Bursa Özlüce-Aya Yorgi Kilisesi Hakkında Bir Değerlendirme ve Restitüsyon Önerisi

The Greek Orthodox Church in Özlüce Neighborhood, Nilüfer District, Bursa, was constructed in the early 20th century, as indicated by Ottoman archival records. These documents strongly suggest that the church was named “Aya Yorgi Church.” Furthermore, historical Ottoman archives mention that the area where the building stands, now known as “Özlüce,” was once a village called “İnesi.”ver time, Aya Yorgi Church, like many Greek Orthodox churches from the post-Tanzimat era, deteriorated due to misguided restoration attempts and prolonged neglect. Following an exchange of properties in the early years of the Republic, the church was repurposed as a mosque. However, after a new mosque was built in the village center during the mid-1980s, the Church of Aya Yorgi fell into disuse.Local authorities-initiated restoration efforts in 2008, completing the project in 2009, and the building was repurposed as a cultural center. Unfortunately, due to structural issues and other challenges, it was again abandoned after 2013. Notably, the western body wall and the outer narthex with arcades have suffered significant damage over time. Research on Greek Orthodox churches from the Ottoman period remains limited, primarily relying on archival materials. In this article, we propose a restoration plan for Aya Yorgi Church based on archival data and architectural findings obtained through observation and measurement studies. Our goal is to lay the groundwork for accurate restoration interventions that may occur in the coming years. Additionally, this study aims to address a critical gap in the literature concerning this relatively understudied subject.

Bursa, Nilüfer İlçesi, Özlüce Mahallesi’nde yer alan Rum Ortodoks Kilisesi’nin, Osmanlı Arşiv materyallerinin verdiği bilgiler değerlendirildiğinde, 20.yüzyıl başlarında inşa edilmiş olduğu anlaşılmaktadır. Bu belgelere göre, kilisenin ‘’Aya Yorgi Kilisesi’’ olarak adlandırılmış olması kuvvetle muhtemeldir. Yine Osmanlı Arşiv materyallerinde, yapının bulunduğu ve günümüzde ‘’Özlüce’’ olarak adlandırılan yerleşimin ‘’İnesi’’ adında bir köy olduğu ifade edilmektedir. Tanzimat sonrası dönemde inşa edilmiş olan Rum Ortodoks kiliselerinden biri olan Aya Yorgi Kilisesi, restorasyon adı altında önceki dönemlerde yapılan hatalı müdahaleler ve uzun süre bakımsız kalması nedeniyle harap hale gelmiştir. Kilise, Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki mübadele sonrası camiye çevrilmiştir. 1980’lerin ortalarında, köyün merkezi bir yerine yeni bir cami inşa edildikten sonra, Aya Yorgi Kilisesi kullanım dışı kalmıştır. İlgili yerel yönetim tarafından 2008 yılında başlanan restorasyon çalışmaları 2009 yılında tamamlanmış ve yapı kültür evi fonksiyonuyla işlevlendirilerek kullanıma açılmıştır. Bir süre kültür evi olarak kullanılan yapı statik ve diğer problemler nedeniyle boşaltılmış, 2013 yılından sonra tekrar kullanım dışı kalmıştır. Yakın tarihte ise batı beden duvarı ve arkadlı dış narteks bölümünün tamamen yıkılması nedeniyle günümüzde harap durumdadır. Osmanlı dönemi Rum-Ortodoks Kiliseleri hakkında yapılan araştırmalar yetersiz kalmıştır. Arşiv belgelerine dayalı sınırlı sayıdaki araştırmada ise bilgi ve değerlendirmelerde eksiklikler bulunmaktadır. Bu makalede, arşiv materyallerinin verdiği bilgiler ve yapıdaki gözlem ve ölçüm çalışmaları çerçevesinde elde edilen mimarî ve tarihî bulgular ışığında, Aya Yorgi Kilisesi’nin restitüsyon önerisi anlatılmıştır. Çalışmanın, Aya Yorgi Kilisesinde önümüzdeki yıllar içinde yapılması muhtemel doğru restorasyon müdahalelerine temel oluşturması amaçlanmıştır. Ayrıca, az incelenmiş bir konuyla ilgili olarak literatürde eksik kalan önemli bir boşluğun doldurulması da çalışmanın en önemli amaçlarından biridir.