KARAY TÜRKÇESİNDEKİ -MA BOLAL- TASVİRÎ YETERLİLİK YAPISI ÜZERİNE

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 88, 1980 - 1997, 29.12.2025

Gülsüm Kırbaş

https://doi.org/10.56694/karadearas.1716907

Öz

Başkurt Türkçesi, Karaçay-Malkar Türkçesi, Karakalpak Türkçesi, Kazak Türkçesi, Kırgız Türkçesi, Kumuk Türkçesi, Nogay Türkçesi, Tatar Türkçesi, Kırım Tatar Türkçesi gibi lehçeler ile birlikte kuzeybatı Kıpçak grubunda yer alan Karay (Karaim) Türkçesi bazı hususlarda kendi grubundaki lehçelerden farklılık göstermektedir. Bu farklılıklardan birisi de -ma bolal- şeklinde oluşturulan tasvirî yeterlilik yapısıdır. Aslında tasvirî fiillerde zarf-fiil eki ve yardımcı fiil kullanılırken Karay Türkçesindeki tasvirî yeterlilik yapısında asıl fiile eklenen bir isim-fiil, bol- yardımcı fiilinden sonra zarf-fiil eki ve yeterlilik anlamı katan al- yardımcı fiili bulunmaktadır. Diğer Türk lehçelerinde bulunmayan bu yapı Karay (Karaim) Türkçesine yabancı olan bir kişinin cümleyi anlamlandırmasını zorlaştırabilir. Bu makalede Karay Türkçesindeki tasvirî fiiller ele alınacak, daha sonra tarihî lehçelerdeki tasvirî fiil yapıları ve bu yapıda hangi yardımcı fiillerin kullanıldığından kısaca bahsedilecektir. Kuzeybatı Kıpçak grubu Türk lehçelerindeki yeterlilik yapısına değinildikten sonra Karay Türkçesindeki -ma bolal- (< -ma bol-a al-) yapısı ele alınacak, tarihî ve çağdaş Türk lehçelerindeki yeterlilik yapılarıyla karşılaştırılacaktır.

Anahtar Kelimeler

yeterlilik yapıları , -ma bolal- yeterlilik yapısı , Karay Türkçesi

Etik Beyan

Bu çalışmada etik çıkar çatışması yoktur.

