MUSTAFA HAŞİM PAŞA'NIN HÜDAVENDİGAR VİLAYETİ ADLİYE MÜFETTİŞLİĞİ (1886)
Öz
II. Abdülhamid’in son Maarif Nazırı Mustafa Haşim Paşa’nın (1852-1920),1886 yılında Hüdavendigâr vilayetinde adliye müfettişi olarak bulunduğu beş buçuk aylık bir dönemi konu alan bu araştırma, doğrudan Paşa’nın kaleme aldığı ve adını “seyahatname” olarak koyduğu kısa bir günlüğe dayanmaktadır. Maarif nazırı olmadan yaklaşık yirmi yıl önce yazdığı bu defter, kendi talebiyle Hüdavendigâr vilayeti adliye müfettişliğine atandığı Ocak 1886 tarihinden başlamakta ve memuriyetin ilga edildiği Mayıs 1886 tarihine kadar geçen süreyi kapsamaktadır. Mustafa Haşim Paşa, Hüdavendigâr vilayetine gelip görevine başladıktan kısa bir süre Çanakkale’ye gitmek üzere İstanbul’a döndü ancak hava muhalefeti nedeniyle bu seyahatini ertelemek durumunda kaldı. Bu sırada Adliye Nazırı Abdurrahman Paşa ile görüşen Haşim Paşa, Ankara vilayetinden gelen şikâyetlerden dolayı orayı teftiş etmekle görevlendirildiğini öğrendi. Hazırlıklarını tamamlayan Haşim Paşa önce Hüdavendigâr vilayetine geldi ve oradan yolu üzerinde bulunan şehir ve kasabaları teftiş ederek Ankara’ya vardı. Buradaki işini tamamlayıp Bursa’ya döndükten kısa bir süre sonra da memuriyet görevi olan adliye müfettişliğinin ilga edildiğini öğrenip aynı gün İstanbul’a gitti. Adliye müfettişi olduğu bu dönemi bütünüyle kapsayan seyahat defterinde Haşim Paşa, gördüğü ve gezdiği yerleri kaydederken aynı zamanda görüştüğü kişiler hakkında bilgi vermekte ve ziyaret ettiği şehirlerle ilgili kısa da olsa gözlemlerini aktarmaktadır. Bu araştırmada, Mustafa Haşim Paşa’nın günlüğünde anlattıkları arşiv belgeleri ve devrin gazeteleri ışığında incelenecek böylece Paşa’nın adeta kişisel bir anlatısı olan metni resmî belgelerle karşılaştırılacak ve yazmadığı detaylar da ortaya konulmuş olacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- ACIDUMAN, A., vd. (2021). “Cancer in Ottoman Surgical Books – Part I:Classical Period (1450–1730)” Erciyes Medical Journal, XXXXIII/4: 513-518.
- AKYÜZ, Y. (1981). “Maarif Nazırı Haşim Paşa ile İlgili Orijinal Bir Belge ve Bazı Eğitimsel Görüşler, Sorunlar” Belleten, XXXXV/179: 205-214.
- CLEVELAND, W. L (1971). The Making of an Arab Nationalist: Ottomanism and Arabism in the life and thought of Sati' al-Husri. Princeton: Princeton University Press.
- ÇANKAYA, A. (1968). Yeni Mülkiye Tarihi ve Mülkiyeliler. III. Cilt, Ankara: Mars Matbaası.
- ÇİL, F. (2004). Satı Bey'in Hayatı, Eserleri ve Türk Eğitimine Katkıları. İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi)
- DEMİREL, F. (2003), Adliye Nezareti’nin Kuruluşu ve Faaliyetleri (1876-1914), İstanbul İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
- HAŞİM, (1295). İzahu'l-Kavaid. İstanbul: Matbaa-i Amire.
- HAŞİM, (1299). Tuhfetü'l-Müluk ve Zeyli, Nuhbetü'l-Müluk. İstanbul: Mahmud Bey Matbaası.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Yakınçağ Tarihi (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
28 Haziran 2025
Gönderilme Tarihi
18 Aralık 2024
Kabul Tarihi
11 Haziran 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 22 Sayı: 86
APA
Şanlı, B., & Okumuş, A. (2025). MUSTAFA HAŞİM PAŞA’NIN HÜDAVENDİGAR VİLAYETİ ADLİYE MÜFETTİŞLİĞİ (1886). Karadeniz Araştırmaları, 22(86), 728-748. https://doi.org/10.56694/karadearas.1603847
AMA
1.Şanlı B, Okumuş A. MUSTAFA HAŞİM PAŞA’NIN HÜDAVENDİGAR VİLAYETİ ADLİYE MÜFETTİŞLİĞİ (1886). Karadeniz Araştırmaları. 2025;22(86):728-748. doi:10.56694/karadearas.1603847
Chicago
Şanlı, Berke, ve Ali Okumuş. 2025. “MUSTAFA HAŞİM PAŞA’NIN HÜDAVENDİGAR VİLAYETİ ADLİYE MÜFETTİŞLİĞİ (1886)”. Karadeniz Araştırmaları 22 (86): 728-48. https://doi.org/10.56694/karadearas.1603847.
EndNote
Şanlı B, Okumuş A (01 Haziran 2025) MUSTAFA HAŞİM PAŞA’NIN HÜDAVENDİGAR VİLAYETİ ADLİYE MÜFETTİŞLİĞİ (1886). Karadeniz Araştırmaları 22 86 728–748.
IEEE
[1]B. Şanlı ve A. Okumuş, “MUSTAFA HAŞİM PAŞA’NIN HÜDAVENDİGAR VİLAYETİ ADLİYE MÜFETTİŞLİĞİ (1886)”, Karadeniz Araştırmaları, c. 22, sy 86, ss. 728–748, Haz. 2025, doi: 10.56694/karadearas.1603847.
ISNAD
Şanlı, Berke - Okumuş, Ali. “MUSTAFA HAŞİM PAŞA’NIN HÜDAVENDİGAR VİLAYETİ ADLİYE MÜFETTİŞLİĞİ (1886)”. Karadeniz Araştırmaları 22/86 (01 Haziran 2025): 728-748. https://doi.org/10.56694/karadearas.1603847.
JAMA
1.Şanlı B, Okumuş A. MUSTAFA HAŞİM PAŞA’NIN HÜDAVENDİGAR VİLAYETİ ADLİYE MÜFETTİŞLİĞİ (1886). Karadeniz Araştırmaları. 2025;22:728–748.
MLA
Şanlı, Berke, ve Ali Okumuş. “MUSTAFA HAŞİM PAŞA’NIN HÜDAVENDİGAR VİLAYETİ ADLİYE MÜFETTİŞLİĞİ (1886)”. Karadeniz Araştırmaları, c. 22, sy 86, Haziran 2025, ss. 728-4, doi:10.56694/karadearas.1603847.
Vancouver
1.Berke Şanlı, Ali Okumuş. MUSTAFA HAŞİM PAŞA’NIN HÜDAVENDİGAR VİLAYETİ ADLİYE MÜFETTİŞLİĞİ (1886). Karadeniz Araştırmaları. 01 Haziran 2025;22(86):728-4. doi:10.56694/karadearas.1603847