE.
20. Karagöl, E. (2020). Yenilenmiş Bloom taksonomisine göre güncel Türkçe Öğretim Programları. Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 6(1), 56–71. https://doi.org/10.31464/jlere.666641
21. Kendirlioğlu Günhan, N., & Bümen, N. (2024). İlkokul, ortaokul ve lise matematik dersi öğretim programlarında (2018) kaynaşıklığın incelenmesi. Yaşadıkça Eğitim, 38(2), 319–353. https://doi.org/10.33308/26674874.2024382712
22. Kurgun, S. G., & Bümen, N. T. (2024). 2013 Okul Öncesi Eğitim Programı'nın program tasarım ilkeleri açısından incelenmesi. International Primary Educational Research Journal, 8(3), 282–302. https://doi.org/10.38089/iperj.2024.185
23. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE.
24. Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation (4th ed.). Jossey-Bass.
25. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024a). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Öğretim programlarının genel yapısı ve yaklaşımı. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.
26. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024b). İlkokul Türkçe dersi öğretim programı (1., 2., 3. ve 4. sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığının Yayınları.
27. O'Reilly, C., Devitt, A., & Hayes, N. (2022). Critical thinking in the preschool classroom - A systematic literature review. Thinking Skills and Creativity, 46, 101110. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2022.101110
28. Ornstein, A. C., & Hunkins, F. P. (2017). Curriculum: Foundations, principles, and issues (7th ed.). Pearson.
29. Özçelik, D. A. (2014). Eğitim programları ve öğretim. Pegem Akademi Yayıncılık.
30. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research and evaluation methods (4th ed.). SAGE.
31. Posner, G. J. (2004). Analysing the curriculum. McGraw-Hill.
32. Print, M. (1993). Curriculum development and design. Routledge.
33. Sönmez, V. (2024). Program geliştirmede öğretmen el kitabı. Anı Yayıncılık.
34. Tyler, R. W. (1949). Basic principles of curriculum and instruction. University of Chicago Press.
35. Uyğun, A., & Çetin, D. (2020). 2018 Türkçe dersi öğretim programındaki yazma kazanımlarının yaratıcı yazma becerisine uygunluğu. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(1), 14–23. https://doi.org/10.16916/aded.604030
36. Wiles, J., & Bondi, J. (2015). Curriculum development: A guide to practice (9th ed.). Pearson.
37. van den Akker, J. (2003). Curriculum perspectives: An introduction. In J. van den Akker, W. Kuiper, & U. Hameyer (Eds.), Curriculum landscapes and trends (pp. 1–10). Springer.
38. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
39. Yücel, E., Dimici, K., Yıldız, B., Bümen, N. (2017). Son 15 yılda yayımlanan ilk ve ortaöğretim İngilizce dersi öğretim programları üzerine bir analiz. Ege Eğitim Dergisi, 18(2), 702–737. https://doi.org/10.12984/egeefd.305922