Kaynakça

• ALTINKAYNAK, E. (2006). Tozlu Zaman Perdesinde Kırım Karayları. Haarlem- Netherlans: Türkistan ve Azerbaycan Araştırma Merkezi.
• AQTAY, G. (2021). Eliyahu Ben Yosef Ķılcı’nın Mecuması (Kırım Karay ve Türk Edebiyatı Mec-muası) (İnceleme- Metin-Dizin-Tıpkıbasım). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• ARGUNŞAH, M. vd. (2011). Karahanlıca Harezmce Kıpçakça Dersleri. (ed. Hayati Develi). An-kara: Kesit Yayınları.
• AŞCI, U. D. (2012). Mûsâ-nâme (İnceleme-Transkripsiyonlu Metin-Çeviri-Dizin-Tıpkıbasım). Konya: Palet Yayınları.
• BASKAKOW, N. A. vd. (1974). Słownik Karaimsko-Rosyjsko-Polski. Moskwa: Russkıy Yazık.
• ÇULHA, T. (2015). Kırım Karaycasının Katık Mecuması (Metin-Sözlük-Dizin). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• ÇULHA, T. (2017). Seyfü’l-Mülûk ile Bediü’l-Cemâl Hikâyesi (Kırım Karay Rivayeti). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• ÇULHA, T. (2019). Karaycanın Karşılaştırmalı Grameri Fonetik-Morfoloji (Kırım Ağzı Esasın-da). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• DOĞAN, O. – K. KOÇ (2013). Kazak Türkçesi Grameri. İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayınları.
• Dostu Karaynın (ty). Trokach: Kola Młodzieży Karaimskiej.
• ECKMANN, J. (2009). Çağatayca El Kitabı. (çev. Günay Karaağaç). İstanbul: Kesit Yayınları.
• ERASLAN, K. (2012). Eski Uygur Türkçesi Grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• ERCİLASUN, A. B. (2015). Türk Dili Tarihi. Ankara: Akçağ Yayınları.
• ERCİLASUN, A. B. (ed.) (2012). Türk Lehçeleri Grameri. Ankara: Akçağ Yayınları.
• ERGİN, M. (1977). Türk Dil Bilgisi. İstanbul: Minnetoğlu Yayınları.
• ERGÖNENÇ AKBABA, D. (2012). “Nogay Türkçesi”. Türk Lehçeleri Grameri. (ed. Ahmet Bican Ercilasun). Ankara: Akçağ Yayınları: 623-678.
• FİRKOVİČİUS, M. (1993). Karaimų Maldos. Lietuva.
• GÜLSEVİN, S. (2016a). Karay Türklerinin Dili (Troki diyalekti). Ankara: Türk Dil Kurumu Ya-yınları.
• GÜLSEVİN, S. (2016b). “Polonya’daki Türk Halklarından Karayların Dilinde ‘Yaklaşma Yar-dımcı Fiili’ Üzerine”. The Journal of Academic Sociall Science Studies. 49: 279-285.
• GÜLTEK, V. (2014). Büyük Rusça-Türkçe Sözlük. İstanbul: Multilingual Yayınları.
• HACIEMİNOĞLU, N. (1997). Harezm Türkçesi ve Grameri. Ankara: İstanbul Üniversitesi Ede-biyat Fakültesi Yayınları.
• HACIEMİNOĞLU, N. (2008). Karahanlı Türkçesi Grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• KASAPOĞLU ÇENGEL, H. (2012). “Kırgız Türkçesi”. Türk Lehçeleri Grameri. (ed. Ahmet Bican Ercilasun). Ankara: Akçağ Yayınları: 481-542.
• KIVRAKDAL, İ. (2000). Çıpçıhley Uçma Trohka “Lietuva Karaylarnın Yırları” (Giriş, İnceleme, Metinler, Sözlük). Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi).
• KORKMAZ, Z. (2014). Türkiye Türkçesi Grameri Şekil Bilgisi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayın-ları.
• KÖKTEKİN, K. (2011). Eski Anadolu Türkçesi. Kayseri: Fenomen Yayınları.
• KRYLOV, J. (1938). Ištırhan Mašallar. (çev. J. Malecki). Lietuva: Panevèžys.
• MARDKOWICZ, A. (1932). Łuwachłar. Lutsk: Jagiellonska.
• MARDKOWICZ, A. (1938). Szełomit (Yirı Ullu Siwerliknin). Lutsk.
• MARDKOWICZ, A. (ed.). (1931). Karay Awazı I, II. Lutsk: Jagiellonska.
• MARDKOWICZ, A. (ed.). (1932). Karay Awazı III-V. Lutsk: Jagiellonska.
• MARDKOWICZ, A. (ed.). (1933). Karay Awazı VI. Lutsk: Jagiellonska.
• MARDKOWICZ, A. (ed.). (1935). Karay Awazı VIII. Lutsk: Jagiellonska.
• MARDKOWICZ, A. (ed.). (1936). Karay Awazı IX. Lutsk: Jagiellonska.
• MARDKOWICZ, A. (ed.). (1937). Karay Awazı XI. Lutsk: Jagiellonska.
• MARDKOWICZ, A. (ed.). (1938). Karay Awazı XII. Lutsk: Jagiellonska.
• MUSAYEV, K.M. (1964). Grammatika Karaimskogo Yazıka, Fonetika i Morfologiya. Moskwa: Akademiya Nauk.
• MUSAYEV, K. M. (1966). “Karaim Türkçesi”. (çev. Mevlüt Gültekin), TÜBAR XI-2002 Bahar: 197-230.
• Onarmach (1939). Lietuva.
• ÖNER, M. (2012). “Tatar Türkçesi”. Türk Lehçeleri Grameri. (ed. Ahmet Bican Ercilasun). An-kara: Akçağ Yayınları: 679-748.
• ÖZKAN, A. vd. (ed.) (2013). Türk Dili Dil ve Anlatım. Konya: Palet Yayınları.
• ÖZTÜRK, A. (2015). Karay Türkçesinin Tarihî ve Çağdaş Kıpçak Türkçesiyle Karşılaştırmalı Söz Varlığı – Fiil. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayımlan-mamış Doktora Tezi).
• PEKACAR, Ç. (2011). Kumuk Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• POLKANOV, Y. A. (1995). Kırımkayların Atalar Sozı. Bahçisaray.
• ŞAHİN, H. (2015). Eski Anadolu Türkçesi. Ankara: Akçağ Yayınları.
• TAMİR, F. (2012). “Kazak Türkçesi”. Türk Lehçeleri Grameri. (ed. Ahmet Bican Ercilasun). An-kara: Akçağ Yayınları: 429-480.
• TAVKUL, U. (2012). “Karaçay-Malkar Türkçesi”. Türk Lehçeleri Grameri. (ed. Ahmet Bican Ercilasun). Ankara: Akçağ Yayınları: 883-938.
• TEKİN, T. (2016). Orhon Türkçesi Grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• UYANIK, O. (2020). Kumuk Masalları I. Konya: Eğitim Yayınevi.
• UYGUR, C. V. (2012). “Karakalpak Türkçesi”. Türk Lehçeleri Grameri. (ed. Ahmet Bican Ercila-sun). Ankara: Akçağ Yayınları: 543-622.
• VURAL, H.- T. BÖLER (2015). Ses ve Şekil Bilgisi. İstanbul: Kesit Yayınları.
• YAZICI ERSOY, H. (2012). “Başkurt Türkçesi”. Türk Lehçeleri Grameri. (ed. Ahmet Bican Erci-lasun). Ankara: Akçağ Yayınları: 749-810.
• YÜKSEL, Z. (2012). “Kırım Tatar Türkçesi”. Türk Lehçeleri Grameri. (ed. Ahmet Bican Ercila-sun). Ankara: Akçağ Yayınları: 811-882.
• (https://sozluk.gov.tr) (Son Erişim Tarihi: 25.05.2025)