TURKISH-GEORGIAN LITERARY INTERACTIONS THROUGH TRANS-LATION AS CULTURAL DIPLOMACY IN THE BLACK SEA REGION DUR-ING THE SOVIET PERIOD (1921-1991)

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 88, 1735 - 1748, 29.12.2025

Gül Mükerrem Öztürk

https://doi.org/10.56694/karadearas.1739128

https://izlik.org/JA35AN24WZ

Öz

The Black Sea basin has historically served as a significant crossroads of cultural contact, identity negotiation, and literary interaction. This study examines the cultural relations between Turkey and Georgia during the Soviet peri-od (1921–1991) through literary translation, within the context of ideological orientation, censorship, and diplo-matic representation. With Georgia’s incorporation into the Soviet Union, direct diplomatic relations came to a halt; cultural interaction was largely maintained indirectly through translation activities. During this period, trans-lation functioned not only as a medium of literary transfer but also as a tool for ideological mobilization and a platform for cultural continuity. The article demonstrates that Soviet censorship policies played a decisive role in the selection of Turkish works translated into Georgian, with a preference for texts aligned with socialist realism. In this context, the translation efforts of figures such as Ahmet Özkan Melashvili are evaluated. Conversely, transla-tions from Georgian into Turkish began at a later stage but were largely carried out independently of ideological constraints. The works of Georgian authors such as Shota Rustaveli, Nikoloz Baratashvili, and Ilia Chavchavadze contributed not only to the promotion of cultural heritage but also to the construction of a regional identity. The thematic asymmetry observed in the mutual translation practices reveals that translation operates not only as an aesthetic endeavor but also as a political act. In conclusion, by framing translation as a tool of cultural diplomacy, this article seeks to provide both a theoretical and historical foundation for understanding how these relations may be redefined in the post-Soviet context.

Anahtar Kelimeler

Literary Translation , Cultural Diplomacy , Identity Construction , Soviet Cultural Policies , Black Sea Basin

TURKISH-GEORGIAN LITERARY INTERACTIONS THROUGH TRANSLA-TION AS CULTURAL DIPLOMACY IN THE BLACK SEA REGION DURING THE SOVIET PERIOD (1921-1991)

https://izlik.org/JA35AN24WZ

Öz

Karadeniz havzası, tarihsel süreç boyunca kültürel temasların, kimliksel konumlanmaların ve edebî etkileşimlerin önemli bir dinamik kesişim noktası haline gelmiştir. Bu çalışma, 1921–1991 yılları arasında Sovyetler Birliği döneminde Türkiye ile Gürcistan arasındaki edebî çeviri faaliyetleri üzerinden şekillenen kültürel ilişkileri, ide-olojik müdahaleler, sansür politikaları ve diplomatik söylemler bağlamında incelemektedir. Gürcistan’ın Sovyetler Birliği’ne dâhil birlikte doğrudan diplomatik temaslar sekteye uğramış; bunun yerine kültürel etkileşimler büyük ölçüde çeviri faaliyetleri üzerinden kontrollü bir şekilde devam ettirilmiştir. Bu süre zarfında çeviri pratikleri, yalnızca edebî aktarımın ötesinde, ideolojik seferberlik aracı ve kültürel bağların sürdürüldüğü bir alan olarak konumlanmıştır. Çalışmada, Sovyet sansür politikalarının Türk edebiyatının Gürcüceye çevrilmesinde önemli rol oynadığı, özellikle sosyalist gerçekçilik ile örtüşen temaların konu edildiği belirtilmektedir. Bu bağlamda Ahmet Özkan Melaşvili gibi çevirmenlerin faaliyetleri ele alınmıştır. Buna karşılık, Gürcüceden Türkçeye yapılan çeviriler daha geç bir dönemde başlamış, ancak bu süreç ideolojik müdahalelerden görece bağımsız şekilde gelişmiştir. Şota Rustaveli, Nikoloz Barataşvili ve İlia Çavçavadze gibi Gürcü yazarların eserleri, Gürcü kültürel mirasın tanıtımın ötesinde, bölgesel kimlik inşasına da katkı sunmuştur. Karşılıklı çeviri süreçlerinde belirginleşen tematik asimetri, çevirinin yalnızca estetik bir aktarım olmadığı, aynı zamanda siyasal bağlamda işlev gören bir eylem olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, Çeviriyi kültürel diplomasi aracı olarak inceleyen bu çalışma, Sovyet sonrası dönemde bu ikili ilişkilerin nasıl yeniden yapılandırılabileceğine ilişkin tarihsel ve kuramsal bir çerçeve sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

debî Çeviri , Kültürel Diplomasi , Kimlik İnşası , Sovyet Kültür Politikaları , Karadeniz Havzası.

Kaynakça

• APTER, E. (2006). The Translation Zone: A New Comparative Literature. Princeton: Princeton University Press.
• BASSNETT, S. – LEFEVERE, A. (1998). Constructing Cultures: Essays on Literary Translation. Clevedon: Multilingual Matters.
• CLARK, K. (2000). The Soviet Novel: History as Ritual (3rd ed.). Bloomington: Indiana Univer-sity Press.
• GAPRINDASHVILI, M. (2016). SSCB Zamanında (1921–1991) Türk-Gürcü ve Gürcü-Türk Edebi Çevirileri. Ankara: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yüksek Lisans Tezi).
• HABERMAS, J. (1989). The Structural Transformation of the Public Sphere. Cambridge: MIT Press.
• LEFEVERE, A. (1992). Translation, Rewriting, and the Manipulation of Literary Fame. London: Routledge.
• REYNOLDS, M. A. (2011). Shattering Empires: The Clash and Collapse of the Ottoman and Rus-sian Empires 1908–1918. Cambridge: Cambridge University Press.
• SAID, E. (1978). Orientalism. New York: Pantheon Books.
• SUNY, R. G. (1994). The Making of the Georgian Nation (2nd ed.). Bloomington: Indiana Uni-versity Press.
• TYMOCZKO, M. (2007). Enlarging Translation, Empowering Translators. Manchester: St. Je-rome Publishing.
• VENUTI, L. (1995). The Translator's Invisibility: A History of Translation. London: Routledge.
• ZÜRCHER, E. J. (2004). Turkey: A Modern History (Revised ed.). London: I.B. Tauris.