KENTSEL DOKULARDA TARİHİ MEZARLIK ALANLARININ VE MEZAR TAŞLARININ DURUMLARI (Tokat ve Rize Örnekleriyle)

Türk-İslam dünyasında önemli bir yeri olan mezarlıklar, insanlar tarafından değer verilen, saygı duyulan alanlardır. Özellikle Osmanlı kent dokusu içerisinde mezarlıklara, hazirelere, mezar taşlarına ve türbelere oldukça önem verilmiş ve mezarlıklar adeta birer cennet bahçesine dönüştürülmüştür. Bu durum yabancı seyyahların da dikkatini çekmiş; hatıralarına, gravürlerine konu olmuştur. O dönemde mezarlıklar İstanbul başta olmak üzere şehirlerin tarihi dokusunun oluşmasında etkili unsurlardan biriyken kentleşmeyle birlikte bu etki giderek azalmıştır. Kentleşmenin getirmiş olduğu bir takım faaliyetler tarihi eserlerin zarar görmesine hatta yok olmasına sebep olabilmektedir. Eski mezarlık ve hazire alanları bu durumdan en çok etkilenen yerlerin başında gelmektedir. Şehirleşme ve modernleşme çalışmaları kapsamında yapılan çeşitli imar faaliyetleri, yanı sıra artan nüfus, definecilerin yapmış olduğu katliamlar, insan ve doğa tahribatı mezarlık alanlarının ve bu alanlarda bulunan mezar taşlarının her geçen gün, sayılarının azalmasına ve yok olup gitmesine neden olmaktadır. Tokat ve Rize illeri özelinde hazırlanan bu çalışmada, kentleşmeye yönelik çalışmalar, bilinçli-bilinçsiz yapılan bir takım uygulamalarla tarihi mezarlık alanlarının ve mezar taşlarının durumlarını göstermek amaçlanmıştır. Tokat ve Rize mezar taşları ile ilgili yapmış olduğumuz araştırmalar sırasında karşılaştığımız bazı tarihî mezarlık alanları, hazireler ve mezar taşlarından örnekler verilerek önceki ve mevcut durumları ile ilgili gözlemlediğimiz tespitler paylaşılmıştır.