Mimarlıkta Biçimlerin Oluşma Etkenleri Bağlamında İstanbul Resim ve Heykel Müzesi

Architecture is the art and science of designing buildings and the physical environment, a field that has existed as long as humanity has. Buildings are perceived by everyone. There are data sources that influence the formation of their form. In this study, the factors influencing architectural form—including physical environmental factors, socio-cultural and economic factors, designer-oriented factors, technology and physical constraints, and function-related factors—were examined. The aim was to provide architecture students with a design guide and to help them better interpret existing structures. Using a qualitative research method, the study analyzed the example of the Istanbul Museum of Painting and Sculpture, drawing on data from national and international publications, a comprehensive literature review, secondary data compiled from published interviews with the building’s architect, and observations made in the field. The spatial framework has been analyzed, functions and user needs have been examined, and the impact of the building’s relationship with its context on the process of form-making has been evaluated. The IRHM example demonstrates that architectural form-making is not merely a matter of individual preferences, but is shaped by the dynamic interaction of multidimensional parameters, and that architectural character gains meaning through the synthesis of its components.

Mimarlık, insanlık var olduğundan beri yapıları ve insanların etkileşimde bulunduğu fiziksel çevreyi tasarlayan sanat ve bilim dalıdır. Mimarlığın nihai ürünü olan yapılar herkes tarafından algılanan bir biçim ortaya koymaktadır ve mimari biçimin oluşmasına etkileyen birçok veri kaynağı bulunmaktadır. Çalışmada, mimari biçimlenmeyi etkileyen parametreler literatüre dayalı olarak fiziksel çevre etkileri, sosyo-kültürel ve ekonomik etkiler, tasarımcı odaklı etkiler, teknoloji ve fiziksel sınırlar, işleve bağlı etkiler başlıkları altında incelenmiştir. Özellikle mimarlık öğrencilerine, proje alanında yapılan analiz çalışmalarından, elde edilen verilerin kullanımı için tasarım rehberi sunmak, mevcut yapıları daha iyi okunabilmelerine yardımcı olmak hedeflenmiştir. Bu kapsamda mimarlıkta biçimlerin oluşma etkenleri, ulusal ve uluslararası yayınlar, kapsamlı literatür taraması, yapının mimarı ile gerçekleştirilmiş ve yayınlanmış söyleşilerin ikincil veri kaynağı olarak derlenmesi ve alanda yapılan gözlemlerden elde edilen verilerle, nitel araştırma yöntemi kullanılarak İstanbul Resim ve Heykel Müzesi örneği üzerinden analiz edilmiş; mekân dizgesi çözümlenmiş, işlevler ve kullanıcı ihtiyaçları incelenmiş, yapının bağlamla kurduğu ilişkinin biçimlenme sürecine etkisi değerlendirilerek mimari biçimlenmeyi açıklamaya yönelik bütüncül bir analitik model önerilmiş ve bu model müze üzerinden uygulamalı biçimde sınanmıştır. Sonuç olarak İRHM örneği; mimari biçimlenme sürecinin bireysel tercihlerden ibaret olmadığını, aksine bağlam, tarih, işlev gibi çok boyutlu parametrelerin dinamik etkileşimiyle şekillendiğini ve mimari karakterin bu bileşenlerin senteziyle anlam kazandığını ortaya koymaktadır.